මෙසේ ලෝකයෙහි එක්සැට නමක් රහතන් වහන්සේලා පහළ වූ කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේ වස් කාලය නිමවා පවාරණය කොට “මහණෙනි, චාරිකාවෙහි හැසිරෙව්” යි භික්ෂූන් සැට නම දිශාවන්හි යවා, තමන් වහන්සේ උරුවේලාවට වඩින අතරමග කපු වනයෙහි (කප්පාසික වනසණ්ඩ) දී භද්දවග්ගිය කුමාරවරුන් තිස් දෙනා දමනය කළ සේක. ඔවුන් අතුරින් සෝවාන් වූවෝ අවම පිරිස වූ අතර, අනාගාමී වූවෝ උසස්ම පිරිස වූහ. ඒ සියල්ලන් ද ඒහිභික්ඛු භාවයෙන් පැවිදි කරවා දිශාවන්හි පිටත් කර යවා, උරුවේලාවට ගොස් තුන් දහස් පන්සියයක් පමණ ප්‍රාතිහාර්යයන් දක්වා, උරුවේල කස්සප ආදී දහසක් ජටිල පිරිවර ඇති තුන් බෑ ජටිලයන් දමනය කොට, ඒහිභික්ඛු භාවයෙන් පැවිදි කරවා, ගයාසීසයෙහි හිඳුවා ආදිත්තපරියාය දේශනාවෙන් (මහාවග්ග 54) රහත් ඵලයෙහි පිහිටුවා, ඒ දහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා “බිම්බිසාර රජුට දුන් ප්‍රතිඥාව මුදන්නෙමි (ඉටු කරන්නෙමි)” යි රජගහ නුවරට ගොස් නුවර සමීපයෙහි ලට්ඨිවන (වැල්මී) උයනට වැඩි සේක. රජතුමා උයන්පල්ලාගෙන් “ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩියහ” යි අසා, එක් ලක්ෂ විසි දහසක් (දොළොස් නහුතයක්) බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් පිරිවරා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළැඹ, චක්‍ර ලක්ෂණයෙන් විචිත්‍ර වූ, රන් සළුවකින් කළ වියනක් මෙන් රැස් විහිදුවන තථාගතයන් වහන්සේගේ පාදයන් සිරසින් වැඳ පිරිස සමඟ එකත්පසෙක හුන්නේය.

ඉක්බිති ඒ බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් විය: “මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ උරුවේල කස්සපයන් කෙරෙහි බ්‍රහ්මචර්යාව (ශිෂ්‍ය වෘත්තිය) රකිත් ද? නැතහොත් උරුවේල කස්සපයන් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කෙරෙහි බ්‍රහ්මචර්යාව රකිත් ද?” යන්නයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ සිතුවිල්ල දැන ථේරයන් වහන්සේට ගාථාවකින් මෙසේ වදාළ සේක:

“උරුවේලාවෙහි වාසය කළ, (තම සිසුන්ට) අනුශාසනා කරන කස්සපයෙනි, කුමක් දැක ගිනි පුද හැර දැමුවෙහි ද? ඔබෙන් මේ අර්ථය විචාරමි: ඔබගේ ගිනි පූජාව කෙසේ නම් ප්‍රහීණ වී ද?” (මහාවග්ග 55)

තෙරුන් වහන්සේ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අදහස දැන (මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ):

“යාග හෝම පැවැත්වීමෙන් රූප, ශබ්ද, රස ද, කාමයන් හා ස්ත්‍රීන් ද ලැබේ යැයි කියති. (එහෙත්) මේවා කෙලෙස් මලයන් (කිලුටු දේ) බව උපධීන් (ස්කන්ධ/කෙලෙස්) තුළින් දැක, එබැවින් මම යාග කිරීමෙහි හෝ ගිනි පිදීමෙහි නොඇලුනෙමි.” (මහාවග්ග 55)

