‘යෙන කාමං පණාමෙති’ (කැමති දෙසකින් නෙරපා හරියි) යන මේ ගාථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවාසය කරන සමයෙහි ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට සිවුරු දහසක් ලැබීම නිමිති කරගෙන දේශනා කරන ලදී. කොසොල් රජුගේ අන්තඃපුරයෙහි තෙරුන් වහන්සේ විසින් ධර්මය ඉගැන්වීමේ පුවත මීට පෙර ‘මහාසාර ජාතකයෙහි’ (ජාතක අංක 92) සඳහන් වී ඇත. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ රජුගේ අන්තඃපුරයෙහි ධර්මය උගන්වන කල්හි, රජතුමාට කහවනු දහසක් වටිනා පිළි (වස්ත්ර) දහසක් තෑගි වශයෙන් ලැබුණි. රජතුමා එයින් පිළි පන්සියයක් සිය බිසෝවරුන් පන්සියයකට දුන්නේය. ඒ බිසෝවරු ඒ සියලු පිළි තබාගෙන සිට, පසුදින ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට පූජා කොට, තම තමන් විසින් පැරණි පිළි පොරවාගෙන රජතුමාගේ උදේ ආහාර ගන්නා ස්ථානයට ගියහ.
රජතුමා, “මා විසින් ඔබලාට කහවනු දහසක් වටිනා සළුවලින් පූජා කරන ලදී. කුමක් නිසා ඔබලා ඒවා නොහැඳ පැමිණියහුද?” යි විමසීය. “දේවයන් වහන්ස, අප විසින් ඒවා ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට පූජා කරන ලදී” යයි බිසෝවරු කීහ. “ආනන්ද තෙරුන් විසින් ඒ සියල්ලම පිළිගන්නා ලද්දේද?” යි රජු ඇසීය. “එසේය, දේවයන් වහන්ස” යයි ඔවුහු පිළිතුරු දුන්හ. “සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් භික්ෂූන්ට අනුදැන වදාරා ඇත්තේ තුන් සිවුර පමණි. ආනන්ද තෙරුන් රෙදි වෙළඳාම කරන්නාහු යැයි මම සිතමි. උන්වහන්සේ විසින් බොහෝ පිළි ගන්නා ලදී” යයි සිතූ රජතුමා තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි කෝප විය. හෙතෙම උදේ ආහාර ගෙන විහාරයට ගොස්, තෙරුන් වහන්සේගේ පන්සලට පිවිස, තෙරුන් වැඳ එකත්පසෙක හිඳ මෙසේ විචාළේය.
“ස්වාමීනි, අපේ මාලිගාවේ බිසෝවරු නුඹවහන්සේ සමීපයෙහි බණ ඉගෙන ගනිත්ද? බණ අසත්ද?”
“එසේය මහරජ, ගතයුතු දෙයක් ඉගෙන ගනිති, ඇසිය යුතු දෙයක් අසති.”
“කිම? ඔවුන් බණ අසනු පමණක්ද? නොහොත් නුඹ වහන්සේට සිවුරු හෝ පොරෝණා දෙත්ද?”
“මහරජ, අද ඔවුහු දහසක් අගනා පිළි පන්සියයක් දුන්හ.”
“ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේ ඒවා පිළිගත් සේක්ද?”
“එසේය මහරජ.”
“ස්වාමීනි, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අනුදැන වදාරා ඇත්තේ තුන් සිවුර පමණක් නොවේද?”
“එසේය මහරජ, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් එක් භික්ෂුවකට පරිහරණය සඳහා තුන් සිවුර පමණක් අනුදැන වදාරා ඇතත්, වැඩිපුර ලැබෙන දේ පිළිගැනීම වළක්වා නැත. එබැවින් මවිසින්ද දිරාගිය සිවුරු ඇති වෙනත් භික්ෂූන්ට දීම පිණිස ඒ සළු පිළිගන්නා ලදී.”
