“කාළෙ වා යදි වා ජුණ්හෙ” (කළුවර පක්ෂයේ හෝ වේවා, පුර පක්ෂයේ හෝ වේවා) යන මේ පාඨය ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සමයෙහි මහලු වියේදී පැවිදි වූ භික්ෂූන් දෙනමක් අරභයා දේශනා කළ සේක. ඔවුහු කොසොල් දනව්වේ එක් ආරණ්ය සේනාසනයක වාසය කරති. ඉන් එක් නමක් ‘කාළ’ තෙරුන් වූ අතර අනෙක් නම ‘ජුණ්හ’ තෙරුන් වූහ. එක් දිනක් ජුණ්හ තෙරණුවෝ කාළ තෙරුන්ගෙන්, “ස්වාමීනි කාළ, සීතල ඇතිවන්නේ කවර කාලයකදී දැ?” යි විමසූහ. හෙතෙම “කළුවර පක්ෂයේදී (අවපස) සීතල වේ යැ” යි කීහ. තවත් දවසක කාළ තෙරණුවෝ ජුණ්හ තෙරුන්ගෙන් “ස්වාමීනි ජුණ්හ, සීතල ඇතිවන්නේ කවර කාලයක දැ?” යි විමසූහ. හෙතෙම “පුර පක්ෂයේදී (එළිය පස) සීතල වේ යැ” යි කීවේය. මේ දෙදෙනාටම තමන්ගේ සැකය දුරු කරගැනීමට නොහැකි වී, බුදුරදුන් වෙත ගොස් වැඳ, “ස්වාමීනි, සීතල ඇතිවන්නේ කවර කාලයක දැ?” යි විමසූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ කථාව අසා, “මහණෙනි, පෙරත් මා ඔබ දෙදෙනාට මේ ප්රශ්නය විසඳා දුන්නෙමි. එහෙත් භවයෙන් වැසී ගිය බැවින් (සසර ගමන නිසා) ඔබට මතක නැතැ” යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයේ එක් පර්වත පාමුලක සිංහයෙක් සහ ව්යාඝ්රයෙක් මිතුරන් ලෙස එක් ගුහාවක වාසය කළහ. එකල බෝධිසත්ත්වයෝ ද තාපස ප්රවෘජ්ජාවෙන් පැවිදි වී එම පර්වත පාමුලම වාසය කළහ. එක් දිනක් ඒ යහළුවන් දෙදෙනා අතර සීතල පවතින්නේ කවර කාලයකද යන්න පිළිබඳව විවාදයක් හටගත්තේය. ව්යාඝ්රයා, “සීතල ඇතිවන්නේ කළුවර පක්ෂයේ (අවපස) යැ” යි කීය. සිංහයා, “සීතල ඇතිවන්නේ පුර පක්ෂයේ යැ” යි කීය. ඔවුන් දෙදෙනාටම තම සැකය දුරු කරගැනීමට නොහැකි වී බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේගෙන් ඒ බව විමසූහ. එවිට බෝධිසත්ත්වයෝ මෙම ගාථාව ප්රකාශ කළහ:
“කළුවර පක්ෂයේ හෝ වේවා, පුර පක්ෂයේ හෝ වේවා, යම් කලෙක සුළඟ හමයි ද, (ඒ සීතල) වාතයෙන් හටගන්නකි. එබැවින් මෙහි දී ඔබ දෙදෙනාම අපරාජිතයෝ වන්නාහ.”
එහි “කාළෙ වා යදි වා ජුණ්හෙ” යනු අවපස හෝ වේවා පුරපස හෝ වේවා යන්නයි. “යදා වායති මාලුතො” යනු යම් කලෙක නැගෙනහිර දිසාව ආදී වශයෙන් සුළඟ හමයි ද, එවිට සීතල ඇති වේ. මක්නිසා ද යත්? “වාතජානි හි සීතානි” යනු සුළඟ පවතින කල්හිම සීතල ඇතිවන හෙයිනි. එබැවින් අවපස කියා හෝ පුරපස කියා හෝ එහි ප්රමාණයක් (වෙනසක්) නොවේ යැයි කියන ලදි. “උභොත්ථමපරාජිතා” යනු ඔබ දෙදෙනාම මෙම ප්රශ්නයේ දී පරාජය නොවූවෝ (නිවැරදි වූවෝ) වෙති. මෙසේ බෝධිසත්ත්වයෝ ඒ මිතුරන් දෙදෙනාට කරුණු අවබෝධ කරවූහ.
බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සිංහයාට සහ ව්යාඝ්රයාට ශීතල ඇති වීමට හේතුව පැහැදිලි කර දීම.
ශාස්තෘන් වහන්සේ, “මහණෙනි, පෙරත් මා විසින් ඔබ දෙදෙනාට මෙම ප්රශ්නය විසඳා දෙන ලද්දේයැ” යි මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා චතුරාර්ය සත්යය ප්රකාශ කළ සේක. සත්ය දේශනාව අවසානයේ තෙරවරු දෙදෙනාම සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ පූර්ව අපර සන්ධි ගළපා ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. “එකල ව්යාඝ්රයා වූයේ මේ කාළ තෙරුන් ය. සිංහයා වූයේ ජුණ්හ තෙරුන් ය. ප්රශ්නය විසඳූ තාපසයා වූයේ මම ම වෙමි.”
(සත්වන) මාලුත ජාතක වර්ණනාව නිමි.