“යො වෙ සබ්බසමෙතානං” යන මේ දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ දකුණුගිරි ජනපදයෙහි එක්තරා උයන්පල්ලෙකුගේ පුත්රයකු අරබයා වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ වනාහි වස් කාලය අවසානයෙහි ජේතවනාරාමයෙන් නික්ම දකුණුගිරි ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වැඩිය සේක. ඉක්බිති එක් උපාසකයෙක් බුදුරදුන් ප්රමුඛ මහා සංඝයාට ආරාධනා කොට, උයනෙහි වැඩ හිඳුවා, කැඳ හා කැවිලි ආදියෙන් සතප්පවා, “ආර්යයන් වහන්සේලා උයනෙහි ඇවිදීමට කැමති සේක් නම්, මේ උයන්පල්ලා සමග වැඩම කරත්වා”යි පවසා, “ආර්යයන් වහන්සේලාට පලතුරු ආදිය දෙන්න” යැයි උයන්පල්ලාට අණ කළේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා උයනෙහි ඇවිදින අතරතුර එක් හිස් වූ ස්ථානයක් දැක, “මේ ස්ථානය හිස්ව ඇත, ගස් අඩුය, ඊට කරුණු කිමෙක්දැ?”යි විමසූහ. එවිට උයන්පල්ලා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: “එක්තරා උයන්පල්ලෙකුගේ පුතෙක් පැළවලට වතුර දමද්දී ‘මුල්වල ප්රමාණයට වතුර දමන්නෙමි’යි සිතා, පැළ උගුල්ලා බලා මුල්වල ප්රමාණය අනුව වතුර දැමුවේය. ඒ හේතුවෙන් ඒ ස්ථානය හිස් විය.” භික්ෂූන් වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ කාරණය දැන්වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ, “මහණෙනි, දැන් පමණක් නොව පෙරත් ඒ උයන්පල්ලා ආරාම දූෂණය කරන්නෙක් විය” යැයි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයේ බරණැස් නුවර විස්සසේන නම් රජු රාජ්යය කරන කල්හි, නුවර උත්සවයක් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. එවිට උයන්පල්ලා “මම උත්සව ක්රීඩා කරන්නෙමි”යි සිතා උයනෙහි වසන වඳුරන්ට කතා කොට, “මේ උයන තොපට බොහෝ උපකාරී වේ. මම දින හතක් උත්සව ක්රීඩා කරන්නෙමි. තොපි මේ දින හත තුළ පැළවලට වතුර දමව්” යැයි කීවේය. ඔවුහු “යහපතැ”යි එය පිළිගත්තාහ. හෙතෙම ඔවුන්ට සමින් කළ ජල භාජන දී ගියේය. වඳුරෝ වතුර ගෙන පැළවලට වත් කළහ. ඉක්බිති වඳුරු නායකයා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: “ටිකක් නවතින්න. ජලය නාම හැමකල්හිම ලැබීම දුෂ්කරය. එබැවින් එය රැකගත යුතුය. සිටවූ පැළ උදුරා, මුල්වල ප්රමාණය දැනගෙන, දිග මුල් ඇති පැළවලට වැඩිපුරත්, කෙටි මුල් ඇති පැළවලට අඩුවෙනුත් ජලය ඉසීම වටී.” ඔවුහු “යහපතැ”යි පවසා සමහරෙක් පැළ උගුල්ලාගෙන යති, සමහරෙක් ඒවා නැවත සිටුවා ජලය ඉසිති.
එකල බෝධිසත්වයන් වහන්සේ බරණැස් නුවර එක් කුලයක පුත්රයෙක්ව උපන්හ. ඔහු කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා උයනට ගොස්, එසේ කරන ඒ වඳුරන් දැක, “තොප ලවා මෙසේ කරවන්නේ කවුරුන්දැ?”යි විමසා, “වඳුරු නායකයා ය”යි කී කල්හි, “නායකයාගේ නුවණ මෙබඳු නම්, නුඹලා ගැන කවර කතාද?”යි සිතා ඒ කාරණය ප්රකාශ කරමින් මේ පළමු ගාථාව වදාළේය:
“රැස් වූ මේ සියලු දෙනා අතරින් යමෙක් ශ්රේෂ්ඨ යැයි සම්මත වී ද, ඔහුගේ ප්රඥාව මෙබඳු (දුර්වල) නම්, අන්ය වූ පිරිස ගැන කවර කතා ද?”
එහි, සබ්බසමෙතානං යනු මෙහි රැස් වූ මේ සියලු දෙනාටම අයත් යන්නයි. අහුවා යනු විය යන්නයි. කිමෙව ඉතරා පජා යනු මොවුන් අතරින් ඉතිරි වූ, පහත් වූ යම් පිරිසක් වෙත් ද, ඒ පිරිසගේ ප්රඥාව කෙබඳු වේද (යන්නයි).
ඔහුගේ කථාව අසා වඳුරෝ දෙවන ගාථාව කීහ:
“එම්බා බ්රාහ්මණ, ඔබ කරුණු නොදැනම මෙසේ නින්දා කරන්නෙහිය. භූමියෙහි පිහිටි මුල නොදැක කෙසේ නම් ගස (ස්ථාවර ද නැද්ද යන්න) දැනගන්නද?”
එහි බ්රහ්මෙ යනු ආලපන (ඇමතුම්) මාත්රයකි. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙයයි: “එම්බා පුරුෂය! නුඹ කරුණු කාරණා නොදැන මෙසේ අපට නින්දා කරන්නෙහිය. ගසක් ගැඹුරට මුල් බැස ඇද්ද, නැද්ද යන්න මුල උගුල්ලා නොබලා කෙසේ දැනගත හැකිද? ඒ නිසා අපි පැළ උගුල්ලා මුල් ඇති ප්රමාණය බලා ජලය ඉසින්නෙමු.”
ඒ අසා බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තුන්වන ගාථාව කීවේය:
“මම නුඹලාට හෝ වනයෙහි වසන අන්ය වඳුරන්ට හෝ නින්දා නොකරමි. යමෙකුගේ අර්ථ සිද්ධිය පිණිස නුඹලා වැනි ගස් වවන්නන් පත් කරන ලද්දේ ද, ඒ විශ්වසේන රජුම නින්දා ලැබිය යුත්තෙකි.”
එහි විස්සසෙනොව ගාරය්හො යනු බරණැස් රජ වූ විශ්වසේනම මෙහි දී ගර්හා කටයුතුය යන්නයි. යස්සත්ථා රුක්ඛරොපකා යනු යමෙකුගේ ප්රයෝජනය සඳහා තොප වැනි ගස් වවන්නෝ පත් වී සිටිත් ද (හෙතෙම ගර්හා කටයුතුය).
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය සමාධාන කළ සේක. “එකල වඳුරු නායකයා වූයේ මේ ආරාම දූෂක කුමාරයාය. නුවණැති පුරුෂයා වනාහි මම ම වූයෙමි.”
අටවන වූ ආරාමදූසක ජාතක වර්ණනාවයි.