ඉක්බිති සමහර දෙවිවරුන්ට “තවමත් සිද්ධාර්ථයන්ට කළ යුතු කිසිවක් ඇතුවා විය හැකිය. එසේ නොවිනි නම් පළඟෙහි ආශාව අත් නොහරින්නේය” යි සැකයක් ඇති විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ දෙවිවරුන්ගේ සිතුවිල්ල දැන ඔවුන්ගේ සැකය දුරු කරනු පිණිස අහසට නැඟී යමා මහ පෙළහර දැක්වූ සේක. මහා බෝධි මණ්ඩලයෙහි දී කළ පෙළහර ද, ඤාතීන් හමුවෙහි කළ පෙළහර ද, පාටිකපුත්ත සමාගමයෙහි දැක්වූ පෙළහර ද යන මේ සියල්ල ගණ්ඩම්බ රුක් මුල දී පෑ යමා මහ පෙළහර හා සමාන විය.
මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ප්රාතිහාර්යයෙන් දෙවියන්ගේ සැක දුරු කොට, පළඟින් බැස මඳක් නැගෙනහිරට බර වූ උතුරු දිශා භාගයෙහි සිට “මේ පළඟෙහි දී වනාහි මා විසින් සර්වඥතා ඥානය ප්රතිවේධ කරන ලදී” යි සිතමින්, සාරාසංඛ්ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලෙහි පුරන ලද පාරමිතාවන්ගේ ඵල ලැබූ ස්ථානය වූ පළඟ දෙසත්, බෝරුක දෙසත් ඇසිපිය නොහෙළන ඇසින් බලමින් සතියක් කල් ගෙවූ සේක. ඒ ස්ථානය ‘අනිමිස චේතිය’ නම් විය. අනතුරුව පළඟටත් සිටි තැනටත් අතර සක්මනක් මවා නැගෙනහිර සිට බටහිරට දිගු වූ ඒ රුවන් සක්මනෙහි සක්මන් කරමින් සතියක් ඉක්මවූ සේක. ඒ ස්ථානය ‘රතනචංකම චේතිය’ නම් විය.
සතර වැනි සතියෙහි බෝමැඬින් වයඹ දිශා භාගයෙහි (පශ්චිමෝත්තර දිශාවෙහි) දෙවිවරු රුවන් ගෙයක් මැවූහ. එහි පර්යංකයෙන් වැඩහිඳ අභිධර්ම පිටකය ද, විශේෂයෙන් එහි අනන්ත නය ඇති සමන්තපට්ඨානය ද මෙනෙහි කරමින් සතියක් කල් ගෙවූ සේක. ආභිධම්මිකයෝ (අභිධර්මය දත් අය) මෙසේ කියති: “රතනඝර නම් සප්ත රත්නයෙන් කළ ගෙයක් නොවේ. සප්ත ප්රකරණයන් මෙනෙහි කළ ස්ථානය හෙයින් ‘රතනඝර’ යැයි කියනු ලැබේ.” මේ අර්ථ දෙකම යෙදෙන බැවින්, ඒ දෙකම ගත යුතුය. එතැන් පටන් ඒ ස්ථානය ‘රතනඝර චේතිය’ නම් විය. මෙසේ බෝමළුව සමීපයෙහි ම සති හතරක් කල් යවා පස් වැනි සතියෙහි බෝ රුක් මුලින් ඉවත්ව අජපාල නුග රුක වෙත වැඩම කළ සේක. එහි දී ද ධර්මය මෙනෙහි කරමින් විමුක්ති සුව විඳිමින් වැඩහුන් සේක.
සතරවන සතියේදී බුද්ධ ශරීරයෙන් ෂඩ් වර්ණ රශ්මි මාලාවන් විහිදීම
එසමයෙහි මාර දිව්ය පුත්රයා, “මෙතෙක් කල් මොහු පසුපස ලුහු බැන්ද ද, අවස්ථාවක් බලාපොරොත්තු වුව ද මොහුගේ කිසිඳු දෝෂයක් නොදුටුවෙමි. දැන් මොහු මාගේ වසඟය ඉක්මවා ගියේය” යි දොම්නසට පත්ව මහමග හිඳ, කරුණු දහසයක් සිතමින් පොළොවෙහි ඉරි දහසයක් ඇන්දේය.
- “මම මොහු මෙන් දාන පාරමිතාව නොපිරුවෙමි; එබැවින් මම මොහු හා සමාන නොවෙමි” යි එක් ඉරක් ඇන්දේය.