“එසේනම්, ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔබවහන්සේ වෙතින් සළු ලබාගෙන තම පැරණි දිරාගිය සිවුරුවලට කුමක් කරන්නාහුද?”
“පැරණි සිවුරුවලින් උතුරු සළු (සඟල සිවුරු) සකස් කර ගනිති.”
“පැරණි උතුරු සළුවලින් කුමක් කරන්නෝද?”
“පැරණි උතුරු සළුවලින් අඳනකඩ (පහළ සිවුරු) සකස් කර ගනිති.”
“පැරණි අඳනකඩවලින් කුමක් කරන්නෝද?”
“ඇඳ ඇතිරිලි සකස් කර ගනිති.”
“ඇඳ ඇතිරිලිවලින් කුමක් කරන්නෝද?”
“බුමුතුරුණු (බිමට එලන පාපිසි) කරන්නාහ.”
“පැරණි බුමුතුරුණුවලින් කුමක් කරන්නෝද?”
“ඒවායින් පාපිසි කරන්නාහ.”
“පැරණි පාපිසිවලින් කුමක් කරන්නෝද?”
“මහරජ, සැදැහැවතුන් විසින් දෙන ලද දේවල් අපතේ හැරීමට ඉඩ නැත. එබැවින්, ඔවුහු:
- පැරණි සිවුරු කපා උතුරු සළු කරති.
- දිරූ උතුරු සළු අඳනකඩ කරති.
- දිරූ අඳනකඩ ඇතිරිලි කරති.
- දිරූ ඇතිරිලි බුමුතුරුණු කරති.
- දිරූ බුමුතුරුණු පාපිසි කරති.
- ඒ පැරණි පාපිසි කැත්තකින් කපා කොටා, මැටි සමඟ අනා, සෙනසුනෙහි ගෙබිම මැටි ආලේප කිරීමට යොදා ගනිති.”
“ස්වාමීනි! ඔබවහන්සේලාට දෙන සිවුරු පිළි පාපිස්ස දක්වාම ප්රයෝජනයට ගන්නා බැවින් විනාශ වීමට ඉඩක් නොලැබේද?”
“එසේය මහරජ, අපට දෙන දේවල් විනාශ වීමට ඉඩක් නොලැබේ. කුමන හෝ ප්රයෝජනයකට ගතයුතු වෙයි.”
මෙය අසා රජතුමා සතුටටත් සොම්නසටත් පත්විය. රජගෙයි ඉතිරිව තිබූ අනෙක් සළු පන්සියයද ගෙන්වාගෙන තෙරුන් වහන්සේට පූජා කොට, එහි ආනිසංස අසා, තෙරුන්ට වැඳ පැදකුණු කොට ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ මුලින් ලැබුණු සළු පන්සියය දිරාගිය සිවුරු ඇති භික්ෂූන්ට දුන් සේක. උන්වහන්සේ වෙත එකට වාසය කරන (සද්ධිවිහාරික) භික්ෂූහු පන්සියයක් පමණ වෙති. උන්වහන්සේලා අතරින් එක් ලාබාල භික්ෂුවක් තෙරුන් වහන්සේට බොහෝ උපකාර කරයි; පන්සල අමදියි; බොන පැන් හා පරිභෝග පැන් එළවා තබයි; දැහැටි දඬු, මුහුණ සෝදන පැන්, නහන පැන් සපයා දෙයි; වැසිකිළිය, ගිනිහල්ගෙය සහ සෙනසුන් පිරිසිදු කර ආරක්ෂා කරයි; අත් පා සම්බාහනය කිරීම, පිට ඉලීම ආදියද කරයි. තෙරුන් වහන්සේ පසුව ලැබුණු පිළි පන්සියයම, “මේ භික්ෂුව මට බොහෝ උපකාර කරයි” යනුවෙන් සිතා යුතුකමක් වශයෙන් ඒ සියල්ලම උන්වහන්සේට ම දුන් සේක. ඒ භික්ෂුව ද සියලු සළු බෙදා තමන්ගේ සමාන උපාධ්යායවරයන්ට (සහචර භික්ෂූන්ට) දුන්නේය.
