“පුරෙ තුවං” (පෙර ඔබ) යන මේ ධර්ම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ පූර්වාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි කෙළිලොල් වූ භික්ෂූන් පිරිසක් අරබයා වදාළ සේක. ඒ භික්ෂූහු බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්රාසාදයෙහි ඉහළ මාලයේ වැඩවසද්දී ප්රාසාදයෙහි පහළ මාලයේ සිට තමන් ඇසූ දුටු දේවල් ආදිය ගැන කතා කරමින් ද, කලහ කරමින් හා බැන වදිමින් ද, විහිළු තහළු කරමින් ද කල් ගෙවූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මහා මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ අමතා, “මුගලන් එන්න, මේ භික්ෂූන් සංවේගයට පත් කරව (තැති ගන්වව)” යැයි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ අහසට පැන නැගී පාදයෙහි මහපට ඇඟිල්ලෙන් ප්රාසාදයෙහි මුදුන් කොතට පහර දී ජල මට්ටම දක්වා මුළු ප්රාසාදය ම සෙලවූ සේක. මරණ බියෙන් ත්රස්ත වූ ඒ භික්ෂූහු ඉන් නික්ම පිටතට වී සිටියහ. භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඒ කෙළිලොල් ස්වභාවය සෙසු භික්ෂූන් අතර ද ප්රකට විය. ඉක්බිති එක් දිනක් භික්ෂූහු දම්සභාවෙහි දී, “ඇවැත්නි, ඇතැම් භික්ෂූහු සසරින් එතර කරවන මෙබඳු සසුනක පැවිදි වී කෙළිලොල් ව හැසිරෙති; ‘අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම’ වශයෙන් විදසුන් වැඩීමට කටයුතු නොකරති” යි කථාවක් මතු කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එතැනට වැඩමවා, “මහණෙනි, ඔබ දැන් කවර නම් කථාවකින් යුක්ත ව සිටියාහු ද?” යි විමසා, “මේ නම් කථාවෙන්” යැයි පැවසූ විට, “මහණෙනි, මොවුන් දැන් පමණක් නොව පෙරත් කෙළිලොල් වූවෝ ම ය” යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයේ බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන සමයේ බෝසතාණන් වහන්සේ එක් ගමක බ්රාහ්මණ කුලයක උපන් සේක. “කොමාරපුත්ත” (කෝමායු පුත්ර) යැයි උන්වහන්සේ ව හැඳින්වූහ. පසු කලෙක උන්වහන්සේ ගිහිගෙන් නික්ම ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි ව හිමාලය ප්රදේශයේ වාසය කළහ. එකල වෙනත් කෙළිලොල් තාපසවරු පිරිසක් හිමවත් පෙදෙසේ ආශ්රමයක් තනාගෙන විසුහ. කසිණ භාවනා මාත්රයක් හෝ ඔවුන්ට නොතිබිණි. වනයෙන් ලොකු කුඩා ඵලාඵල ගෙනවිත් අනුභව කොට සිනාසෙමින් නොයෙක් ආකාරයේ ක්රීඩාවන්ගෙන් කල් ගෙවූහ. ඔවුන් සමීපයෙහි එක් වඳුරෙක් ද සිටියේය. ඌ ද කෙළිලොල් වූයේ කට ඇද කිරීම් ආදී මුඛ විකාර පාමින් තාපසයන්ට නානාප්රකාර විහිළු සපයයි. තාපසවරු එහි බොහෝ කලක් වාසය කොට ලුණු ඇඹුල් සෙවීම පිණිස මිනිස් වාසයට ගියහ. ඔවුන් ගිය තැන් පටන් බෝසතාණන් වහන්සේ ඒ ස්ථානයට පැමිණ වාසය කළ සේක. වඳුරා කලින් තවුසන්ට මෙන් උන්වහන්සේට ද විහිළු දර්ශන පෑවේය.
බෝසතාණන් වහන්සේ අසුරක් ගසා, “හික්මුණු පැවිද්දන් සමීපයේ වසන තැනැත්තෙකු විසින් ආචාරශීලී ව, කය ආදියෙන් මැනවින් සංවර ව, ධ්යානාදියෙහි යෙදුණු අයෙකු විය යුතු ය” යැයි ඌට අවවාද දුන් සේක. ඒ වඳුරා එතැන් පටන් සිල්වත් ව, යහපත් පැවතුම් ඇත්තෙක් විය. බෝසතාණන් වහන්සේ ද ලුණු ඇඹුල් සොයා වෙනත් තැනකට වැඩම කළහ. ඉක්බිති ඒ තාපසවරු ලුණු ඇඹුල් සේවනය කොට නැවත ඒ ස්ථානයට පැමිණියහ. වඳුරා පෙර පරිදි ඔවුන්ට සෙල්ලම් නොදක්වයි. එවිට තාපසවරු, “ඇවැත්නි, පෙර නුඹ අප ඉදිරියේ සෙල්ලම් කළෙහිය, දැන් එසේ නොකරන්නේ කුමන කරුණක් නිසා ද?” යි විමසමින් පළමු ගාථාව පැවසූහ:
“වඳුර, පෙර නුඹ කෙළිලොල් වූ අප හමුවෙහි මේ අසපුව තුළ මුවෙකු මෙන් පැන පැන ක්රීඩා කළෙහිය. දැන් ද ඒ වඳුරු විහිළු කරව. සිල්වතුන් වූ (යැයි සිතා සිටින) නුඹ ගැන අපට නම් පැහැදීමක් නැත.”
