“පස්ස සද්ධාය සීලස්ස” (ශ්රද්ධාවේත් සීලයේත් ආනිසංස බලව) යන මේ දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සමයෙහි එක්තරා ශ්රද්ධාවන්ත උපාසකයෙකු අරබයා දේශනා කළ සේක. ඒ උපාසකයා වනාහි ශ්රද්ධාසම්පන්න වූ, පැහැදුණු ආර්ය ශ්රාවකයෙකි. එක් දිනක් හෙතෙම ජේතවනයට යන්නේ, සවස් වේලෙහි අචිරවතී නදිය අසලට ගොස්, නැවියන් විසින් නැව ගොඩබිම තබා බණ ඇසීමට ගොස් සිටි බැවින්, තොටුපළෙහි නැව නොදැක, බුද්ධාලම්භන ප්රීතිය (බුදුගුණ මෙනෙහි කිරීමෙන් උපන් ප්රීතිය) ඇති කරගෙන ගඟට බැස්සේය. ඔහුගේ පා ජලයෙහි ගිලී නොගියේය. ඔහු පොළොව මතුපිට යන්නාක් මෙන් ගඟ මැදට ගිය කල්හි රළ පහර දුටුවේය. එකෙනෙහිම ඔහුගේ බුද්ධාලම්භන ප්රීතිය මඳ විය. එවිට පා ගිලෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඔහු නැවතත් බුද්ධාලම්භන ප්රීතිය දැඩි කරගෙන ජලය මතුපිටින්ම ගොස් ජේතවනයට පිවිස, ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ එකත්පසෙක හිඳ ගත්තේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු සමඟ පිළිසඳර කතා කොට, “උපාසකය, කෙසේද? මාර්ගයේ එන විට වැඩි අපහසුවක් නැතිව පැමිණියෙහිද?” යි විචාළ සේක. “ස්වාමීනි, බුද්ධාලම්භන ප්රීතිය උපදවාගෙන ජලය මතුපිට පිහිට ලබාගෙන, පොළොව පාගාගෙන එන්නාක් මෙන් පැමිණියෙමි” යි ඔහු පැවසීය. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ, “උපාසකය, නුඹ පමණක් බුදුගුණ මෙනෙහි කොට පිහිට ලැබුවා නොවේ. පෙරත් උපාසකවරු මුහුද මැද නැව කැඩුණු විට බුදුගුණ සිහි කිරීමෙන් පිහිට ලැබූහ” යි වදාරා, ඔහු විසින් ආරාධනා කරන ලදුව අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
යටගිය දවස කසුප් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී සෝවාන් වූ ආර්ය ශ්රාවකයෙක්, එක්තරා කරණවෑමි කෙළෙඹි පුත්රයෙකු සමඟ නැවකට නැංගේය. ඒ කරණවෑමියාගේ බිරිඳ, “ආර්යයෙනි, මොහුගේ සැපදුක් ඔබ වහන්සේට භාරයි” කියා කරණවෑමියා ඒ උපාසකයා අතට පත් කළාය. ඉක්බිති හත්වන දින ඒ නැව මුහුද මැදදී බිඳී ගියේය. ඒ දෙදෙනා එක් ලෑල්ලක ආධාරයෙන් එක් දූපතකට පැමිණියහ. එහිදී ඒ කරණවෑමියා කුරුල්ලන් මරා පිස කන්නේ උපාසකයාටද දෙයි. උපාසකයා, “මට කම් නැත (අවශ්ය නැත)” යි කියා එය අනුභව නොකරයි. ඔහු, “මේ ස්ථානයේදී අපට තෙරුවන් සරණ හැර වෙනත් පිහිටක් නැතැ” යි සිතුවේය. ඔහු ත්රිවිධ රත්නයේ ගුණ සිහි කළේය. ඉක්බිති ඔහු බුද්ධාදී ගුණ සිහි කරද්දී, ඒ දූපතෙහි උපන් නාග රාජයා තමන්ගේ ශරීරය මහා නැවක් කොට මැව්වේය. මුහුදු දේවතාවා නැව පදවන්නා (නියාමකයා) විය. නැව සප්ත රත්නයෙන් පිරී තිබුණි. එහි කුඹ ගස් තුන ඉඳුනිල් මැණික්මය විය. නැවේ අංගෝපාංග (නැංගුරම් ආදිය) රත්රන්මය විය. යොත් හෙවත් ලණු රිදීයෙන් කළ ඒවා විය.