මෙසේ ඒ ලබන ලද සළු ඇති සියලු භික්ෂූහු, එම පිළි කපා, පඬු පොවා, කිණිහිරි මල් පැහැයෙන් යුත් සිවුරු හැඳ පොරවාගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස්, වැඳ, එකත්පසෙක හිඳ මෙසේ කීවාහුය. “ස්වාමීනි! සෝවාන් ඵලයට පත් ආර්ය ශ්රාවකයාගේ පුද්ගලයා බලා (මුහුණ බලා) දෙන දානයක් නම් ඇත්ද?” “මහණෙනි! ආර්ය ශ්රාවකයන්ගේ මුහුණ බලා දෙන දානයක් නම් නැත” යි බුදුහු වදාළහ. එවිට භික්ෂූහු, “ස්වාමීනි! අපගේ උපාධ්යායන් වහන්සේ වන ධර්ම භාණ්ඩාගාරික තෙරුන් වහන්සේ විසින් දහසක් අගනා සළු පන්සියයක් එක් දහර භික්ෂුවකට පමණක් දෙන ලදී. ඒ භික්ෂුව වනාහි තමා විසින් ලබන ලද පිළි බෙදා අපට දුන්නේය” යැයි පැවසූහ. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි! ආනන්ද තෙරණුවෝ පුද්ගලයා බලා (පක්ෂපාතීව) දන් නොදෙති. ඒ භික්ෂුව වනාහි ආනන්ද තෙරුන්ට බොහෝ උපකාර කරන්නෙකි. එනිසා තමන්ට උපකාර කරන්නාට ප්රතිඋපකාර වශයෙන්ද, ගුණ සැලකීමක් වශයෙන්ද, යුතුකම් ඉටුකිරීමක් වශයෙන්ද ‘උපකාර කරන්නාට ප්රත්යුපකාර කිරීම වටී’ යයි සිතා කළගුණ දන්නා කෘතවේදී බව නිසා දුන්නේය. පෙර නුවණැත්තෝ ද තමන්ට උදව් කළ අයට නැවත උදව් කළාහු ය.” මෙසේ වදාරා භික්ෂූන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
යටගිය දවස බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රජ කරද්දී අප මහා බෝසතාණන් වහන්සේ සිංහයෙකු වී ගල්ලෙනක වාසය කළ සේක. ඒ සිංහයා දිනක් ගුහාවෙන් නික්මී පර්වත පාමුල බැලුවේය. ඒ පර්වතය පාමුල වටේට මහා විලක් තිබුණේය. එහි එක් උස් තැනක මතුපිට තද මඩ තට්ටුවක් මත මොළොක් නිල් පැහැති තණකොළ හටගෙන තිබුණේය. හාවෝ, මුවෝ ආදී සැහැල්ලු සත්තු මඩ මතුපිට හැසිරෙමින් ඒ තණ කති. එදවස ද එක් මුවෙක් ඒ තණ කමින් හැසිරෙයි. සිංහයා ද “ඒ මුවා අල්ලා ගනිමි” යි සිතා පර්වත මුදුනෙන් පැන සිංහ වේගයෙන් දිව ගියේය. මුවා මරණ බියෙන් තැති ගෙන කෑගසමින් පලා ගියේය. සිංහයාට වේගය පාලනය කරගැනීමට නොහැකිව මඩ මත වැටී ගිලා බැස, උඩට ඒමට නොහැකිව, පා සතර කණු සතරක් මෙන් මඩෙහි එරී, සතියක් පමණ ආහාරයක් නොමැතිව එහිම සිටියේය.
