‘තයො ගිරිං’ යනාදී වූ මේ ධර්ම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සමයේ ‘කාමනීත’ නම් බමුණා අරබයා වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථා වස්තුවත්, අතීත කථා වස්තුවත් දොළොස්වන නිපාතයේ එන කාම ජාතකයෙහි (ජාතක අංක 467) මතු සඳහන් වන්නේය. අතීතයේ ඒ රාජපුත්රයන් දෙදෙනා අතුරෙන් වැඩිමහලු පුතා අවුත් බරණැස් නුවර රජ විය. බාල පුත්රයා යුවරජ විය. ඔවුන් අතුරෙන් රජතුමා වස්තුකාම ක්ලේශ කාමයන්හි තෘප්තියට පත් නොවූයේ ධනයට ලොල් විය. එකල්හි බෝසතාණන් වහන්සේ ශක්ර දේවේන්ද්රව ඉපදී දඹදිව දෙස බලන්නේ, ඒ රජතුමා දෙපරිදි වූ කාමයන්හිම අතෘප්තිමත් බව දැන, “මේ රජුට නිග්රහ කොට ලජ්ජාවට පමුණුවන්නෙමි” යි සිතා බමුණු මානවක වේශයෙන් අවුත් රජතුමා බැහැදුටුවේය. රජතුමා ද “මානවකය! කුමක් සඳහා ආවේදැ” යි ඇසූ කල්හි, “මහරජතුමනි! මම ඛේම භූමි වූ, ආහාර සුලබ වූ, බොහෝ ඇත්, අස්, රිය සහ පාබල සේනා ඇති, රන් රුවන් අලංකාරයෙන් පිරුණු නගර තුනක් දුටුවෙමි. සුළු බලයකින් ඒ නගර අල්ලාගත හැකිය. ඒවා ඔබ වහන්සේට ගෙන දීම සඳහා මම පැමිණියෙමි” යි කීය. “කවදා යමුද මානවකය?” යි ඇසූ කල්හි, “මහරජතුමනි! හෙට යමු” යි කීය. “එසේනම් යව. උදෙන්ම එන්නැ” යි රජු කීවේය. “යහපත මහරජතුමනි! වහා බලසෙනඟ සූදානම් කරව” යි කියා ශක්රයා සිය භවනටම ගියේය.
රජතුමා පසුදා බෙර හසුරුවා සේනාව සූදානම් කරවා, ඇමතිවරුන් කැඳවා මෙසේ කීවේය: “ඊයේ එක් බමුණු තරුණයෙක් උතුරු පඤ්චාල නුවර, ඉන්දපත්ත නුවර සහ කේකක යන මේ නගර තුනෙහි රාජ්යය ගෙන දෙන්නෙමි යි කීවේය. ඒ තරුණයා සමඟ ගොස් නගර තුනෙහි රාජ්යය ගන්නෙමු. වහාම ඔහුව කැඳවන්න.” ඇමතිවරු “දේවයන් වහන්ස! ඔහුට වාසය සඳහා කොතැනක නිවසක් ලබා දුන්නේදැ” යි ඇසූහ. “මා විසින් ඔහුට වාසයට ගෙයක් නොදෙන ලදී” යයි රජු කීය. “ආහාර සඳහා වියදම් දුන්නේදැ” යි ඇසූ විට, “එයද නොදෙන ලදී” යයි කීය. “එසේනම් ඔහුව කොතැනක සිටීදැයි සොයන්නෙමුදැ” යි ඇසූහ. “නුවර වීථිවල බලා සොයව්” යයි රජු කීවේය. ඔවුහු සොයමින් නොදැක, “නුදුටුවෙමු මහරජතුමනි” යි කීහ. ඔහු නොදකින රජතුමාට “මෙසේ මහත් වූ සම්පත්තියකින් පිරිහුණෙමි” යි මහත් ශෝකයක් උපන්නේය. හදවත උණුසුම් විය. හදවතෙහි ලේ කුපිත විය. ලේ අතීසාරය ඇති විය. වෛද්යවරුන්ට ඊට පිළියම් කිරීමට නොහැකි වූහ.