- “මම මොහු මෙන් සීල පාරමිතාව නොපිරුවෙමි...
... එසේම නෙක්ඛම්ම පාරමිතාව, පඤ්ඤා පාරමිතාව, වීරිය පාරමිතාව, ඛන්ති පාරමිතාව, සච්ච පාරමිතාව, අධිට්ඨාන පාරමිතාව, මෙත්තා පාරමිතාව, උපෙක්ඛා පාරමිතාව නොපිරුවෙමි; එබැවින් මම මොහු හා සමාන නොවෙමි” යි දස වැනි ඉර ඇන්දේය.
- “මම මොහු මෙන් අන්යයන්ට අසාධාරණ වූ ඉන්ද්රියපරෝපරියත්ත ඤාණය (සත්ත්වයන්ගේ ඉන්ද්රියන්ගේ මෝරා යාම හා නොයාම දන්නා නුවණ) ලැබීමට හේතුවන දස පාරමිතාවන් නොපිරුවෙමි...” යි එකොළොස් වැනි ඉර ඇන්දේය.
- “තවද අසාධාරණ වූ ආසයානුසය ඤාණය ද,
- මහාකරුණා සමාපත්ති ඤාණය ද,
- යමක ප්රාතිහාර්ය ඤාණය ද,
- අනාවරණ ඤාණය ද,
- සබ්බඤ්ඤුත ඤාණය ද ලැබීමට උපනිශ්රය වූ දස පාරමිතාවන් නොපිරුවෙමි; එබැවින් මම මොහු හා සමාන නොවෙමි” යි සොළොස් වැනි ඉර ඇන්දේය.
මෙසේ මේ කරුණු සිතමින් මහමග ඉරි දහසයක් අඳිමින් හුන්නේය.
එකල්හි තණ්හා, අරති, රගා යන මාර දියණියෝ තිදෙනා “අපගේ පියා නොපෙනේ; දැන් ඔහු කොහි සිටී ද?” යි සොයන්නාහු, ඔහු
දොම්නසට පත්ව බිම ඉරි අඳිමින් සිටිනු දැක පියා වෙත ගොස් “පියාණෙනි, කුමක් හෙයින් දුකට පත්ව දොම්නස්ව
සිටින්නේදැ?” යි විමසූහ.
“දියණියනි, මේ මහා ශ්රමණයා මාගේ වසඟය ඉක්මවා ගියේය. මෙතෙක් කල් බලා සිටිය ද මොහුගේ
වරදක් දකිනු නොහැකි වීමි. එබැවින් මම දුකට පත්ව දොම්නස්ව සිටිමි” යි කීය.
“පියාණෙනි, එසේ නම් ඒ ගැන නොසිතන්න.
අපි මොහු අපගේ වසඟයට ගෙන එන්නෙමු” යි කීහ.
“දියණියනි, මොහු කිසිවෙකුට වසඟයට ගත නොහැක. මේ පුරුෂයා නොසෙල්වෙන
ශ්රද්ධාවෙහි පිහිටියේ ය” යි මාරයා කීය.
“පියාණෙනි, අපි ස්ත්රීන් නම් වෙමු. දැන්ම මොහු රාග පාශාදියෙන් බැඳ
ගෙන එන්නෙමු; ඔබ නොසිතන්න” යි පවසා භාග්යවතුන් වහන්සේ වෙත එළැඹ “ශ්රමණයෙනි, අපි ඔබගේ පාද පරිචාරිකාවන් (පා
සේවිකාවන්) වෙමු” යි කීහ.
භාග්යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ වචනය මනසට වත් නොගත්හ. ඇස් හැර බැලීමක් ද නොකළහ.
අනුත්තර වූ උපධි ක්ෂය වීම නම් වූ නිර්වාණය අරමුණු කොට කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත් ඇතිව, විවේක සුවයම අනුභව කරමින්
වැඩ සිටි සේක.
