‘පනාදො නාම සො රාජා’ (පනාද නම් වූ ඒ රජතෙම) යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ගංගා තීරයෙහි වැඩසිටින සේක් භද්දජි තෙරුන්ගේ ආනුභාවය අරබයා වදාළ සේක. එක් සමයක බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වස් වැස, “භද්දජි කුමාරයාට සංග්රහ කරමි” යි සිතා භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා චාරිකාවේ හැසිරෙමින් භද්දිය නගරයට වැඩමවා, කුමාරයාගේ නුවණ මුහුකුරා යන තෙක් ජාතියා වනයෙහි තෙමසක් විසූ සේක. භද්දජි කුමාරයා මහත් යස පිරිවර ඇති, අසූ කෝටියක් ධනය ඇති භද්දිය සිටුතුමාගේ එකම පුත්රයා ය. ඔහුට තුන් ඍතුවට ඔබින ප්රාසාද තුනක් විය. හෙතෙම එක් එක් ප්රාසාදයක සිව් මසක් බැගින් වාසය කරයි. එකක වාසය කොට නාටක ස්ත්රීන් පිරිවරා මහත් යසසින් යුතුව අනෙක් ප්රාසාදයකට යයි. ඒ අවස්ථාවෙහි “කුමාරයාගේ සම්පත් බලන්නෙමු” යි මුළු නුවරම කැළඹෙයි. ප්රාසාද අතරෙහි (නරඹන්නන් සඳහා) චක්ර මත චක්ර ද, මැසි මත මැසි ද බඳිති.
ශාස්තෲන් වහන්සේ තෙමසක් වාසය කොට “අපි යන්නෙමු” යි නගරවාසීන්ට දැන්වූ සේක. නගර වැසියෝ “ස්වාමීනි, හෙට දිනයේ වැඩම කරනු මැනව” යි ශාස්තෲන් වහන්සේට ඇරයුම් කොට, පසුදින බුදුපාමොක් මහ සඟනට මහා දානයක් සකස් කොට, නුවර මැද මණ්ඩපයක් තනා අලංකාර කොට අසුන් පනවා කාලය දැන්වූහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා එහි වැඩමවා අසුන් ගත් සේක. මිනිස්සු මහා දන් දුන්හ. ශාස්තෲන් වහන්සේ දන් වළඳා අවසානයෙහි මිහිරි ස්වරයෙන් අනුමෝදනාව ඇරඹූ සේක. ඒ අවස්ථාවෙහි භද්දජි කුමාරයා ද ප්රාසාදයෙන් ප්රාසාදයට යයි. ඔහුගේ සම්පත් දැකගැනීමට එදින කිසිවෙක් නොපැමිණියාහු ය; තමන්ගේ පිරිවර ජනයා පමණක් පිරිවරා ගත්හ. හෙතෙම මිනිසුන්ගෙන්, “වෙනදා මා ප්රාසාදයෙන් ප්රාසාදයට යන විට මුළු නුවරම කැළඹෙයි. චක්ර මත චක්ර ද මැසි මත මැසි ද බඳිති. අද මගේ මිනිසුන් හැර අනික් කිසිවෙක් නැත. කාරණය කුමක්දැයි” විමසීය. “ස්වාමීනි! සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ නගරය ඇසුරු කොට තෙමසක් වැස අදම වැඩම කරවන සේක. උන්වහන්සේ දන් වළඳා නිමවා මහජනයාට දම් දෙසන සේක. සියලු නගරවාසීන් උන්වහන්සේගේ දහම් කථාව අසති” යි කීහ. ඔහු “එසේනම් එව, අපිත් අසන්නෙමු” යි සියලු ආභරණවලින් සැරසී මහත් පිරිවර සමග එළඹ, පිරිස් කෙළවර සිට බණ අසමින් සිටියදීම, සියලු කෙලෙස් නසා අග්ර ඵලය වූ රහත් භාවයට පැමිණියේය.