ඉක්බිති එක් හිවලෙක් ගොදුරු සොයා යන්නේ සිංහයා දැක බියෙන් පලා යන්නට විය. සිංහයා හිවලා අමතා, “භවත් හිවලාණෙනි! දුවන්න එපා. මම මඩෙහි එරී සිටිමි. මා බේරා ගන්න” යයි කීවේය. හිවලා සිංහයා ළඟට ගොස්, “මම නුඹව ගොඩට ගන්නෙමි, නමුත් ගොඩට ආ විට ඔබ මා මරා කන්නේ යැයි මම බිය වෙමි” යි කීවේය. “බිය නොවන්න, මම නුඹව නොකන්නෙමි. එක්තරා උපායකින් මා ගොඩට ගන්න. මම නුඹට බොහෝ උදව් කරන්නෙමි.” එවිට හිවලා සිංහයාගෙන් පොරොන්දුවක් ගෙන, පා හතර වටේ මඩ ඉවත් කර, පා හතරටම ඇල මාර්ග හතරක් පාදා විලෙහි ජලය ගලා එන්නට සැලැස්වීය. ජලය ඇතුල් වී මඩ බුරුල් කළේය. ඒ අවස්ථාවේදී හිවලා සිංහයාගේ බඩ යටට රිංගා, “ස්වාමීනි, උත්සාහ කරන්නැ” යි උස් හඬ නගමින් තම හිසෙන් සිංහයාගේ බඩට තල්ලුවක් දැමීය. සිංහයා වෙර යොදා මඩෙන් ගොඩට පැන ගොඩබිම සිටගත්තේය. සිංහයා මොහොතක් විවේකීව සිට, විලට බැස මඩ සෝදා නාගෙන, වෙහෙස නිවා ගත්තේය. ඉන්පසු එක් මී ගවයෙක් මරා, දත්වලින් ඉරා මස් වෙන්කොට, “යහළුව, මස් කන්න” යැයි හිවලාගේ ඉදිරියෙහි තැබීය. හිවලා කුස පිරෙන තුරු කෑ පසු සිංහයා ද මස් කෑවේය. ඉතිරි වූ මස් කැබැල්ලක් හිවලා ඩැහැ ගත්තේය. “යහළුව, මෙය කුමකටදැ” යි ඇසූ විට, “නුඹ වහන්සේගේ දාසියක් (මගේ බැළලියක්) ඇත. ඇයට දිය යුතු වන්නේ ය” යි කීවේය. සිංහයා, “එසේ නම් රැගෙන යන්න” යැයි කියා තෙමේත් සිංහ ධේනුව වෙනුවෙන් මස් කොටසක් රැගෙන, “එන්න යහළුව, අපගේ පර්වතය මුදුනේ සිට යෙහෙළිය වසන තැනට යමු” යයි කියා එහි ගොස්, මස් කවා හිවලා ද හිවලී ද සනසවා, “දැන් මෙතැන් පටන් මම නුඹලා පෝෂණය කරන්නෙමි” යි පවසා තමන් වසන තැනට කැඳවාගෙන ගොස් ගුහා දොරටුව අසල වෙනත් ගුහාවක වාසය කරවීය. එතැන් පටන් ගොදුරු පිණිස යන විට සිංහ ධේනුවත්, හිවල් ධේනුවත් ගුහාවේ රඳවා හිවලා සමග ගොස් නොයෙක් සිවුපාවුන් මරා දෙදෙනාම එහි සිට මස් කා ඉතිරි දෙදෙනාට ද ගෙනවිත් දුන්හ.
