කතාව කියවීමට සහ සිතුවම් චිත්‍ර බැලීමට ගාථාව මත click කරන්න.
19. ධම්මට්ඨ වර්ගය
19-1 විනිශ්චය මහා ඇමැතියන්ගේ කථා පුවත

න තෙන හොති ධම්මට්ඨො, යෙනත්ථං සාහසා (සහසා (සී. ස්‍යා. ක.)) නයෙ;

යො ච අත්ථං අනත්ථඤ්ච, උභො නිච්ඡෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

යම් කාරණයකින් කටයුතුවූ අර්ථය (ඡන්දාගති ආදියෙහි පිහිටා මුසාවාදයෙන්) වහා විනිශ්චයකෙරේද ඒ කාරණයෙන් (විනිශ්චය) ධර්මයෙහි පිහිටියා නම් නොවෙයි. නුවණැත්තාවූ යමෙක් වනාහි සත්‍යවූ කාරණයද අසත්‍යවූ කාරණයද යන දෙක නිශ්චය කෙරේද.

අසාහසෙන ධම්මෙන, සමෙන නයතී පරෙ;

ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී, ‘‘ධම්මට්ඨො’’ති පවුච්චති.

සත්‍යවූ තෙපුලෙන් පිළිවෙළින් (විනිශ්චය) ධර්මයෙන් සමසේ (අපරාධවූ පරිද්දෙන්) අනුන් හික්මවාද (විනිශ්චය) ධර්මය රක්නා ලද්දාවූ නුවණැති පුරුෂ තෙම (විනිශ්චය) ධර්මයෙහි පිහිටියේයයි කියනු ලැබේ.

19-2 ඡබ්බග්ගිය භික්ෂූන් පිළිබඳ කථා පුවත

න තෙන පණ්ඩිතො හොති, යාවතා බහු භාසති;

ඛෙමී අවෙරී අභයො, ‘‘පණ්ඩිතො’’ති පවුච්චති.

යම් පමණ කාරණයකින් බෙහෝ කොට බෙණේද? ඒකාරණයෙන් පණ්ඩිත නම් නොවෙයි. යමෙක් වනාහි තෙමේ ක්‍ෂෙමීවේද පඤ්චදුශ්චරිතයන් නැත්තේද අවෛරීවේද, යමෙකු කෙරෙන් මහජනයාට භය නැත්තේද (හෙතෙම) පණ්ඩිතයයි කියනු ලැබේ.

19-3 තුන්වැනි වූ ඒකුදාන තෙරුන්ගේ කථා පුවත

න තාවතා ධම්මධරො, යාවතා බහු භාසති;

යො ච අප්පම්පි සුත්වාන, ධම්මං කායෙන පස්සති;

ස වෙ ධම්මධරො හොති, යො ධම්මං නප්පමජ්ජති.

යම් පමණකින් බොහෝකොට බෙණේද, එපමණකින් (ධර්මධර) ධර්මය දරන්නේ නම් නොවෙයි. යමෙක් වනාහි මඳ දෙයකුදු අසා නාමකායෙන් (චතුස්සත්‍යය) ධර්මය දකීද, යමෙක් ධර්මයෙහි නොපමා වේද, ඒ මහණතෙම ඒකාන්තයෙන් ධර්මධර නම් වෙයි.

19-4 ලකුණ්ටක භද්දිය තෙරුන්ගේ කථා පුවත

න තෙන ථෙරො සො හොති (ථෙරො හොති (සී. ස්‍යා.)), යෙනස්ස පලිතං සිරො;

පරිපක්කො වයො තස්ස, ‘‘මොඝජිණ්ණො’’ති වුච්චති.

යම් (වයෝවෘද්ධතා) කාරණයකින් ඔහුගේ හිස පැසුනේ වේද, ඒ කාරණයෙන් ස්ථවිර (වැඩිසිටි) නම් නොවෙයි. ඔහුගේ වයස මුහුකුරා ගියේ වෙයි. හෙතෙම (ස්ථවිර කර ධර්මයන් නැතිහෙයින්) හිස් මහල්ලායයි කියනු ලැබේ.

