‘සද්ධිං කත්වා අමිත්තෙන’ (සතුරෙකු සමඟ මිත්ර වී) යන මේ ධර්ම දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි සේනාව අතර ඇති වූ දබරයක් අරබයා වදාළ සේක. මෙහි කථා වස්තුව ඉහත උරග ජාතකයෙහි (ජාතක අංක 154) මුලදී කියන ලද ආකාරයටමය. එහිදීත් බුදුරජාණන් වහන්සේ, “මහණෙනි, මේ මහා මාත්යයන් දෙදෙනා මා විසින් සමගි කරන ලද්දේ දැන් පමණක් නොව, පෙරත් මම මේ දෙදෙනා සමගි කළෙමි”යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
යටගිය දවස බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්යය කරන කල්හි බෝසතාණන් වහන්සේ එක්තරා ගමක බමුණු කුලයෙහි ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව, තක්සලා නුවරින් සියලු ශිල්ප ඉගෙන, ගිහිගෙය අත්හැර ඍෂි ප්රව්රජ්යාවෙන් පැවිදිව පඤ්ච අභිඥා හා අට සමාපත්ති උපදවාගෙන, හිමවත් පෙදෙසෙහි පිඬුසිඟා යමින්, වන මුල් හා පලතුරු ආහාරයට ගනිමින් වාසය කළ සේක. එතුමාගේ සක්මන් මළුව කෙළවර එක් තුඹසක මුගටියෙක් ද, ඒ අසලම එක් ගස් බෙනයක සර්පයෙක් ද වාසය කළහ. මේ සර්පයා සහ මුගටියා යන දෙදෙනා නිතරම කලහ කර ගනිති. බෝසතාණන් වහන්සේ ඔවුන්ට කලහ කිරීමේ ආදීනව ද, මෛත්රී භාවනාවේ ආනිසංස ද කියා දී, “කලහ නොකොට සමගිව විසීම වටී” යයි අවවාද දී ඔවුන් දෙදෙනා සමගි කළහ. ඉක්බිති සර්පයා බැහැර ගිය අවස්ථාවක, මුගටියා සක්මන් කෙළවර තුඹස් බිලයෙහි දොරකඩ හිස තබා, කට විවෘත කරගෙන, නිදමින් ආශ්වාස ප්රශ්වාස කරන්නට විය. බෝසතාණන් වහන්සේ ඌ එසේ නිදන අයුරු දැක, “කුමක් නිසා නුඹට භයක් උපන්නා ද?” යයි විමසමින් පළමු වන ගාථාව වදාළ සේක.
තාපසතුමා මුගටියාගෙන් කරුණු විමසන අයුරු
“එම්බා ජලාබුජය (මුගටිය), නුඹ සතුරුව සිටි අණ්ඩජයා (සර්පයා) සමඟ මිතුරු වී, දළ විවෘත කරගෙන නිදන්නෙහිය. නුඹට බිය කොයින් පැමිණියේ ද?”
යනුවෙන් මෙම පළමු ගාථාව වදාළ සේක.
එහි සන්ධිං කත්වා යනු මිතුරුකම් කොට යන්නයි. අණ්ඩජෙන යනු බිත්තරයෙන් උපන් නයා සමඟ ය. ජලාබුජ යනු මුගටියා අමතන වචනයයි; ඌ ගර්භාෂයක (වැදෑමහක) උපන් බැවින් ‘ජලාබුජ’ යයි කියනු ලැබේ. විවරිය යනු විවෘත කොට යන්නයි.
මෙසේ බෝසතාණන් වහන්සේ විසින් විමසන ලදුව මුගටියා, “ආර්යයෙනි, (පසමිතුරෙකු වූ) සතුරා හෙළා නොදැකිය යුතුය; සැක කළ යුත්තේමය” යි පවසා දෙවන ගාථාව ප්රකාශ කළේය.
“සතුරා කෙරෙහි සැක කරන්නේමය. මිතුරා කෙරෙහි වුව ද (පූර්ණ) විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය. මන්ද යත්, බිය නැති තැනැත්තාගෙන් (මිතුරාගෙන්) වුව ද බිය උපදියි. (එසේ හටගන්නා බිය) මුල් ද කපා දමන්නේය.”
යනුවෙන් මෙම ගාථාව කීවේය.
එහි අභයා භයමුප්පන්නං යනු ‘මෙයින් මට බියක් නූපදී’ යැයි සිතන තැනැත්තා ‘අභය’ (බිය නැත්තා) නම් වේ. ඒ කවරෙක් ද? මිතුරා ය. යම් හෙයකින් මිතුරා කෙරෙහි වුව ද විශ්වාසය ඇති කල්හි එයින් භයක් උපදියි ද, එය මූලානිපි කන්තති (මුල් ද කපා දමයි); හෙවත් මිත්රයා තමාගේ සියලු ඡිද්ර (රහස්/දොස්) දැනගෙන සිටින බැවින් (එම බිය) සමූල ඝාතනය පිණිස පවතී යන අර්ථයි.
ඉක්බිති බෝසතාණන් වහන්සේ, “බිය නොවන්න. යම් සේ සර්පයා නුඹ කෙරෙහි ද්වේෂ නොකරයි ද, මම එසේ කටයුතු සලස්වන්නෙමි. නුඹ මෙතැන් පටන් ඌ කෙරෙහි සැක නොකරව” යි ඔහුට අවවාද දී, සතර බ්රහ්ම විහරණ වඩා (මරණින් මතු) බ්රහ්ම ලෝකයෙහි උපන් සේක. ඔවුහු ද කම් වූ පරිද්දෙන් මිය පරළොව ගියහ.
ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. “එකල්හි සර්පයා සහ මුගටියා වූයේ මේ ඇමතිවරු දෙදෙනා ය. තාපසයා වනාහි මම ම වූයෙමි” යි වදාළ සේක.
පස්වන නකුල ජාතක වර්ණනාව නිමි.