නැවතත් මාර දියණියෝ “පුරුෂයන්ගේ අදහස් විවිධය. සමහරුන්ගේ ප්රේමය ළාබාල දැරියන් කෙරෙහි පවතී; සමහරුන්ගේ තරුණියන් කෙරෙහි ද, සමහරුන්ගේ මැදි වයසේ ස්ත්රීන් කෙරෙහි ද පවතී. එබැවින් අපි නානාප්රකාර රූප මවාගෙන මොහු පොළඹවා ගනිමු” යි සිතූහ. ඔවුහු එක් එක් දෙනා කුමරි වෙස් ආදී වශයෙන් සියය බැගින් ආත්මභාව මවාගෙන;
- ළාබාල දැරියන් ද,
- දරුවන් නොවැදූ තරුණියන් ද,
- එක් වරක් දරුවන් වැදූ ස්ත්රීන් ද,
- දෙවරක් දරුවන් වැදූ ස්ත්රීන් ද,
- මැදි වයසේ ස්ත්රීන් ද,
- මහලු ස්ත්රීන් ද
වශයෙන් සය වරක් භාග්යවතුන් වහන්සේ වෙත එළැඹ “ශ්රමණයෙනි, අපි ඔබගේ පාද පරිචාරිකාවන් වෙමු” යි කීහ. භාග්යවතුන් වහන්සේ අනුත්තර වූ උපධිසංඛ්යයෙහි (නිවනෙහි) මිදුණු බැවින් එය ද මනසට නොගත් සේක.
සමහර ආචාර්යවරු මෙසේ කියති: “ඔවුන් මහලු ස්ත්රී වේශයෙන් පැමිණි විට භාග්යවතුන් වහන්සේ ‘මොවුන් මෙසේම කැඩුණු දත් ඇති, පැසුණු හිසකෙස් ඇති ස්ත්රීන් වේවා’ යි අධිෂ්ඨාන කළ සේක” කියායි. එය පිළි නොගත යුතුය. මක්නිසාද යත් ශාස්තෘන් වහන්සේ එවැනි අධිෂ්ඨානයක් නොකරන බැවිනි. නමුත් භාග්යවතුන් වහන්සේ “තොපි ඉවත්ව යව්! කුමක් දැක මෙසේ උත්සාහ කරව් ද? මෙබඳු දේ රාගාදිය දුරු නොකළවුන් ඉදිරියෙහි කිරීම සුදුසුය. තථාගතයන් වහන්සේගේ රාගය ප්රහීණය; ද්වේෂය ප්රහීණය; මෝහය ප්රහීණය” යි තමන් වහන්සේගේ ක්ලේශ ප්රහාණය අරබයා මෙසේ වදාළ සේක:
“යමෙකුගේ දිනන ලද ජයග්රහණය නැවත කිසිවෙකුට පැහැර ගත නොහැකි ද (නැතහොත් කෙලෙස් ජය ගැනීම නැවත කිසිදා ආපසු නොපෙරළේ ද), ලෝකයෙහි කිසිදු ක්ලේශයක් ඔහු ලුහුබැඳ නොයේ ද, සියල්ල දන්නා වූ (අනන්ත ගෝචර වූ), තණ්හා දෘෂ්ටි ආදී කිසිදු පදයකින් සටහන් කළ නොහැකි ඒ බුදුරදුන් කවර මගකින් නම් (රාගාදී වශයෙන්) ගෙන යන්නහු ද?”
“යමෙකු හට (සසර පවත්වන) දැලක් වැනි වූ, විෂ මෙන් ඇලෙන සුළු වූ තණ්හාව කිසි තැනකට ගෙන යාම පිණිස නැත්තේ ද, සියල්ල දන්නා වූ, කිසිදු පදයකින් සටහන් කළ නොහැකි ඒ බුදුරදුන් කවර මගකින් නම් (රාගාදී වශයෙන්) ගෙන යන්නහු ද?” (ධම්මපදය 179-180)
ධම්මපදයේ බුද්ධ වර්ගයේ එන මෙම ගාථා දෙක වදාරමින් ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඒ මාර දියණියෝ “අපගේ පියාණන් සත්යයක් ම කීවේය. රාගයෙන් හෝ අන් ක්රමයකින් ලෝකයෙහි වසන සුගත වූ රහතන් වහන්සේව නම් තමන් වසඟයට ගත නොහැකිය” යි ආදිය පවසා පියා වෙත ගියහ.