ඉන් දින තුන හතරකට පසු ශක්ර දෙවිඳු ආවර්ජනා කරමින් සිටියදී ඔහුගේ ඒ රෝගය දැන, “ඔහුට බෙහෙත් කරන්නෙමි” යි සිතා බමුණු වෙසින් අවුත් දොරටුවෙහි සිට, වෛද්ය බමුණෙක් නුඹ වහන්සේට බෙහෙත් කිරීමට ආවේයයි දන්වා යැවීය. රජතුමා ඒ අසා “ලොකු ලොකු රාජ වෛද්යවරුන්ට පවා මට බෙහෙත් කළ නොහැකි විය. ඔහුට මග වියදම් දී පිටත් කරවන්න” යි කීවේය. ශක්රයා ඒ අසා “මට සංග්රහ හෝ මග වියදම්වලින් ප්රයෝජනයක් නැත. වෙදකමට ලැබෙන ලාභයවත් නොගන්නෙමි. ඔහුට පිළියම් කරන්නෙමි. රජතුමා මට පෙන්වනු මැනවැ” යි කීවේය. රජතුමා ඒ අසා “එසේනම් එව” යි කීවේය. ශක්රයා පිවිස ජය පතා එකත්පසෙක සිටියේය. රජතුමා, “නුඹ මට බෙහෙත් කරන්නෙහිදැ” යි ඇසීය. “එසේය දේවයන් වහන්ස” යි හෙතෙම කීය. “එසේනම් පිළියම් කරව” යි රජු කීය. “යහපති මහරජතුමනි! ආබාධයේ ලක්ෂණ මට කියනු මැනව. කුමන කරුණක් නිසා රෝගය හටගත්තේද? කන ලද බොන ලද යමකින් උපන්නේද? නැතිනම් දුටු දෙයකින් හෝ ඇසූ දෙයකින්දැ” යි ඇසීය. “දරුව! මගේ රෝගය යම්කිසිවක් ඇසීමෙන් උපන්නකි” යි රජු කීය. “ඒ ඇසූ දෙය කුමක්දැ” යි හෙතෙම ඇසීය. “දරුව! එක් තරුණයෙක් අවුත් මට නගර තුනක රාජ්යයන් රැගෙන දෙන්නෙමි යි කීවේය. මම ඔහුට නැවතීමට තැනක් හෝ කෑම වියදම් හෝ නොදුන්නෙමි. ඒ නිසා ඔහු මා කෙරෙහි කිපී අන් රජ කෙනෙකු සමීපයට ගියේ වන්නට ඇත. ඉක්බිති ‘මෙසේ මහත් සම්පත්තියකින් පිරිහුණෙමි’ යි සිතන මට මෙම රෝගය උපන්නේය. ඉදින් ඒ කාම සිතුවිල්ල නිසා උපන් මගේ රෝගයට පිළියම් කරන්නට හැකිවෙහි නම් කරව” යි ඒ කාරණය ප්රකාශ කරමින් පළමු වන ගාථාව කීවේය.
[රෝගාතුර වූ රජු සහ වෛද්ය වෙසින් සිටින ශක්ර දේවේන්ද්රයා]
“බමුණානෙනි! මම පංචාලය ද, කුරු රට ද, කේකක නම් රට ද යන මේ රාජ්ය තුනත්, ඒ අතර ඇති (දුර්ග වූ) පර්වත තුනත් පතමි. බරණැස් රාජ්යයට වඩා වැඩි යමක් පතමි. එබැවින් කාමයෙන් පීඩාවට පත්ව සිටින මට පිළියම් කළ මැනව, බමුණ.”
එහි තයො ගිරිං යනු ගිරි තුනයි. නැතහොත් “තයො ගිරි” යන්නම පාඨයයි. “සුදස්සනස්ස ගිරිනො, ද්වාරඤ්හෙතං පකාසති” (සුදර්ශන ගිරියේ ද්වාරයයි ප්රකාශ කරයි) යන තැන සුදර්ශන දිව්ය නගරය යුද කොට ගැනීම දුෂ්කර නිසාත් සෙලවීමට අපහසු නිසාත් ‘සුදර්ශන ගිරිය’ යයි යම්සේ කියන ලද්දේ ද, මෙහිදී ද නගර තුන ‘තයො ගිරි’ (ගිරි තුන) නමින් අදහස් කරන ලදී. එබැවින් “නගර තුන ද ඒ නගර අතර රටවල් තුන ද කැමති වෙමි” යනු මෙහි අර්ථයයි. පඤ්චාලා කුරුයො කෙකකෙ ච යනු ඒ රටවල්වල නම්ය. එයින් ‘පඤ්චාලා’ යනු උත්තර පඤ්චාල දේශයයි; එහි කපිල නම් නගරයකි. ‘කුරුයො’ යනු කුරු රටයි; එහි ඉන්දපත්ත නම් නගරයකි. ‘කේකකෙ’ යනු ප්රථමා විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදූ ද්විතීයා විභක්ති වචනයයි; එයින් කේකක රට දක්වයි, එහි කේකක රාජධානියම නගරයයි. තතුත්තරිං යනු මම මෙයින් ලබන ලද බරණැස් රාජ්යයට වඩා මත්තෙහි වූ (වැඩි වූ) රාජ්යයන් තුනක් කාමයාමි හෙවත් කැමති වෙමි. තිකිච්ඡ මං බ්රාහ්මණ කාමනීතං යනු “බමුණ! මෙසේ මේ වස්තු කාමයෙන් ද ක්ලේශ කාමයෙන් ද (පීඩාවට) පමුණුවන ලද, නසන ලද මට හැකි නම් පිළියම් කරව” යන්නයි.