මේ ගාථාව පවසා තමන් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවක බව ප්‍රකාශ කරනු පිණිස තථාගතයන් වහන්සේගේ පා පිටුපස (පා පතුල මත) හිස තබා, “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ශාස්තෘවරයාණෝය; මම ශ්‍රාවක වෙමි” යි පවසා, එක් තල් ගසක් පමණ ද, තල් ගස් දෙකක් පමණ ද, තුනක් පමණ ද යනාදී වශයෙන් සත් තල් ගසක් පමණ උසට අහසට පැන නැඟී, සත් වරක් අහසට නැඟ බැස තථාගතයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඒ ප්‍රාතිහාර්යය දැක මහජනයා “අහෝ! බුදුවරු මහානුභාව සම්පන්නය. මෙසේ දැඩි දෘෂ්ටි ඇතිව ‘රහත්’ යැයි සිතා සිටි උරුවේල කස්සප පවා දෘෂ්ටි ජාලය බිඳ දමා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දමනය කරන ලදී” යැයි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණ කථාවම පැවැසූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මා විසින් උරුවේල කස්සප දමනය කරන ලද්දේ දැන් පමණක් නොවේ; අතීතයෙහි ද මොහු මා විසින් දමනය කරන ලද්දේමය” යි වදාරා මේ අර්ථය පැහැදිලි කිරීමට මහානාරදකස්සප ජාතකය (ජාතක 2.22.545) දේශනා කොට චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කළ සේක. මගධ රජතුමා (බිම්බිසාර) එක්ලක්ෂ දසදහසක් පිරිස සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. දසදහසක් දෙනා උපාසකත්වයට (තෙරුවන් සරණට) පත්වූහ. රජතුමා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත හිඳගෙනම, තමා ලැබූ අස්වැසිලි පහක් ප්‍රකාශ කොට, සරණ ගොස්, පසුදා දානයට ආරාධනා කර, අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැදකුණු කොට ගියේය.

දෙවැනි දිනයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටුවා වූ ද, නොදුටුවා වූ ද සියලු රාජගහ නුවර වැසි දහඅට කෝටියක් මනුෂ්‍යයෝ තථාගතයන් වහන්සේ දැකීම පිණිස උදෑසනම රාජගහ නුවර සිට ලට්ඨිවන උද්‍යානයට ගියහ. ගව් තුනක් වූ මාර්ගය ප්‍රමාණවත් නොවීය. මුළු ලට්ඨිවන උද්‍යානයම අතුරු සිදුරු නැතිව පිරී ගියේය. මහජනයා දසබලයන් වහන්සේගේ රූප ශෝභාවට පත් ආත්මභාවය බලමින් තෘප්තියට පත් වීමට නොහැකි වූහ. මෙය වනාහි වර්ණනා කළ යුතු අවස්ථාවකි (වණ්ණභූමි). මෙබඳු තැන්වල දී තථාගතයන් වහන්සේගේ ලක්ෂණානුබ්‍යඤ්ජනාදියෙන් හෙබි සියලු රූප කාය ශ්‍රී විභූතිය වර්ණනා කළ යුතුය. මෙසේ රූප ශෝභාවට පත් දසබලයන් වහන්සේගේ ශරීරය බලන්නා වූ මහජනයාගෙන් උද්‍යානය ද මාර්ගය ද නිරන්තරයෙන් පිරී ඉතිරී ගිය කල්හි එක් භික්ෂුවකටවත් පිටත්වීමට ඉඩක් නොවීය. “එදින භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආහාර නොලැබී යාවි (ඡින්නභත්ත), එසේ නොවේවා” යි ශක්‍රයාගේ ආසනය උණුසුම් වීමේ සලකුණ පෙන්වීය. ඔහු කරුණු විමසා බලනුයේ එම කාරණය දැන, මානවක (තරුණ) වේශයක් මවාගෙන බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ ගුණ ඇතුළත් ස්තුති ගායනා කරමින් දසබලයන් වහන්සේ ඉදිරියට බැස, දේවානුභාවයෙන් ඉඩ සලසමින් (මෙසේ කීය):

“දමනය වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ), දමනය වූ පුරාණ ජටිලයන් සමඟ; (කෙලෙසුන්ගෙන්) විශේෂයෙන් මිදුණු උන්වහන්සේ, විශේෂයෙන් මිදුණු රහතන් වහන්සේලා සමඟ; ශෘංගී නිකප (පවිත්‍ර රන්) පැහැ ඇත්තා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවරට වැඩි සේක.”

“මිදුණා වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ), මිදුණා වූ පුරාණ ජටිලයන් සමඟ; (කෙලෙසුන්ගෙන්) විශේෂයෙන් මිදුණු උන්වහන්සේ, විශේෂයෙන් මිදුණු රහතන් වහන්සේලා සමඟ; ශෘංගී නිකප (පවිත්‍ර රන්) පැහැ ඇත්තා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවරට වැඩි සේක.”

“සසරින් එතෙර වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ), සසරින් එතෙර වූ පුරාණ ජටිලයන් සමඟ; (කෙලෙසුන්ගෙන්) විශේෂයෙන් මිදුණු උන්වහන්සේ, විශේෂයෙන් මිදුණු රහතන් වහන්සේලා සමඟ; ශෘංගී නිකප (පවිත්‍ර රන්) පැහැ ඇත්තා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවරට වැඩි සේක.”