භාග්යවතුන් වහන්සේ එහිද සතියක් කල් ගෙවා (අජපාල නුග රුකෙන් ඉවත්ව) මුචලින්ද (මිදෙල්ල) රුක් මුලට වැඩිය සේක. එහි සත් දවසක් මුළුල්ලෙහි නොකඩවා මේඝ වර්ෂාව පවතිද්දී, සීතල ආදිය වැළැක්වීම පිණිස මුචලින්ද නාග රාජයා විසින් සත් වරක් දරණ වැලින් වටකොට, පීඩාවක් නොමැති ගන්ධ කුටියක වාසය කරවන්නාක් මෙන් ආරක්ෂා කරන ලද්දාහු, විමුක්ති සුව විඳිමින් සතියක් කල් ගෙවා රාජායතනය (කිරිපලු රුක් මුල) වෙත එළඹි සේක. එහිදී ද විමුක්ති සුව විඳිමින්ම වැඩහුන් සේක. මෙපමණකින් සත් සතියක් හෙවත් දින හතළිස් නවයක් සම්පූර්ණ විය. මේ කාලය අතුරතුර මුව දෝවා ගැනීමක් හෝ, ශරීරය පිළිදැගුම් කිරීමක් හෝ, ආහාර ගැනීමේ කෘත්යයක් හෝ සිදු නොවීය. ධ්යාන සුවයෙන් හා ඵල සමාපත්ති සුවයෙන්ම කල් ගත කළ සේක.
ඉක්බිති සත් සතිය අවසානයෙහි එළැඹි හතළිස් නව වැනි දිනයෙහි එහි වැඩහුන් උන්වහන්සේට “මුව දෝවා ගන්නෙම් නම් මැනවැ” යි සිතක් උපන්නේය. ශක්ර දේවේන්ද්රයා බෙහෙත් අරළු ගෙනැවිත් දුන්නේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය වැළඳූ සේක. එයින් උන්වහන්සේට ශරීර කෘත්ය (මළ පහවීම) සිදුවිය. ඉක්බිති ශක්රයාම නාගලතා දැහැටි ද, මුව දෝනා පැන් ද දුන්නේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ දැහැටි වළඳා අනෝතප්ත විලෙන් ගෙන ආ පැන්වලින් මුව දෝවා එහිම රාජායතන රුක් මුල වැඩ සිටි සේක.
එසමයෙහි තපස්සු හා භල්ලික නම් වෙළඳ දෙබෑයෝ ගැල් පන්සියයක් සමඟ උක්කලා ජනපදයේ සිට මධ්ය දේශයට යන්නාහු, තමන්ගේ ලේ ඤාති වූ දේවතාවියක විසින් ගැල් නවත්වනු ලැබ, බුදුරදුන්ට දන් දීමෙහි උනන්දු කරවන ලද්දාහුය. ඔවුහු අත්සුණු හා මී පිඬු ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළැඹ “ස්වාමීනි, භාග්යවතුන් වහන්ස, අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මේ ආහාර පිළිගන්නා සේක්වා” යි කියා සිටියහ. කිරිපිඬු පිළිගත් දිනයෙහිම පාත්රය අතුරුදහන් වූ බැවින් “තථාගතවරු අතින් ආහාර නොපිළිගනිති; මම කුමකින් පිළිගනිම් ද?” යි භාග්යවතුන් වහන්සේ සිතූ සේක. එවිට උන්වහන්සේගේ සිත දැනගත් සතර වරම් මහරජවරු සතර දෙනා ඉඳුනිල් මැණිකෙන් කළ පාත්ර සතරක් පිරිනැමූහ. භාග්යවතුන් වහන්සේ ඒවා ප්රතික්ෂේප කළ සේක. නැවත මුං ඇට පැහැති (මුග්ගවණ්ණ) ගල් පාත්ර සතරක් පිරිනැමූහ. භාග්යවතුන් වහන්සේ දෙවිවරුන් සතර දෙනාටම අනුකම්පා පිණිස පාත්ර සතරම පිළිගෙන, එකක් මත එකක් තබා “එකක් වේවා” යි අධිෂ්ඨාන කළ සේක. එවිට මුව විටෙහි රේඛාවන් පෙනෙන සේ මධ්යම ප්රමාණයේ එක පාත්රයක් බවට පත් විය. භාග්යවතුන් වහන්සේ ඒ අගනා ශෛලමය පාත්රයෙන් ආහාර පිළිගෙන වළඳා අනුමෝදනා කළ සේක. ඒ වෙළඳ දෙබෑයෝ බුදුන් හා දහම් සරණ ගොස් ‘ද්වේවාචික’ (වචන දෙකකින් සරණ ගිය) උපාසකයෝ වූහ. ඉක්බිති ඔවුහු “ස්වාමීනි, අපට පුද සත්කාර කිරීම සඳහා යමක් දුන මැනවැ” යි ඉල්ලා සිටියහ. උන්වහන්සේ දකුණු අතින් තම සිරස පිරිමැද කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ලබා දුන් සේක. ඔවුහු තම නුවරට ගොස් රන් කරඬුවක ඒ ධාතූන් බහා චෛත්යයක් පිහිටවූහ.