යම්හි සච්චඤ්ච ධම්මො ච, අහිංසා සංයමො දමො;

ස වෙ වන්තමලො ධීරො, ‘‘ථෙරො’’ ඉති (සො ථෙරොති (ස්‍යා. ක.)) පවුච්චති.

යම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි චතුරාර්ය සත්‍යයද නවලොකොත්තර ධර්මයද අවිහිංසාවද (හෙවත් මෙත්තා කරුණා මුදිතා උපෙක්ඛාද) කායවාග් හික්මීමද (ඉන්ද්‍රිය) දමනයද යන මේ ගුණ ඇද්ද (අර්හත් මාර්ගඥාන නැමැති මුඛයෙන්) වමනය කරණ ලද (රාගාදී) මල ඇති ධෛර්ය සම්පන්නවූ ඒ (මහණ) තෙම ස්ථවිරයයි කියනු ලැබේ.

19-5 බොහෝ භික්ෂූන් පිළිබඳ කථා පුවත

න වාක්කරණමත්තෙන, වණ්ණපොක්ඛරතාය වා;

සාධුරූපො නරො හොති, ඉස්සුකී මච්ඡරී සඨො.

(මිහිරි) තෙපුල් ඇති පමණකින් හෝ (ශරීර) වර්ණය යහපත් බැවින් හෝ ඊර්ෂ්‍යා කරණ සුළුවූ, මසුරුවූ, කෛරාටිකවූ මිනිස් තෙම සාධු ස්වරූප ඇත්තේ නොවෙයි.

යස්ස චෙතං සමුච්ඡින්නං, මූලඝච්චං සමූහතං;

ස වන්තදොසො මෙධාවී, ‘‘සාධුරූපො’’ති වුච්චති.

යමෙකු විසින් මේ (ඊර්ෂ්‍යාදී දෝෂ සමූහය) මනාකොට සිඳින ලදද කෙලෙස් මුල් හා සමග නසනලදද, නසනලද (ඊර්ෂ්‍යාදී) දෝෂ ඇති ප්‍රඥාවත්වූ හෙතෙම සාධු ස්වරූප (හොඳ ගති පැවතුම්) ඇත්තේයයි කියනු ලැබේ.

19-6 හත්ථක භික්ෂුව පිළිබඳ කථා පුවත

න මුණ්ඩකෙන සමණො, අබ්බතො අලිකං භණං;

ඉච්ඡාලොභසමාපන්නො, සමණො කිං භවිස්සති.

හිස මුඩු පමණින් ශ්‍රමණයෙක් නොවෙයි. ව්‍රතගුණ නැති බොරු කීමෙන්, ඉච්ඡා (කැමත්ත) හා ලෝභයෙන් යුක්තවූයේ කෙසේ නම් ශ්‍රමණයෙකැයි කියනු ලැබේද?

යො ච සමෙති පාපානි, අණුං ථූලානි සබ්බසො;

සමිතත්තා හි පාපානං, ‘‘සමණො’’ති පවුච්චති.

යමෙක් වනාහි ස්වල්පවූද මහත්වූද අකුශලයින් සර්වප්‍රකාරයෙන් සංසිඳුවාද අකුශලයන් සංසිඳුවන ලද බැවින් හෙතෙම ශ්‍රමණයයි කියනු ලැබේ.

19-7 එක්තරා බ්‍රාහ්මණයකු පිළිබඳ කථා පුවත

න තෙන භික්ඛු සො හොති, යාවතා භික්ඛතෙ පරෙ;

විස්සං ධම්මං සමාදාය, භික්ඛු හොති න තාවතා.