කැනහිලා සිංහයාව මඩ වගුරෙන් ගොඩ ගැනීමට උපක්රම යෙදීම
මෙසේ කල් යද්දී සිංහ දෙන පැටවුන් දෙදෙනෙකු බිහි කළාය. හිවල් දෙන ද පැටවුන් බිහි කළාය. ඔවුහු සියලු දෙනාම සමගියෙන් වාසය කළහ. ඉක්බිති එක් දිනක සිංහ ධේනුවට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් පහළ විය: “මේ සිංහයා හිවලාට ද, හිවල් දෙනට ද, හිවල් පැටවුන්ට ද අතිශයින් ආදරය කරයි. ඒකාන්තයෙන් මොහුට හිවල් දෙන සමග අනියම් සම්බන්ධයක් ඇත. ඒ නිසා මෙසේ ආදරය දක්වයි. මම යම් විදියකින් මැය පීඩාවට පත් කොට, තර්ජනය කර පලවා හරින්නේ නම් මැනවැ” යි ඇය සිතුවාය. සිංහ ධේනුව, සිංහයා හිවලා ද සමඟ ගොදුරු සොයා ගිය විට හිවල් දෙන පෙළයි; තැති ගන්වයි; “මේ ස්ථානයෙන් පලා නොගොස් සිටින්නේ ඇයිදැ” යි අසමින් තර්ජනය කරයි. ඇගේ පැටවුන් ද හිවල් පැටවුන්ට එසේම තර්ජනය කළහ. හිවල් දෙන ඒ කාරණය හිවලාට කියා, “සිංහයා කීවත් අපට මෙසේ කරතැයි අපි නොදනිමු. තවදුරටත් මෙහි විසුවොත් අපව මරා දැමිය හැකි බැවින් අපගේ පරණ වාසස්ථානයට යමු” යි කීවාය. හිවලා ඇගේ කීම අසා සිංහයා වෙත එළඹ මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, බොහෝ කාලයක් අප විසින් නුඹ වහන්සේගේ සමීපයෙහි වාසය කරන ලදී. නමුත් බොහෝ කාලයක් එකට වාසය කරන විට අමනාපකම් ඇතිවෙයි. අප දෙදෙනා ගොදුරු පිණිස ගිය අවස්ථාවක සිංහ ධේනුව විසින් හිවල් දෙනට හිංසා පමුණුවයි; ‘මේ ස්ථානයේ කුමක් නිසා වාසය කරව්ද? පලා යන්න’ යැයි තර්ජනය කරයි. සිංහ පෝතකයෝ ද හිවල් පෝතකයින්ට තර්ජනය කරති. යම් කිසිවෙක් තමන් සමීපයෙහි යමෙකුගේ වාසය රුචි නොකරයි නම්, ඔහු විසින් ‘නුඹ යන්න’ යැයි කෙලින්ම ඉවත් කළ යුතුය. එසේ නොකර වෙනත් ක්රමවලින් වෙහෙසන්නේ කුමකටද?” යැයි කියා පළමු ගාථාව ප්රකාශ කළේය:
“යෙන කාමං පණාමෙති - ධම්මො බලවතං මිගී,
උන්නදන්තී විජානාහි - ජාතං සරණතො භයං.”
“එම්බල මෘග රාජය, බලවතුන්ගේ ස්වභාවය නම් තමන්ට කැමති දිශාවකින් (ක්රමයකින්) දුබලයා නෙරපා හැරීමයි. උස් වූ දළ ඇති සිංහය, මෙය බලවතුන්ගේ ධර්මතාව බව දැනගන්න. අපට සරණ (පිහිට) වූ තැනින්ම දැන් බිය හටගෙන ඇත.”
යනුවෙන් හිවලා පළමු ගාථාව පැවසීය.
එහි අදහස නම්: උන්නත වූ දළ (දත්) ඇති මෘගරාජය! ස්වාමියා යම් දිසාවකින් (ආකාරයකින්) සේවකයා පහ කරනු කැමති ද ඒ දිසාවෙන් ඒකාන්තයෙන් පහ කෙරෙයි. බලවතුන්ගේ ස්වභාව ධර්මය මෙසේ බව දනුව. අපට පිහිටව සිටි තොප කෙරෙන් දැන් බිය උපන්නේය යන්නයි.
