“න සන්ථවස්මා පරමත්ථි පාපියො” (ඇසුරට වඩා ලාමක වූ අන් දෙයක් නැත) යන මේ දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවාසය කරන සේක්, ගිනි දෙවියන් පිදීමක් අරභයා වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථාව යට දැක්වූ නංගුට්ඨ ජාතකයෙහි (ජාතක අංක 144) කියන ලද පරිදිමය. භික්ෂූහු එම ජටිලයන් ගිනි දෙවියන් පුදනු දැක, “ස්වාමීනි! ජටිලයෝ නොයෙක් ආකාරයේ මිථ්යා තපස් රකිති. මෙයින් යම් අභිවෘද්ධියක් හෝ යහපතක් ඇද්දැ”යි බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් විචාළහ. උන්වහන්සේ, “මහණෙනි! එයින් කිසිම අභිවෘද්ධියක් නැත. පෙර නුවණ ඇති අය පවා ගිනි පිදීමෙහි අභිවෘද්ධියක් ඇතැයි යන හැඟීමෙන් දීර්ඝ කාලයක් ගිනි පුදා, එම ක්රියාවෙහි අවැඩක්ම දැක, ගින්න ජලයෙන් නිවා, අතු ආදියෙන් පහර දී, නැවත හැරී නොබැලූහ”යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
පෙර බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන කල්හි, අප මහා බෝසතාණන් වහන්සේ බමුණු කුලයෙහි උපන් සේක. මව්පියෝ ඔහු උපන් දින දැල්වූ ගින්න (ජාතග්ගි) රැගෙන ඔහු සොළොස් වයසට පැමිණි කල්හි මෙසේ කීහ: “පුත, නුඹ උපන් දින දැල්වූ ගින්න රැගෙන වනයෙහි ගිනි පුදන්නෙහිද? නැතිනම් ත්රිවේදය ඉගෙනගෙන පවුලක් පෝෂණය කරමින් ගිහිගෙයි වසන්නෙහිද?” එවිට ඔහු, “මට ගිහිගෙයි විසීමෙන් ප්රයෝජනයක් නැත. වනයෙහි ගිනි පුදා බ්රහ්ම ලෝකයෙහි උපදින්නෙමි”යි පවසා, උපන් දින දැල්වූ ගින්න රැගෙන මව්පියන් වැඳ වනයට පිවිස පන්සලක වාසය කරමින් ගිනි පිදීය. ඔහු එක් දිනක් ආරාධිත තැනකට ගොස් ගිතෙල් සහිත කිරිබතක් ලැබ, “මේ කිරිබත මහා බ්රහ්මයාට පුදන්නෙමි”යි සිතා, ඒ කිරිබත ගෙනවුත් ගිනි දල්වා, “පළමු කොට භවත් ගින්නට ගිතෙල් සහිත කිරිබත් පොවමි”යි කියා කිරිබත ගින්නෙහි දැම්මේය. බොහෝ තෙල් ඇති කිරිබත ගින්නෙහි දැමූ විගසම ගින්න ඇවිලී උඩට නැගුණු ගිනිදැල්වලින් පන්සල දැවීය. බමුණා බිය වී තැතිගෙන පලා ගොස් පිටත සිට, “අසත්පුරුෂයන් සමඟ ආශ්රය නොකළ යුතුය. දැන් මේ ගින්නෙන් මා විසින් මහන්සියෙන් තැනූ පන්සල දවන ලදී” යැයි කියා මෙම පළමු ගාථාව පැවසීය:
බෝධිසත්වයන් පිදූ කිරිබත නිසා ගිනිදෙවියා ඇවිලී පන්සල දැවී ගිය අයුරු
“ගැරහිය යුතු පුරුෂයා (අසත්පුරුෂයා) සමඟ යම් සහවාසයක් වේ ද, එම සහවාසයට වඩා ලාමක වූ අන් නපුරක් නැත. (ඒ කෙසේ ද යත්); ගිතෙල් මුසු කිරිබතෙන් සතුටු කරන (පුදන) ලද ගින්න, මා විසින් දුකසේ තනන ලද අතුපැල දවා දැමුවේ ය.”
එහි ‘න සන්ථවස්මා’ යනු, තෘෂ්ණා ඇසුර ද මිත්ර ඇසුර ද යන දෙයාකාර ඇසුරට වඩා උසස්, වඩාත් පාපී වූ, වඩාත් ලාමක වූ අන් ඇසුරක් නැත යන අර්ථයි. ‘යො සන්ථවො කාපුරිසෙන’ යනු, පවිටෙකු සමඟ හෝ අසත්පුරුෂයෙකු සමඟ ඇති කර ගන්නා වූ යම් මේ දෙයාකාර ඇසුරක් වේ ද, එම ආශ්රයට වඩා පව්කාර අන් ආශ්රයක් නැත. ඒ මන්ද? ‘සන්තප්පිතො...’ යනාදියයි. යම් හෙයකින් ගිතෙල් හා කිරිබතින් සතුටු කරන (පුදන) ලද මේ ගින්න, මා විසින් මහන්සියෙන් තනන ලද පන්සල දවා දැමුවේ ය යන අර්ථයි.
බමුණා මෙසේ කියා, “මිත්රද්රෝහී වූ නුඹගෙන් මට ප්රයෝජනයක් නැතැ”යි පවසා ඒ ගින්න ජලයෙන් නිවා, අතුවලින් තලා, හිමාල වනය අභ්යන්තරයට පිවිසියේය. එහි අතරමගදී සිංහයෙකු, ව්යාඝ්රයෙකු සහ දිවියෙකු යන තුන් දෙනාගේ මුහුණ ලෙවකමින් සිටි සාමා නම් මුව දෙනක දැක, “සත්පුරුෂයන් සමඟ කරන ආශ්රයට වඩා අතිශයින් ශ්රේෂ්ඨ ඇසුරක් නැතැ”යි සිතා දෙවන ගාථාව ද පැවසීය:
“සත්පුරුෂයා හා යම් සහවාසයක් වේ ද, ඒ සහවාසයට වඩා උතුම් වූ අන් ශ්රේෂ්ඨ දෙයක් නැත. (ඒ කෙසේ ද යත්); සහවාසය කරණ කොටගෙන සාමා මෘගධේනුව, සිංහයාගේ ද ව්යාඝ්රයාගේ ද දිවියාගේ ද මුහුණ ලෙවකන්නී ය.”
එහි ‘සාමා මුඛං ලෙහති සන්ථවෙනා’ යනු, සාමා නම් මුව දෙන මේ තිදෙනා සමඟ ඇති ආශ්රයෙන් හා ස්නේහයෙන් ඔවුන්ගේ මුහුණ ලෙවකන්නී ය යන්නයි.
මෙසේ කියා බෝසතාණන් වහන්සේ හිමාල වනය තුළට පිවිස, ඍෂි ප්රවෘජ්ජාවෙන් පැවිදිව, පඤ්ච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන, ජීවිත අවසානයෙහි බ්රහ්ම ලෝකයෙහි උපන් සේක.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. “එකල තාපසයා වූයේ මම ම ය”යි වදාළ සේක.
සන්ථව ජාතක වර්ණනාව (දෙවැන්න) නිමි.