යම් පමණෙකින් අනුන් සිඟාද ඒ කාරණෙන් භික්‍ෂූනම් නොවෙයි විෂමවූ (පාප) ධර්මයන් (නොහොත් දුගඳ හමන කාය කර්මාදිය) සමාදන්ව වසන්නේ එපමණකින් භික්‍ෂූ නම් නොවේ.

යොධ පුඤ්ඤඤ්ච පාපඤ්ච, බාහෙත්වා බ්‍රහ්මචරියවා (බ්‍රහ්මචරියං (ක.));

සඞ්ඛාය ලොකෙ චරති, ස වෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති වුච්චති.

මේ ශාසනයෙහි යම් මහණෙක් කුශලයද අකුශලයද යන මේ දෙකම (මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යයෙන්) දුරුකොට (මාර්ග) බ්‍රහ්මචර්යයෙන් යුක්ත වේද, (ස්කන්ධාදී ලෝකයෙහි සියලු ධර්මයන්) නුවණින් සලකා හැසිරේද, හෙතෙම ඒකාන්තයෙන් භික්‍ෂුයයි කියනු ලැබේ.

19-8 තීර්ථකයින්ගේ කථා පුවත

න මොනෙන මුනී හොති, මූළ්හරූපො අවිද්දසු;

යො ච තුලංව පග්ගය්හ, වරමාදාය පණ්ඩිතො.

මූඪගති ඇති අඥාන පුද්ගල තෙම, තුෂ්ණිම්භූත වීමෙන් මුනිනම් නොවෙයි. ප්‍රාඥයා වනාහි තරාදියක් ගෙණ කිරන්නට සිටි එකක්හු මෙන් ගතයුතුවූ උතුම් දෙය ගෙණ වෙසේද.

පාපානි පරිවජ්ජෙති, ස මුනී තෙන සො මුනි;

යො මුනාති උභො ලොකෙ, ‘‘මුනි’’ තෙන පවුච්චති.

අකුශලයන් දුරු කෙරේද, හෙතෙම එයින් මුනි නම් වේ. යමෙක් තෙම උභය ලෝකයන් (නුවණින්) පිරිසිඳ දනීද ඒ කාරණයෙන් හෙතෙම මුනියයි කියනු ලැබේ.

19-9 බිලී බාන්නා පිළිබඳ කථා පුවත

න තෙන අරියො හොති, යෙන පාණානි හිංසති;

අහිංසා සබ්බපාණානං, ‘‘අරියො’’ති පවුච්චති.

යම් කාරණයෙකින් ප්‍රාණින් නසාද එබැවින් ආර්යය නම් නොවෙයි. සියලු සත්වයන්ට හිංසා නොකිරීම හේතුකොටගෙණ ආර්යයයි කියනු ලැබේ.

19-10 බොහෝ භික්ෂූන් පිළිබඳ කථා පුවත

න සීලබ්බතමත්තෙන, බාහුසච්චෙන වා පන;

අථ වා සමාධිලාභෙන, විවිත්තසයනෙන වා.

ශීලමාත්‍රයකින් හෝ වත් පිළිවෙත් මාත්‍රයකින් හෝ නැවත (ත්‍රිපිටක ධරවීම්) බහු ශ්‍රැත මාත්‍රයකින් හෝ නොහොත් සමාධි ලාභයෙන් හෝ විවේකව විසීමෙන් හෝ

ඵුසාමි නෙක්ඛම්මසුඛං, අපුථුජ්ජනසෙවිතං;

භික්ඛු විස්සාසමාපාදි, අප්පත්තො ආසවක්ඛයං.

පුහුදුන් විසින් නොසෙවිය හැකි නෛෂ්ක්‍රම්‍යය. සුබය (හෙවත් අනාගාමී ඵල සුබය) ස්පර්ශ කෙරෙමියි කියා හෝ මහණ රහත් ඵලයට නොපැමිණියාවූ තෝ (භවයෙහි) විශ්වාසයට නොපැමිණෙව.