මෙහි ‘යෙන කාමං පණාමෙති ධම්මො බලවතං’ යනු බලවත් අධිපතියා තමන්ගේ සේවකයා යම් ආකාරයකින් නෙරපනු කැමති වෙයිද, ඒ ආකාරයෙන්ම හෙතෙම නෙරපයි; බැහැර කරයි. එය බලවතුන්ගේ හෙවත් අධිපතියන්ගේ ස්වභාවයයි; අයිතියයි. ඒ නිසා ඉදින් අපගේ විසීම නොකැමැත්තහු නම් කෙළින්ම අප නෙරපා හරින්න. වෙනත් ක්රමවලින් වෙහෙසීමෙන් ඵලක් නැතැයි දක්වමින් මෙසේ කීවේය. ‘මිගී’ යනු ඔහු මෘගරාජයා බැවින් සිංහයාට කරන ආමන්ත්රණයකි. ‘උන්නදන්තී’ යනු උස් වූ දත් ඇති බැවින් ඔහුට කරන තවත් ආමන්ත්රණයකි. ‘විජානාහි’ යනු “මෙය අධිපතියන්ගේ ස්වභාවය යැයි දැනගන්න” යන්නයි. ‘ජාතං සරණතො භයං’ යනු “අපට නුඹ වහන්සේ උපකාර අර්ථයෙන් පිහිටකි; එහෙත් තොපගේ සමීපයෙන්ම බියක් හටගත්තේය; එනිසා අප වසන තැනටම යන්නෙමු” යි දැක්වීමයි.
තවත් අර්ථකථනයක් මෙසේය: ඔබගේ ‘මිගී උන්නදන්තී’ (සිංහ ධේනුව) මගේ අඹුදරුවන්ට තර්ජනය කරන්නීය. ‘යෙන කාමං පණාමෙති’ හෙවත් ඇය යම් යම් ආකාරයකින් කැමති ද ඒ ආකාරයෙන්ම නෙරපා හරියි; වෙහෙසවයි. මෙසේ නුඹ ‘විජානාහි’ (දැනගන්න). එහි අප විසින් කුමක් කළ හැකිද? ‘ධම්මො බලවතං’ මෙය බලවතුන්ගේ ස්වභාවයයි. දැන් අපි යන්නෙමු. කුමක් නිසාද? යම් හෙයකින් ‘ජාතං සරණතො භයං’ හෙවත් පිහිට ඇති තැනින්ම බියක් උපන් බැවිනි.
ඔහුගේ (හිවලාගේ) වචන අසා සිංහයා සිංහ ධේනුව අමතා මෙසේ කීවේය: “සොඳුර! අසවල් කාලයේදී මා ගොදුරු සඳහා ගොස් සත් දවසක්ම සිට, මේ හිවලා සහ හිවලිය සමග ආ බව ඔබට මතකද?” “එසේය, මතකය.” “සත් දවසක්ම මා නොපැමිණීමට කාරණය දන්නෙහිද?” “නොදනිමි ස්වාමීනි.” එවිට සිංහයා කීවේය: “සොඳුර! මම එක් මුවෙකු අල්ලා ගන්නෙමියි ගොස් වැරදී මඩෙහි එරුණෙමි. එයින් ගොඩ ඒමට නොහැකිව සතියක්ම ආහාරයක් නැතිව සිටියෙමි. එසේ වූ මම මේ හිවලා නිසා නැවත ජීවිතය ලද්දෙමි. මොහු මගේ ජීවිතය දුන් තැනැත්තාය; කල්යාණ මිත්රයාය. මිත්ර ධර්මයෙහි පිහිටි මිත්රයා දුර්වල වුවද පහත් කොට නොසැළකිය යුතුය. එබැවින් මෙතැන් පටන් මගේ මිතුරාට ද, මිතුරියට ද, දරුවන්ට ද මෙබඳු අවමානයක් නොකරන්න” යයි අවවාද කරමින් සිංහයා දෙවන ගාථාව ද කීවේය:
“අපි චෙපි දුබ්බලො මිත්තො - මිත්තධම්මෙසු තිට්ඨති,
සො ඤාතකො ච බන්ධූ ච - සො මිත්තො සො ච මෙ සඛා,
දාඨිනි මාතිමඤ්ඤිත්ථො - සිඞ්ගාලො මම පාණදො.”