මුහුදු දේවතාවා නැවේ සිට, “ජම්බුද්වීපයට (බරණැසට) යනු කැමැත්තෝ ඇත්දැ” යි ඝෝෂා කළේය. “අපි යන්නෙමු” යි උපාසකයා කීවේය. “එසේ නම් එන්න, නැවට නගින්න” යි දේවතාවා කීවේය. හෙතෙම නැවට නැග කරණවෑමියාටද කතා කළේය. එවිට මුහුදු දේවතාවා, “ඔබට පමණක් යන්නට ලැබේ. මොහුට යන්නට නොලැබේ” යි පැවසීය. “ඒ කුමක් නිසාදැ?” යි ඇසූ විට, “මොහුට සීල ගුණයක් හා යහපත් ආචාර ධර්මයක් නැත. ඒ කාරණය නිසයි. මම මේ නැව ගෙනාවේ ඔබ සඳහාය. මොහු සඳහා නොවේ” යි කීය. එවිට උපාසකයා, “එසේ වේවා! මම තමා විසින් දුන් දානයේත්, රැකගත් සීලයේත්, වැඩූ භාවනාවේත් ආනිසංස (පින්) මොහුටද අනුමෝදන් කරමි” යි පින් දුන්නේය. කරණවෑමියා, “ස්වාමීනි, අනුමෝදන් වෙමි” යි කීය. එවිට දේවතාවා “දැන් මොහු ගනිමි” යි පවසා, ඔහුද නංවාගෙන, ඒ දෙදෙනාම මුහුදෙන් එතෙර කරවා, ගඟ දිගේ බරණැස් නුවරට ගොස්, තමන්ගේ ආනුභාවයෙන් ඒ දෙදෙනාටම ඔවුන්ගේ නිවෙස්වල ධනය පිහිටුවා මෙසේ අවවාද කළේය: “නුවණ ඇති අය සමගම ඇසුරු කළ යුතුය. ඉදින් මේ කරණවෑමියා මේ උපාසකයා සමග ඇසුරු නොකළේ නම් මුහුද මැදදීම විනාශ වන්නට ඉඩ තිබුණි.” මෙසේ නුවණැතියන්ගේ ඇසුරෙහි ගුණ කියමින් දේවතාවා මේ ගාථාවන් වදාළේය:
නාග රාජයා මැවූ සත් රුවනින් පිරුණු නැව සහ දේවතාවා උපාසකතුමාට කතා කිරීම.
“ශ්රද්ධාවෙහි ද, සීලයෙහි ද, පරිත්යාගයෙහි ද ප්රතිඵලය බලන්න. නාගරාජයා නැවක වෙස් ගෙන (ස්වරූපයෙන්) ශ්රද්ධාවන්ත උපාසකයා උසුලාගෙන යයි.
සත්පුරුෂයන්ම ඇසුරු කරන්න. සත්පුරුෂයන් සමඟම මිතුරුකම් පවත්වන්න. සත්පුරුෂයන්ගේ (නුවණැත්තන්ගේ) ඇසුර නිසා කරණවෑමියා සුවසේ යයි (සුරක්ෂිත වෙයි).”
යනුවෙන් මෙම ගාථාවන් වදාළේය.
එහි, පස්ස යනු කිසිවෙකු නියම නොකොට ‘බලව්’ (බලන්න) යනුවෙන් ආමන්ත්රණය කිරීමයි. සද්ධාය යනු ලෞකික හා ලෝකෝත්තර ශ්රද්ධාවෙනි. සීලයෙහිද මේ ක්රමයමයි (ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සීලයයි). චාගස්ස යනු දානවස්තු පරිත්යාගයේ ද කෙලෙස් පරිත්යාගයේ ද යන්නයි. අයං ඵලං යනු මෙය ඵලයයි; ගුණය හෙවත් ආනිසංසය යන අර්ථයි. නැතහොත් ‘පරිත්යාගයෙහි ප්රතිඵලය ද බලව, මේ නාගයා නැවක හැඩයෙන් යුතුව සිටී’ යනුවෙන් ද මෙහි අර්ථය දත යුතුයි. නාවාය වණ්ණෙන යනු නැවක හැඩයෙන් හෙවත් ස්වරූපයෙන් බවයි. සද්ධං යනු ත්රිවිධ රත්නය කෙරෙහි පිහිටි ශ්රද්ධාව ඇති තැනැත්තායි. සබ්භිරෙව යනු පණ්ඩිතයන් හෙවත් නුවණ ඇත්තන් සමගමය. සමාසෙථ යනු එක්ව වසන්නේය යන අර්ථයි. කුබ්බෙථ යනු කරන්නේය. සන්ථවං යනු මිතුරුව විසීමයි; එහෙත් තෘෂ්ණා වශයෙන් ඇසුරු කිරීම (තණ්හා සන්ථවය) වනාහි කිසිවෙකු සමගත් නොකළ යුතුයි. න්හාපිතො යනු කරණවෑමි කෙළෙඹි පුත්රයාය. ‘නහාපිතො’ යනු පාඨයකි.
මෙසේ මුහුදට අධිපති දේවතාවා අහසෙහි සිට දහම් දෙසා, අවවාද දී, නාගරාජයා රැගෙන තමන්ගේ විමානයටම ගියේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා චතුරාර්ය සත්යය ප්රකාශ කොට ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. චතුරාර්ය සත්ය දේශනාව අවසානයේ උපාසකයා සකෘදාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. “එකල සෝවාන් වූ උපාසකයා පිරිනිවන් පෑවේය. එකල නාගරාජයා වූයේ මේ සාරිපුත්ත තෙරුන්ය. මුහුදට අධිපති දේවතාවා වනාහි මම ම වූවෙමි” යි වදාළ සේක.
දසවන සීලානිසංස ජාතක වර්ණනාවයි.
සිව්වැනි අසදිස වර්ගය නිමියේය.
එහි ජාතක නාමාවලිය (උද්දානය) මෙසේය:
- අසදිස ජාතකය
- සංගාමාවචර ජාතකය
- වාලෝදක ජාතකය
- ගිරිදත්ත ජාතකය
- අනභිරති ජාතකය
- දධිවාහන ජාතකය
- චතුමට්ඨ ජාතකය
- සීහකොත්ථුක ජාතකය
- සීහචම්ම ජාතකය
- සීලානිසංස ජාතකය
යන මේවායි.