“යතො විලුත්තා ච හතා ච ගාවො” යන මෙම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරන සමයෙහි එක්තරා ඇමැතියෙකු අරබයා වදාළ සේක. කොසොල් රජුගේ එක් ඇමැතියෙක් රජතුමාගේ සිත් දිනාගෙන පසල් ගමක (දේශ සීමා ගමක) බදු එකතු කිරීමේ අයිතිය ලබා ගත්තේය. හෙතෙම සොරුන් හා එක් වී, “මම මිනිසුන් රැගෙන කැලයට යන්නෙමි. නුඹලා ගම කොල්ලකා එයින් අඩක් මට දිය යුතුය” යැයි කියා කල් තියාම මිනිසුන් රැස් කරවා වනයට ගියේය. සොරුන් අවුත් ගවයන් මරා මස් කා ගම කොල්ලකා ගිය කල්හි, හෙතෙම සවස් කාලයෙහි මහජනයා පිරිවරාගෙන ආවේය. ඔහුගේ ඒ ක්රියාව නොබෝ දිනකින් ප්රකට විය. මිනිස්සු රජුට පැමිණිලි කළහ. රජතුමා ද ඔහු කැඳවා දොස් පවරා තදින් නිග්රහ කොට වෙනත් ගම්මුලාදෑනියකු එහි යවා, දෙව්රමට ගොස් භාග්යවතුන් වහන්සේට ඒ කරුණ සැලකළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ, “මහරජ, මොහු මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තේ දැන් පමණක් නොව, පෙරත් මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තෙක්ම යැ” යි වදාරා ඔහු විසින් අයැදින ලද්දේ අතීත කතාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන සමයෙහි රජතුමා එක් ඇමැතියෙකුට පසල් ගමක් පවරා දුන්නේය. සියල්ල පෙර කතාවට සමානය. එකල්හි බෝසතාණන් වහන්සේ වෙළඳාම් පිණිස දේශසීමා ප්රදේශවල සැරිසරන්නේ එම කුඩා ගමෙහි නවාතැන් ගත්හ. එතුමා, ඒ ගම්මුලාදෑනියා සවස් කාලයෙහි මහජනයා පිරිවරා බෙර වයමින් එන කල්හි, “මේ දුෂ්ට ගම්මුලාදෑනියා සොරුන් හා එක්ව ගම කොල්ලකවා, සොරුන් පලා ගොස් කැලයට වැදුණු කල්හි දැන් උපශාන්තයකු (කිසිවක් නොදන්නා නිවැරදිකරුවකු) මෙන් බෙර වයමින් එන්නේය” යැයි සිතා මෙම ගාථාව පැවසූහ.
[බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ගම් ප්රධානියාගේ ව්යාජ හැසිරීම දෙස බලා සිටින අයුරු]
“යම් කලෙක්හි ගවයෝ පැහැර ගන්නා ලද්දාහු ද, මරා දමන ලද්දාහු ද, ගෘහයෝ දවන ලද්දාහු ද, ජනයෝ ද (වහලුන් සේ) බැඳ ගෙන යන ලද්දාහු ද, එකල්හි නැසුණු දරුවන් ඇති මවගේ නිර්ලජ්ජිත වූ පුත්රයා, අමධුර වූ ශබ්ද ඇති පටහ බෙරය වාදනය කරමින් ආවේය.”
එහි අර්ථය මෙසේය: ‘යතො’ යනු යම් කලෙක ය; ‘විලුත්තා ච හතා ච’ යනු සොරුන් විසින් පැහැරගෙන එන ලද සහ මස් කෑම පිණිස මරන ලද; ‘ගාවො’ යනු ගවයන් ය; ‘දඩ්ඪානි’ යනු ගිනි තබා දවන ලද; ‘ජනො ච නීතො’ යනු බලහත්කාරයෙන් අල්ලා ගෙන යන ලද ජනයා ය; ‘පුත්තහතාය පුත්තො’ යනු මරන ලද පුත්රයන් ඇති මවගේ පුතා ය, මෙයින් අදහස් කරන්නේ ලජ්ජා නැති තැනැත්තා යන්නයි. විලිබිය නැත්තාට මවක් නැත (ඔහු මව නොහඳුනයි). එම නිසා ඔහුගේ මව ජීවත් ව සිටිය ද ඔහු මියගිය පුතුන් ඇති මවකගේ පුතෙකු හා සමාන ය. ‘ඛරස්සරං’ යනු රළු වූ හෙවත් නොමිහිරි ශබ්ද ඇත්තා වූ; ‘ඩිණ්ඩිමං’ යනු පටහ නම් බෙර විශේෂය යි.
මෙසේ බෝසතාණන් වහන්සේ මෙම ගාථාවෙන් ඔහුට උපහාස කළහ. නොබෝ දිනකින්ම ඔහුගේ ඒ පාපී ක්රියාව ප්රකට විය. ඉක්බිති රජතුමා ඔහුගේ වරදට සරිලන දඬුවම් ලබා දුන්නේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ, “මහරජ, මොහු මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තකු වනුයේ දැන් පමණක් නොව පෙර ද එසේ ම වීයැ” යි වදාරා, මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා පූර්වාපර සන්ධි ගළපා ජාතකය සමාප්ත කළ සේක. “එකල ඒ ඇමැතියා නම් දැන් මේ ඇමැතියා මය. ගාථාව ප්රකාශ කළ නුවණැති පුරුෂයා නම් මම ම වීමි.”
නවවන වූ ඛරස්සර ජාතක වර්ණනාව නිමාවිය.