‘උච්චෙ සකුණ ඩෙමානා’ යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන මෙම ධර්ම දේශනාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි, පැරණි බිරිඳකගේ පෙළඹවීමක් නිසා (සසුන ගැන කලකිරුණු) භික්ෂුවක් අරබයා වදාරන ලද්දකි. මෙහි වර්තමාන කතා වස්තුව පුප්ඵරත්ත ජාතකයෙහි (ජා· 1.1.147) සඳහන් කර ඇත. අතීත කතා වස්තුව ඉන්ද්‍රිය ජාතකයෙහි (ජා· 1.8.60 ආදිය) මතු සඳහන් වනු ඇත. එකල ඒ පුරුෂයාව පණපිටින් උල තබන ලදී. එහි සිටි හෙතෙම අහසින් යන කපුටෙකු දැක, ඒ මොහොතේ තමා විඳින දරුණු වේදනාව පවා නොසලකා, තම ප්‍රිය බිරිඳ වෙත හසුනක් යැවීම පිණිස කපුටා අමතමින් මෙම ගාථාවන් පැවසීය.

“එම්බා පියාපත් යානයක් කොට ඇති, අහසෙහි ඉහළින් පියාසර කරන ලිහිණිය! කෙසෙල් කඳක් වැනි (සිනිඳු) කලවා ඇති මාගේ බිරිඳ වෙත ගොස් මා උල තබා ඇති බව පවසන්න. ඇය බොහෝ කලක සිට මා ගැන බලාපොරොත්තු දල්වාගෙන සිටියි.”

“කඩුවක් සහ හෙල්ලයක් වැනි වූ උලක් මත මා සිටින බව ඇය නොදනී. (මා ප්‍රමාද යැයි සිතා) සැඩ පරුෂ වූ ඇය මා කෙරෙහි කෝප වනු ඇත. ඇයගේ ඒ කෝපය මා දවයි; මේ උල (මා එතරම්) නොදවයි.”

“මාගේ කොට්ටය අසල තබා ඇති නිල් මානෙල් මලක් වැනි වූ සන්නාහය ද, රන් පසකින් කළ මුද්ද ද, මෘදු වූ කාසී සළු ද යන මේවා ගෙන, ධනයට කැමති මාගේ ප්‍රිය බිරිඳ (ඒවායින්) සතුටු වේවා!”

යනුවෙන් හෙතෙම මෙම ගාථාවන් පැවසීය.

එහි ඩෙමාන යනු ‘යන’ හෙවත් ‘හැසිරෙන’ යන්නයි. පත්තයාන යනුවෙන් අමතන්නේ කපුටාටමය; විහඞ්ගම යනු ද එසේමය. ඌ පියාපත් නමැති යානාවෙන් යන බැවින් ‘පත්තයාන’ නම් ද, අහසෙහි ගමන් කරන බැවින් ‘විහංගම’ නම් ද වේ. වජ්ජාසි යනු ‘කියන්නෙහි ය’ හෝ ‘පවසන්න’ යන්නයි. වාමූරුං යනු කෙසෙල් කඳක් බඳු (සිනිඳු, පැහැපත්, උඩ සිට පහළට ක්‍රමයෙන් සිහින් වූ) කලවා ඇති බිරිඳට මා උල මත සිටින බව කියන්න යන්නයි. චිරං ඛො සා කරිස්සති යනු ඇය මෙම සිදුවීම නොදන්නා බැවින් මාගේ පැමිණීම අපේක්ෂාවෙන් බොහෝ කල් ගත කරනු ඇත යන්නයි; එනම් “මාගේ ප්‍රියයා පිටත්ව ගොස් බොහෝ කල් ගත වී ඇතත් තවම නොපැමිණියේය” යැයි ඇය සිතනු ඇත යන්නයි.

අසිං සත්තිඤ්ච (කඩුවත් හෙල්ලයත්) යනු කඩුවට හා හෙල්ලයට සමාන බැවින් (මෙහිදී) උල සඳහාම යෙදූ වදනකි. එය වනාහි ඔහු බිය ගැන්වීම සඳහා අටවා තබන ලද්දකි. චණ්ඩී යනු කිපෙනසුලු තැනැත්තියයි. කාහති කොධං යනු “ඉතා පමා වෙයි” යැයි සිතා ඇය මා කෙරෙහි ක්‍රෝධ කරනු ඇත යන්නයි. තං මෙ තපති යනු ඇගේ ඒ කිපීම මා දවයි (මට තැවීමක් ඇති කරයි) යන්නයි. නො ඉදං යනු මෙහි ඇති මේ උල මා නොදවයි (එතරම් දුකක් නොදෙයි) යන අදහසයි.

එස උප්පලසන්නාහො යනාදියෙන් තමාගේ ගෙදර කොට්ටය අසල තබන ලද තමා සතු භාණ්ඩ ගැන කියයි. එහි උප්පලසන්නාහො යනු උපුලක් (මානෙල් මලක්) වැනි වූ සන්නාහයයි; නිල් මානෙල් මලකට සමාන පැහැය හා හැඩය ඇති සන්නාහයක් ලෙස සකස් කළ ආයුධයකි යන්න අර්ථයි. නික්ඛං යනු රන් පසකින් කළ ඇඟිලි මුද්දයි. කාසිකඤ්ච මුදුං වත්ථං යනු ඉතා මෘදු වූ කසී සළු යුගලක් ගැන සඳහන් කිරීමකි. ඔහු විසින් එපමණ දේ කොට්ටය අසල තබා තිබුණි. තප්පෙතු ධනිකා පියා යනු ධනයට කැමති මාගේ ප්‍රිය බිරිඳ මේ සියල්ල ගෙන, මෙම ධනයෙන් තෘප්තිමත් වේවා! සතුටු වේවා! යන්නයි.

ඔහු මෙසේ වැළපෙමින්ම කලුරිය කොට නරකයෙහි උපන්නේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, චතුරාර්ය සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කොට ජාතක කතාව නිමවා වදාළ සේක. සත්‍ය දේශනාව අවසානයේදී (කලකිරී සිටි) භික්ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. “එකල භාර්යාව වූයේ දැන් මේ (පැරණි) භාර්යාවමය. ඒ සිදුවීම දුටු දිව්‍ය පුත්‍රයා වූයේ මම ය”යි බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

සත්වන කාමවිලාප ජාතක වර්ණනාවයි.