ඉක්බිති ඔහුට ශක්රයා, “මහරජ! නුඹව මුල් බෙහෙත්, ඖෂධ ආදියෙන් සුව කළ නොහැකිය. ඥානය නමැති බෙහෙතින්ම පිළියම් කළ යුතුය” යි කියා දෙවන ගාථාව පැවසීය.
“කළු සර්පයන් විසින් දෂ්ට කරන ලද්දහුට සමහරෙක් පිළියම් කෙරෙති. පඬිවරු අමනුෂ්යයන් විසින් මඩනා ලද්දහුට පිළියම් කෙරෙති. එහෙත් කාමයෙන් හානියට පමුණුවන ලද්දහුට කිසිවෙක් පිළියම් නොකරති. කුසල් නොකොට අකුසල්හි පිහිටියා වූ ඔහුට කවර නම් පිළියමක් ද?”
එහි කණ්හාහිදට්ඨස්ස කරොන්ති හෙකෙ යනු ඇතැම් වෛද්යවරු ඝෝර විෂ ඇති කළු සර්පයකු විසින් දෂ්ට කරන ලද තැනැත්තාට මන්ත්රවලින් මෙන්ම ඖෂධවලින් ද පිළියම් කරති. අමනුස්සපවිට්ඨස්ස කරොන්ති පණ්ඩිතා යනු භූත වෛද්ය අනිත් පඬිවරු, භූත යක්ෂ ආදී අමනුෂ්යයන් ආවේශ වූ, ඔවුන් විසින් හිංසාවට පත් කළ, මැඩගන්නා ලද තැනැත්තාට බලිකර්ම, පිරිත් ආරක්ෂා සහ ඖෂධ යෙදීම ආදියෙන් පිළියම් කරති. න කාමනීතස්ස කරොති කොචි යනු කාමයන්ගෙන් හානියට පමුණුවන ලද, කාමයටම වශී වූ පුද්ගලයාට පණ්ඩිතයන් හැර අන් කිසිවෙක් පිළියම් නොකරයි. කළත් කරන්නට සමත් කෙනෙක් නම් නැත. ඊට හේතු කවරේද යත්; ඔක්කන්තසුක්කස්ස හි කා තිකිච්ඡා යනු, ශුක්ල (සුදු) ධර්මයෙන් හෙවත් කුශල ධර්ම සීමාවෙන් ඉවත්ව, අකුශල ධර්මයෙහි පිහිටියා වූ පුද්ගලයාට මන්ත්ර ඖෂධ ආදියෙන් කවර නම් පිළියමක් කළ හැකි ද? (එවැනි බාලයකුට) ඖෂධවලින් පිළියම් කළ නොහැක්කේය.
මෙසේ මහසත් තෙමේ ඔහුට මේ කාරණය දක්වා තවදුරටත් මෙසේ කීවේය: “මහරජතුමනි! ඉදින් නුඹ ඒ රාජ්ය තුන ලබන්නේ නම්, මේ නගර සතරේම රාජ්යය කරමින් එකවරම සාටක යුගල සතරක් අඳින්නෙහි ද? රන් බඳුන් සතරක ආහාර අනුභව කරන්නෙහි ද? සිරි යහන් සතරක නිදන්නෙහි ද? මහරජතුමනි! තෘෂ්ණාවට වසඟ වූවෙකු වීම නොවටී. මේ සියලු විපත්වලට මුල තෘෂ්ණාවයි. යමෙක් තෘෂ්ණාව වැඩි දියුණු කරයි ද, එය ඒ පුද්ගලයා අට මහා නිරයට ද, සොළොස් ඔසුපත් නිරයවලට ද, නොයෙක් ආකාර ප්රභේද ඇති සෙසු අපායවලට ද හෙළයි.” මෙසේ නරකාදී බියෙන් රජතුමා බිය ගන්වා මහා සත්ත්වයන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කළ සේක. රජතුමා ද ඔහුගේ ධර්මය අසා පහවූ ශෝක ඇත්තේ වී එකෙණෙහිම නිරෝගී භාවයට පැමිණියේය. ශක්රයා ද ඔහුට අවවාද දී සීලයෙහි පිහිටුවා දෙව්ලොවටම ගියේය. ඒ රජතුමා ද එතැන් පටන් දානාදී පින් කොට කම් වූ පරිද්දෙන් මිය පරලොව ගියේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා සත්යය ප්රකාශ කොට ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. “එකල රජතුමා වූයේ දැන් මේ කාමනීත බමුණා ය. ශක්ර දෙවියන් වූයේ මම ය” යි වදාළ සේක.
අටවැනි වූ කාමනීත ජාතක වර්ණනාව නිමා විය.