“දස ආර්ය වාසයන් ඇත්තා වූ, දස බල ඇත්තා වූ, දස ධර්මයන් (කුසල කර්ම පථ) දන්නා වූ, දස අංගයකින් (අසේඛ අංග) යුක්ත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දහසක් පිරිවර ඇතිව රජගහ නුවරට පිවිසි සේක.” (මහාවග්ග 58)

මේ ගාථාවලින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වර්ණනා කරමින් ඔහු ඉදිරියෙන් ගියේය. එකල්හි මහජනයා මානවකයාගේ රූප සිරි නරඹා, “මේ මානවකයා ඉතා රූමත්ය; අප විසින් පෙර නුදුටු විරූය” යි සිතා, “මේ තරුණයා කොහි සිට ආවෙක් ද? කවරෙකුගේ කෙනෙක් ද?” යි ඇසූහ. එය අසා මානවකයා (මෙසේ) කීය:

“යම් ධීර (වීර්යවන්ත) වූ, සියලු ඉඳුරන් දමනය කළා වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රති පුද්ගලයෙකු (සමාන අයෙකු) නැත්තා වූ, රහත් වූ, ලෝකයෙහි සුගත වූ උතුමෙක් වෙයි ද, මම ඒ උතුමාණන්ගේ සේවකයෙක් වෙමි.” (මහාවග්ග 58)

ශාස්තෘන් වහන්සේ ශක්‍රයා විසින් ඉඩ සලසන ලද මාර්ගයෙන් පැමිණ භික්ෂු දහසක් පිරිවරා රජගහ නුවරට පිවිසි සේක. රජතුමා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට මහ දන් දී, “ස්වාමීනි, මම තෙරුවන් හැර විසීමට නොහැක්කෙමි; වේලාවෙහි හෝ අවේලාවෙහි හෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත (දැකීමට) එන්නෙමි. ලට්ඨිවන උද්‍යානය ඉතා දුරය. නමුත් අපගේ මේ වේළුවන නම් උද්‍යානය ඉතා දුරත් නොවේ; ඉතා ළඟත් නොවේ; යාම් ඊම් පහසුය; බුදුවරුන්ට සුදුසු සෙනසුනකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය පිළිගන්නා සේක්වා” යි සිතුවේය. ඉක්බිති රන් කෙණ්ඩියෙන් මල් ගඳින් සුවඳවත් කළ, මැණික් පැහැති ජලය ගෙන වේළුවන උද්‍යානය පූජා කරමින් දසබලයන් වහන්සේගේ අතෙහි පැන් හෙළීය. ඒ ආරාමය පිළිගැනීමේ දී “බුද්ධ ශාසනයේ මුල් බැසගත්තේ ය” යි මහා පොළොව කම්පා විය. දඹදිව වේළුවනය හැර මහා පොළොව කම්පා කරවා ගත් වෙනත් සෙනසුනක් නැත. (ශ්‍රී ලංකා) තාම්බපණ්ණි දීපයේ ද මහා විහාරය හැර පොළොව කම්පා කරවා ගත් වෙනත් සෙනසුනක් නැත. ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමය පිළිගෙන රජුට අනුමෝදනා කොට, අසුනෙන් නැගිට භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වේළුවනයට වැඩි සේක.

එකල්හි සාරිපුත්ත හා මොග්ගල්ලාන යන පරිබ්‍රාජකයෝ දෙදෙනා අමා මහ නිවන් සොයමින් රජගහ නුවර ඇසුරු කරමින් වාසය කරති. ඔවුන් අතුරින් සාරිපුත්ත පරිබ්‍රාජකයා පිඬු පිණිස හැසිරෙන අස්සජි තෙරුන් දැක, පහන් සිත් ඇතිව උන්වහන්සේ වෙත එළැඹ, “යේ ධම්මා හේතුප්පභවා” (හේතුවකින් හටගන්නා යම් ධර්ම කෙනෙක් වෙත් ද...) යන ගාථාව අසා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටා, තම යහළුවා වූ මොග්ගල්ලාන පරිබ්‍රාජකයාට ද එම ගාථාවම කීවේය. ඔහු ද සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. ඒ දෙදෙනාම සංජය පරිබ්‍රාජකයා දෙස බලා (ඔහු අත්හැර), තමන්ගේ පිරිස ද සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පැවිදි වූහ. ඔවුන් අතුරින් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරණුවෝ සත් දිනකින් රහත් බවට පත් වූහ; සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ අඩ මසකින් (දෙසතියකින්) රහත් බවට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ දෙදෙනාම අග්‍රශ්‍රාවක තනතුරෙහි පිහිටුවූ සේක. සාරිපුත්ත තෙරණුවන් රහත් වූ දිනයෙහිම ශ්‍රාවක සන්නිපාතය (රහතුන්ගේ රැස්වීම) පැවැත්වූ සේක.