යනුවෙන් පළමු ගාථාව කීවාහුය.
එහි සීලවතං සකාසෙ යනු කෙළිලොල් වූ අප සමීපයේ ය; ඔක්කන්තිකං යනු මුවෙකු මෙන් පැන පැන සෙල්ලම් කිරීම ය; කරොහරෙ යනු ‘කරව’ යන්නයි, එහි ‘අරේ’ යනු ආමන්ත්රණයයි; මක්කටියානි යනු මුඛ විකාර ආදී වඳුරු සෙල්ලම් ය. න තං මයං සීලවතං රමාම යනු පෙර පැවති ඔබේ කෙළිලොල් බව දැන් නැති හෙයින් අපි ඔබ ගැන නොඇලෙමු, ඔබ ද අප ගැන නොඇලෙන්නෙහිය, එයට හේතුව කුමක්ද? යන්නයි.
එය අසා වඳුරා දෙවන ගාථාව මෙසේ කීය:
“ඇවැත්නි, බහුශ්රැත වූ කොමාරපුත්තයන්ගේ උසස් වූ ධ්යාන විශුද්ධිය මා විසින් අසන ලදී. එබැවින් පෙර පරිදි මා (සෙල්ලම් කරන්නෙකැයි) නොසිතව. අපි දැන් ධ්යානයෙහි යෙදී වාසය කරමු.”
යනුවෙන් දෙවන ගාථාව පැවසීය.
එහි මය්හං යනු කරණාර්ථයෙහි යෙදුණු සම්ප්රදාන විභක්තියයි. විසුද්ධි යනු ධ්යානයෙන් පිරිසිදු වීමයි. බහුස්සුතස්ස යනු බොහෝ කසිණ පරිකර්මයන් ද අෂ්ට සමාපත්තීන් ද ඇසූ බැවින් ද, අවබෝධ කළ බැවින් ද ‘බහුශ්රැත’ නම් වූ (බෝධිසත්වයන්ගේ) ය. තුවං යනු ඔවුන්ගෙන් එක් තාපසයෙකුට අමතමින්, “නුඹ මා පෙර පරිදි යැයි හඳුනා නොගන්න, මම පෙර විසූ අය වැනි නොවෙමි, මවිසින් ගුරුවරයෙක් ලබන ලදී” යැයි දක්වයි.
එය අසා තාපසවරු තෙවන ගාථාව කීහ:
“එම්බා වඳුර, ගල් තලාවක බීජ වැපිරුව ද, වැස්ස කොතරම් මැනවින් වැස්ස ද, ඒ බීජ පැළ නොවන්නේ ය. ඒ අයුරින් නුඹ විසින් ඒ උතුම් ධ්යාන විශුද්ධිය අසන ලද නමුත්, නුඹ ධ්යාන භූමියෙන් දුරස් ව සිටින්නෙහිය.”
යනුවෙන් තෙවන ගාථාව කීහ.
එහි අර්ථය නම්: සචෙපි, ඉදින් ගල් තලාවක පස් ආකාර වූ බීජ වපුරන්නේ ද; දෙවො ච, වැස්ස ද මැනවින් වසින්නේ ද; එය කුඹුරක් නොවන බැවින් ඒ බීජ නොවැඩෙන්නේ ය. එලෙස ම නුඹ විසින් පරමා, උතුම් වූ ධ්යාන විශුද්ධිය සුතා, අසන ලද්දේ නමුත්; නුඹ තිරිසන් යෝනියට අයත් සතෙකු බැවින් ආරා ඣාන භූමියා, ධ්යාන භූමියෙන් දුරස් ව සිටින්නෙහිය. නුඹට ධ්යාන උපදවා ගත නොහැක, යනුවෙන් ඔවුහු වඳුරාට ගර්හා කළහ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. “එකල කෙළිලොල් තාපසවරු වූයේ දැන් මේ භික්ෂූන් ය. කොමාරපුත්ත වූයේ මම ම ය” යි වදාළ සේක.
නවවන කොමාරපුත්ත ජාතක වර්ණනාව නිමියේය.