ශාස්තෲන් වහන්සේ භද්දිය සිටුතුමා අමතා “මහා සිටුවරය, ඔබේ පුතා අලංකාරයෙන් සැරසීගෙනම ධර්ම කථා අසමින් රහත් ඵලයෙහි පිහිටියේය. එබැවින් මොහුට අදම පැවිදි වීම හෝ පිරිනිවන් පෑම හෝ වටී” යයි වදාළ සේක. “ස්වාමීනි! මගේ පුතා පිරිනිවන් පෑමෙන් කම් නැත (පිරිනිවන් පෑමට ඉඩ නොදෙනු මැනවි). ඔහුව පැවිදි කරනු මැනවි. පැවිදි කරවා උන්වහන්සේ ද රැගෙන හෙට අපගේ නිවසට වැඩම කරනු මැනවි” යි කීය. භාග්යවතුන් වහන්සේ ඇරයුම ඉවසා වදාරා කුලපුත්රයා සමග විහාරයට වැඩමවා පැවිදි කරවා උපසම්පදාව දුන් සේක. උන්වහන්සේගේ මව්පිය දෙදෙනා සතියක් මුළුල්ලෙහි මහත් සත්කාර කළහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ සතියක් වැඩවාසය කොට කුලපුත්රයා (භික්ෂුව) රැගෙන චාරිකාවේ හැසිරෙමින් කෝටිගාමයට වැඩම කළ සේක. කෝටිගාම වැසියෝ බුදුපාමොක් මහ සඟනට මහ දන් දුන්හ. ශාස්තෲන් වහන්සේ දන් වළඳා අවසානයේ අනුමෝදනාව ඇරඹූ සේක. කුලපුත්රයා (භද්දජි තෙරුන්) අනුමෝදනාව කරන වේලාවෙහි ගමෙන් බැහැරට ගොස් “ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩම කළ විටම නැගී සිටින්නෙමි” යි සිතා ගංතෙර සමීපයෙහි එක් ගසක් මුල ධ්යානයට සමවැද වැඩහුන් සේක. මහලු තෙරුන් වහන්සේලා වැඩම කළ කල්හි ද නොනැගිට, ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩම කළ කල්හිම නැගී සිටි සේක. පෘතග්ජන භික්ෂූහු “මොහු පෙර ගිහි කල මෙන්, පැවිදි වී මහතෙරුන් වහන්සේලා එන කල්හි දුටුවත් නොනැගිටියි” කියා කිපුණාහු ය.
කෝටිගාම වැසියෝ නැව් අඟුලක් බැන්දාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ අඟුලෙහි වැඩසිට “භද්දජි කොහිදැ”යි විචාළ සේක. “ස්වාමීනි! ඒ භික්ෂුව මෙහිම සිටියි” යි කීහ. “භද්දජි! එන්න, අප සමග එකම නැවකට නැගෙන්න” යැයි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද අහසට නැගී (සෘද්ධියෙන් පැමිණ) එකම නැවෙහි සිටි සේක. ඉක්බිති ගඟ මැදට ගිය කල්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ “භද්දජි! නුඹ විසින් මහාපනාද රජ කල්හි විසූ ප්රාසාදය කොහිදැයි” ඇසූ සේක. “ස්වාමීනි! මේ ස්ථානයේ ගිලී ඇතැ”යි කීය. පෘතග්ජන භික්ෂූහු “භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ අන්ය දෙයක් (බොරු/විකාරයක්) පවසති” යි කීහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ “එසේනම් භද්දජි! සබ්රහ්මචාරීන්ගේ සැකය සිඳලව”යි වදාළ සේක. ඒ අවස්ථාවෙහි තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෲන් වහන්සේට වැඳ සෘද්ධි බලයෙන් ගොස් ප්රාසාදයෙහි කොත් කැරැල්ල ඇඟිල්ලෙන් අල්ලාගෙන, විසිපස් යොදුනක් පමණ වූ ප්රාසාදය ගෙන අහසට පැන නැගුණාහ. ඉහළට පැන නැගුණ ද ප්රාසාදය (කොටසක් දිය යට වූ නිසා) යට සිටියවුන්ට ප්රාසාදය බිඳී ගියාක් මෙන් පෙනුණේය. උන්වහන්සේ එතැන් සිට තවත් එක් යොදුනක්, දෙකක්, තුනක් වශයෙන් විසි යොදුනක් දක්වා දියෙන් ප්රාසාදය එසවූ සේක. ඉක්බිති උන්වහන්සේගේ පෙර ආත්මයේ ඤාතිවරු ප්රාසාදයට ලෝභයෙන් මසුන්, ඉබ්බන්, නයි, මැඩියන් වී ඒ ප්රාසාදයෙහිම උපන්නාහු, ප්රාසාදය ඔසවද්දී පෙරළි පෙරළී දියටම වැටුණාහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ වැටෙන්නා වූ ඒ ඤාතීන් දැක “භද්දජි! තොපගේ ඤාතීන් ක්ලාන්ත වෙති (ව්යසනයට පත්වෙති)” යි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෲන් වහන්සේගේ වචන අසා ප්රාසාදය අතහැරිය සේක. ප්රාසාදය පළමු තිබූ තැනම පිහිටියේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ගඟෙන් එතෙරට වැඩි සේක. ඉක්බිති උන්වහන්සේට ගංතෙරම අසුනක් පැනවූහ. උන්වහන්සේ පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයේ තරුණ සූර්යයෙකු මෙන් රැස් විහිදුවමින් වැඩසිටි සේක. ඉක්බිති භික්ෂූහු “ස්වාමීනි! මේ ප්රාසාදය භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ විසින් කවර කාලයක පරිහරණය කරන ලද්දක්දැ”යි විචාළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ “මහාපනාද රජ කාලයෙහි” යයි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
යටගිය දවස විදේහ රටේ මිථිලා නුවර “සුරුචි” නම් රජෙක් විය. ඔහුගේ පුතා ද සුරුචි ම විය. ඔහුගේ පුතා වනාහි “මහාපනාද” නම් විය. ඔවුහු මේ ප්රාසාදයම ලැබූහ. මේ ප්රාසාදය ලැබීමට හේතු වූ පූර්ව කර්මය මෙයයි: පිය පුතු දෙදෙනා උණබට හා දිඹුල් ලීවලින් පසේ බුදුවරයෙකුට වැඩසිටීමට පන්සලක් කරවූහ. මේ ජාතක කථාවෙහි සියලු අතීත විස්තරය ප්රකීර්ණක නිපාතයෙහි සුරුචි ජාතකයෙහි (ජාතක අංක 489) මතු සඳහන් වන්නේය.
ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ අතීත කථාව ගෙනහැර දක්වා, අභිසම්බුද්ධත්වයට පත්ව මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක:
“පනාද නම් වූ ඒ රජුගේ යම් ප්රාසාදයක් වී ද, එහි ස්වර්ණමය ටැම් විය. එය හරහට (පළලින්) ඊතල දහසයක් විදින දුර ප්රමාණය ද, උසින් ඊතල දහසක් විදින දුර ප්රමාණය ද විය.”
“ඊතල දහසක් පමණ උසැති (විවිධ කොටස් ඇති), මහල් සියයකින් යුත්, කොඩිවලින් අලංකෘත වූ, නිල් මැණික්වලින් නිම කරන ලද ඒ ප්රාසාදයෙහි, ගාන්ධර්වයෝ (නළුවෝ) හයදහසක් සත් ආකාරයකින් නැටූහ.”
“භද්දජි! ඔබ යමක් කියයි ද, එකල එය එසේම විය. එකල (ඒ ප්රාසාදය කරවූ) ඔබේ වතාවත් කරන්නා වූ ශක්රයා වූයේ මම වෙමි.”
යනුවෙන් මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.
එහි යූපො යනු ප්රාසාදයයි. තිරියං සොළසුබ්බෙධො යනු පළලින් ඊතල දාසයක් වැටෙන දුර ප්රමාණයට පළල් විය යන්නයි. උද්ධමාහු සහස්සධා යනු උසින් ඊතල දහසක් ගමන් කරන දුර ප්රමාණයට උස් විය යන්නයි. ඊතල දහසක ගමන ගණන් වශයෙන් යොදුන් විසිපහක් පමණ වෙයි. එහි පළල වනාහි අඩ යොදුනක් (යොදුන් භාගයක්) පමණ වෙයි.
සහස්සකණ්ඩො සතගෙණ්ඩූ යනු දහසක් ඊතල ගමන් කරන දුර ප්රමාණයක් උස ඇති ඒ ප්රාසාදය මහල් සියයකින් යුක්ත විය යන්නයි. ධජාලූ යනු කොඩිවලින් යුක්ත බවයි. හරිතාමයො යනු නිල් මැණික්වලින් (පවුරුවලින්) වට කරන ලද බවයි. අටුවාවෙහි වනාහි, “සමාලුහරිතාමයො” යන පාඨය ද ඇත. එහි අර්ථය නම් නිල් මැණික්වලින් කළ දොර උළුවහු සහ කවුළු ඇති බවයි. සමාලූ යනු දොර උළුවහු සහ කවුළුවලට නමකි. ගන්ධබ්බා යනු නළුවෝය. ඡ සහස්සානි සත්තධා යනු නළුවෝ හයදහසක් කණ්ඩායම් හතකට බෙදී ඔහුගේ ප්රාසාදයෙහි සත් තැනෙක රජතුමාට ප්රීතිය ඇති කරවීම පිණිස නැටූහ යන අර්ථයයි. ඔවුහු මෙසේ නැටුව ද රජතුමාට සිනාගැන්වීමට නොහැකි වූහ. ඉක්බිති ශක්ර දේවේන්ද්රයා දිව්ය නළුවකු එවා නාට්යයක් කරවීය. එකල මහාපනාද රජ සිනාසුණේය.
යථා භාසසි, භද්දජි යනු “භද්දජි! නුඹ විසින් මහාපනාද රජ කාලයේ විසූ ප්රාසාදය කොහිදැ”යි ඇසූ කල්හි “ස්වාමීනි, මේ ස්ථානයෙහි ගිලී ඇතැ”යි කියන්නා වූ භද්දජි තෙරුන් විසින්, එකල තමන් උදෙසා ඒ ප්රාසාදය පහළ වූ බවත්, (තමන්) මහාපනාද රජු වූ බවත් ප්රකාශ කළේ වෙයි. ඒ කථාව නිමිති කොටගෙන ශාස්තෲන් වහන්සේ, “භද්දජි, ඔබ යමක් කියයි ද, එකල එය එසේම විය. එකල ඔබගේ කය වෙහෙසා කරන කටයුතු (වෙය්යාවච්ච) කරන්නා වූ ශක්ර දේවේන්ද්රයා වූයේ මම ය” යි වදාළ සේක. ඒ මොහොතේ පෘතග්ජන භික්ෂූහු නිසැක වූහ.
ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය පූර්වපර සන්ධි ගළපා වදාළ සේක. “එකල මහාපනාද රජු වූයේ දැන් මේ භද්දජි තෙරුන් ය. ශක්රයා වූයේ මම ම ය”.
මහාපනාද ජාතක වර්ණනාව සිව්වැනි ය.