“අදම්හ තෙ වාරි පහූතරූපං” (නුඹට බොහෝ ජලය දුනිමු) යන මේ දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවාසය කරන සමයෙහි දේවදත්ත තෙරුන් අරබයා වදාළ සේක. එක් දිනක් දම් සභාවෙහි රැස්ව සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා දේවදත්ත තෙරුන්ගේ කෙළෙහිගුණ නොදත් ස්වභාවයත්, මිත්රද්රෝහී බවත් ගැන කතා කරමින් සිටියහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එතැනට වැඩම කර, “මහණෙනි, දේවදත්ත තෙමේ අකෘතඥ මිත්රද්රෝහියෙකු වූයේ දැන් පමණක් නොවේ, පෙරත් මෙබඳුම ස්වභාව ඇත්තෙක් විය” යැයි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන කල්හි බෝධිසත්වයෝ කාසි රට එක්තරා ගමක බමුණු කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පැමිණ ගෘහ ජීවිතයක් ගත කළහ. එකල කාසි රටෙහි මහා මාර්ගය අසල තිරිසනුන්ට බැසීමට නොහැකි එක් ගැඹුරු ළිඳක් තිබුණි. ඒ මග යන පින් කැමති මනුෂ්යයෝ දිගු ලණුවක් යෙදූ කලයකින් වතුර ඇද, එහි වූ ඔරුවකට පුරවා තිරිසන් සතුන්ට බොන්නට සලස්වති. ඒ අවට මහා වනාන්තරයක් වූ අතර, එහි බොහෝ වඳුරෝ වාසය කළහ. ඉක්බිති දිනක් දෙකක් හෝ තුනක් ඒ මාර්ගයේ මනුෂ්ය සංචාරය නතර විය. තිරිසන් සත්තු ජලය නොලැබුවාහු ය. පිපාසයෙන් පීඩිත එක් වඳුරෙක් ජලය සොයමින් ළිඳ අවට හැසිරෙයි. බෝධිසත්වයෝ කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා ඒ මගට පිවිස එහි යන්නාහු, පැන් ඇද පානය කොට, අත් පා සෝදාගෙන සිටින විට ඒ වඳුරා දුටු සේක. ඉක්බිති ඔහු පිපාසිත බව දැන පැන් ඇද ඔරුවට පුරවා දුන් සේක. පැන් දී විඩා සංසිඳුවා ගැනීම සඳහා එක් ගසක් මුල වැතිර ගත්හ. වඳුරා පැන් බී නුදුරෙහි හිඳගෙන විහිළු මුහුණක් මවා පෙන්වමින් (කට ඇද කරමින්) බෝධිසත්වයන් බිය ගැන්වීය. බෝධිසත්වයෝ වඳුරාගේ ඒ ක්රියාව දැක, “එම්බල දුෂ්ට වඳුර, පිපාසයෙන් ක්ලාන්ත වූ තොපට මම බොහෝ පැන් දුන්නෙමි. දැන් තොප මට වඳුරු මුහුණු මවා පෙන්වන්නෙහිද? අහෝ! පාපී පුද්ගලයාට කළ උපකාරය නිරර්ථක ය”යි පවසා පළමු ගාථාව වදාළහ.
බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පිපාසිත වඳුරාට පැන් ලබා දීම.
“හිරු රැසින් තැවී පිපාසිත වූ නුඹට මම බොහෝ ජලය දුනිමි. එසේ වූ නුඹ ජලය බී දැන් ‘කිං කිං’ හඬින් වඳුරු කෑගැසීම් කරන්නෙහිය. පවිටු ජනයන් හා එක් නොවීම (ආශ්රය නොකිරීම) ම ශ්රේෂ්ඨයි.”
යනුවෙන් මෙම පළමු ගාථාව වදාළහ.
එහි සො දානි පිත්වාන කිරිඞ්කරොසි යනු, ඒ නුඹ දැන් මා විසින් දුන් පැන් බී මුඛ විකාර කරමින් ‘කිරි කිරි’ යැයි ශබ්ද කරන්නෙහිය. අසඞ්ගමො පාපජනෙන සෙය්යො යනු, පව්කාරයා සමඟ එක්වීම (සමාගම් පැවැත්වීම) උතුම් නොවේ, එක් නොවීම ම ශ්රේෂ්ඨයි යන්නයි.
ඒ අසා මිත්රද්රෝහී වඳුරා, “නුඹ සිතන්නේ මෙපමණකින් මෙය නිම වූ බව ද? දැන් නුඹේ හිස මත වර්චස් හෙළා යන්නෙමි”යි පවසා දෙවන ගාථාව කීවේය.
“සිල්වත් වඳුරෙක් ගැන නුඹ අසා හෝ දැක හෝ තිබේ ද? දැන් නුඹේ හිස මත මලපහ කොට අපවිත්ර කරන්නෙමි. එය වඳුරන් වන අපගේ ධර්මතාවයයි (ස්වභාවයයි).”
යනුවෙන් මෙම දෙවන ගාථාව ප්රකාශ කළේය.
මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙයයි: “එම්බා බමුණ! කළගුණ දන්නා, ආචාර සම්පන්න, සිල්වත් නම් වඳුරෙක් ඇති බවක් නුඹ කොහිදී අසා හෝ දැක හෝ තිබේද? දැන් මම නුඹේ හිස මත වර්චස් කොට (මලපහ කොට) යන්නෙමි. මක්නිසාද යත්, උපකාර කළ තැනැත්තාගේ හිස මත මලපහ කිරීම අප වැනි වඳුරන්ගේ ධර්මතාවය හෙවත් ජාති ස්වභාවය වන බැවිනි.”
ඒ අසා බෝධිසත්වයෝ නැගිට යන්නට පටන් ගත්හ. වඳුරා එකෙණෙහිම උඩට පැන, අත්තක වාඩි වී ලඹයක් පාත් කරන්නාක් මෙන් ඔහුගේ හිස මතට වර්චස් හෙළා, කෑගසමින් වන ලැහැබට වැදුණේය. බෝධිසත්වයෝ හිස සෝදා නාගෙන ගියහ.
ශාස්තෘන් වහන්සේ, “මහණෙනි, දේවදත්ත තෙමේ අකෘතඥ වූයේ දැන් පමණක් නොවේ, පෙරත් මා විසින් කරන ලද ගුණ නොසැලකුවේ ය”යි වදාරා, මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතක කථාව නිම කළ සේක. “එකල වඳුරා වූයේ දේවදත්තය. බමුණා වූයේ මම ම ය.”
දුබ්භිය මක්කට ජාතක වර්ණනාව සිව්වැනියි.