“යම් මිතුරෙක් දුබල වුවත් මිත්ර ධර්මයෙහි පිහිටා සිටී නම්, ඔහු නෑයෙක් ද වෙයි; බන්ධුවරයෙක් ද වෙයි; මිත්රයෙක් ද වෙයි; හෙතෙම මගේ සගයෙක් ද වෙයි. එම්බල දළ ඇත්තිය (සිංහ ධේනුව), මගේ පණ රැක දුන් මේ හිවලා පහත් කොට නොසලකන්න.”
යනුවෙන් සිංහයා දෙවැනි ගාථාව පැවසීය.
එහි අදහස නම්: මිත්රයා දුර්වලයෙකු වුවද මිතු දහමෙහි (මිත්රත්වයෙහි) ස්ථිරව සිටියි නම් ඔහු නෑයෙක් ද වෙයි; බන්ධුවරයෙක් ද වෙයි; මිත්රයෙක් ද වෙයි; හෙතෙම මගේ යහළුවෙක් ද වෙයි. එනිසා දළ ඇත්තිය! මගේ පණ රැක දුන් හිවලා පහත් කොට නොසලකන්න යන්නයි.
මෙහි ‘අපි චෙපි’ යනු එක් ‘අපි’ ශබ්දයක් අනුග්රහ අර්ථයෙහි ද, අනෙක සම්භාවනා අර්ථයෙහි ද යෙදේ. එහි යෝජනාව මෙසේය: ‘දුබ්බලො පි චෙ මිත්තො’ හෙවත් මිතුරා දුබල වුවත්, ‘මිත්තධම්මෙසු අපි තිට්ඨති’ හෙවත් ඉදින් මිත්ර ධර්මයෙහි සිටියි නම්, ‘සො ඤාතකො ච’ හෙතෙම ඥාතියෙක් ද වෙයි; ‘බන්ධු ච’ බන්ධුවරයෙක් ද වෙයි; ‘සො මිත්තො’ මෛත්රී සිත නිසා මිත්රයෙක් ද වෙයි; ‘සො ච මෙ සඛා’ සහාය වන අර්ථයෙන් සගයෙක් ද වෙයි. ‘දාඨිනි මාතිමඤ්ඤිත්ථො’ යනු “සොඳුරිය! දළවලින් යුත් සිංහ ධේනුව! මගේ සහායකයා හෝ සහායිකාව පහත් කොට නොසිතන්න. මේ හිවලා මගේ පණ රැක දුන් තැනැත්තාය” (සිඞ්ගාලො මම පාණදො) යන්නයි.
ඇය සිංහයාගේ කීම අසා හිවලියගෙන් සමාව ගෙන එතැන් පටන් දරුවන් සහිත හිවලිය සමග සමගිව විසුවාය. සිංහ පෝතකයෝ ද හිවල් පැටවුන් සමග ක්රීඩා කරමින්, සතුටු වෙමින්, මව්පියන් මළ පසු ද මිතුරු බව නොබිඳ සතුටින් විසූහ. ඔවුන්ගේ වනාහි කුල පරම්පරා හතක් යන තුරු නොබිඳුණු මෛත්රියක් පැවතියේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා චතුරාර්ය සත්යය ප්රකාශ කොට ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. සත්ය දේශනාව අවසානයේදී සමහරක් භික්ෂූහු සෝවාන් වූහ; සමහරක් සකෘදාගාමී වූහ; සමහරක් අනාගාමී වූහ; සමහරක් රහත් වූහ. “එකල හිවලා නම් දැන් මේ ආනන්ද තෙරය. සිංහයා නම් ලොව්තුරා බුදු වූ මම ම වෙමි” යි වදාළ සේක.
ගුණ ජාතක වර්ණනාව නිමාවිය.