සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ද එතැනින් නැගිට නැවත අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කොට එහි වැඩහුන් සේක. එහි වැඩසිටින උන්වහන්සේට තමන් අවබෝධ කරගත් ධර්මයේ ගැඹුරු බව ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන කල්හි, සියලු බුදුවරුන්ගේ ආචීර්ණ වූ පරිදි “මා විසින් මේ ධර්මය අවබෝධ කරන ලදී; (එහෙත් සත්ත්වයෝ මෙය වටහා නොගනිති)” යි සිතී අනුන්ට දහම් නොදෙසීමට නැඹුරු වූ සිතක් පහළ විය. එකල්හි සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා “අහෝ ලෝකය විනාශ වන්නේය! අහෝ ලෝකය වැනසෙන්නේය!” යි සිතා දස දහසක් සක්වළ සක් දෙවිඳුන්, සුයාම, සන්තුසිත, සුනිම්මිත, වසවර්ති මහා බ්‍රහ්මයන් ද කැටුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළැඹ “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා” යනාදී ක්‍රමයෙන් දහම් දෙසීමට ආරාධනා කළේය.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ ඇරයුම පිළිගෙන “මම කාට නම් පළමුව ධර්මය දේශනා කරම් ද?” යි සිතන සේක්, “ආළාර කාලාම පණ්ඩිතය, ඔහු මේ ධර්මය වහා දැනගන්නේය” යි සිතක් උපදවා බැලූ සේක්, ඔහු සත් දිනකට පෙර කළුරිය කළ බව දත් සේක. උද්දක රාමපුත්ත ගැන සිතූ සේක්, ඔහු ද ඊයේ සවස කළුරිය කළ බව දැනගත් සේක. “පස්වග මහණහු මට බොහෝ උපකාර කළෝය” යි පස්වග තෙරුන් සිහිපත් කොට, “දැන් ඔවුන් කොහි වසත් දැ” යි බලන සේක්, බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වෙසෙන බව දැන “එහි ගොස් දම්සක් පවත්වන්නෙමි” යි සිතා, දින කිහිපයක් බෝමැඩ අවට පිඬු සිඟා වළඳමින් වැඩසිට, ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින “බරණැසට යන්නෙමි” යි තුදුස්වක දින අලුයම රාත්‍රිය පහන් වෙද්දී පා සිවුරු ගෙන අටළොස් යොදුන් මගට පිළිපන් සේක. අතරමගදී උපක නම් ආජීවකයා දැක ඔහුට තමන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කොට, එදිනම සවස් කාලයෙහි ඉසිපතනයට වැඩම කළ සේක.

පස්වග තෙරවරු තථාගතයන් වහන්සේ දුරින්ම වඩිනු දැක “ඇවැත්නි, මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ සිව්පස බහුලත්වයට පැමිණ, පිරිපුන් සිරුරු ඇතිව, පිනා ගිය ඉඳුරන් ඇතිව, රන්වන් පැහැතිව එති. මොහුට අපි වැඳීම් ආදිය නොකරමු. එහෙත් මහා කුලයක උපන් බැවින් අසුනක් පැනවීමට සුදුසුය; එබැවින් අසුනක් පමණක් පනවන්නෙමු” යි කතිකා කරගත්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙවියන් සහිත ලෝකයාගේ සිත් දැන ගැනීමට සමත් නුවණින් “මොවුන් කුමක් සිතුවාහු දැ?” යි විමසා ඔවුන්ගේ සිතුවිල්ල දැනගත් සේක. ඉක්බිති සියලු දෙවි මිනිසුන් කෙරෙහි සාධාරණව (අනෝදිස්සක වශයෙන්) පැතිරවීමට සමත් මෛත්‍රී සිත හකුළුවා, විශේෂයෙන් පස්වග තෙරුන් වෙත (ඕදිස්සක වශයෙන්) මෛත්‍රී සිත පැතිරවූ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෛත්‍රී සිත වැදීමෙන්, තථාගතයන් වහන්සේ ළඟට වඩින විට ඔවුහු තම කතිකාවෙහි පිහිටා සිටීමට නොහැකිව, වැඳීම්, පෙරගමන් කිරීම් ආදී සියලු කටයුතු කළහ. නමුත් උන්වහන්සේගේ සම්මා සම්බුද්ධත්වය නොදන්නා බැවින් හුදෙක් නම කියා ද, ‘ආවුසෝ’ (ඇවැත්නි) යැයි ද ආමන්ත්‍රණය කළහ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේට නමින් හෝ ‘ආවුසෝ’ වාදයෙන් හෝ නොඅමතන්න. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ රහත්ය; සම්මා සම්බුද්ධය” යි තමන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය හඟවා, පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයෙහි වැඩහිඳ, උතුරුසළ නැකත යෙදී තිබියදී අටළොස් කෝටියක් බ්‍රහ්මයන් පිරිවරා පස්වග තෙරුන් අමතා ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා කළ සේක. ඔවුන් අතරින් අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ ස්ථවිරයන් වහන්සේ දේශනාව අනුව නුවණ මෙහෙයවා, සූත්‍රය අවසානයෙහි අටළොස් කෝටියක් බ්‍රහ්මයන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටි සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ එහිම වස් එළැඹ, පසුදා වප්ප තෙරුන්ට අවවාද දෙමින් විහාරයෙහිම වැඩහුන් සේක; සෙසු සිව් දෙනා පිඬු පිණිස හැසිරුණහ. වප්ප තෙරණුවෝ පෙරවරුවෙහිම සෝවාන් ඵලයට පත් වූහ. මේ උපාය මාර්ගයෙන්ම පසුදා භද්දිය තෙරුන් ද, ඊට පසුදා මහානාම තෙරුන් ද, ඊටත් පසුදා අස්සජි තෙරුන් ද වශයෙන් සියල්ලන් සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා, පක්ෂයේ පස්වැනි දින (විසේනිය දා) පස්දෙනාම රැස් කරවා අනත්තලක්ඛණ සූත්‍රය (සං. නි. 3.59; මහාවග්ග 20) දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි පස්වග තෙරවරුම රහත් ඵලයෙහි පිහිටියහ. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයාගේ උපනිශ්‍රය සම්පත් දැක, ඔහු රාත්‍රී භාගයෙහි කලකිරී ගිහි ගෙය හැර නික්මුණු විට “යස, මෙහි එන්න” යැයි අමතා, එම රාත්‍රියෙහිම සෝවාන් ඵලයෙහි ද, පසුදා රහත් ඵලයෙහි ද පිහිටුවා, ඔහුගේ යහළුවන් වූ පනස් හතර දෙනෙකු ද ඒහිභික්ඛු පැවිද්දෙන් පැවිදි කරවා රහත් බවට පමුණුවාලූ සේක.