“අබද්ධා තත්ථ බජ්ඣන්ති” (නොබැඳිය යුත්තෝ එහි බැඳෙති) යන මේ ධර්ම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරන සමයෙහි චිංචි මානවිකාව අරබයා වදාළ සේක. ඇගේ කථා පුවත දොළොස් වැනි නිපාතයේ මහා පදුම ජාතකයෙහි (ජා· 1.12.106) මතු සඳහන් වන්නේය. එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ, “මහණෙනි, චිංචි මානවිකාව මට අභූත චෝදනා කළේ දැන් පමණක් නොවේ, පෙරත් බොරු චෝදනා කළාය” යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන කල්හි බෝධිසත්වයෝ පුරෝහිත බමුණාගේ ගෙදර ඉපදී, වැඩිවියට පත් කල්හි පියාගේ ඇවෑමෙන් ඔහුගේම පුරෝහිත තනතුරට පත්වූහ. රජතුමා විසින් අග මෙහෙසියට වරයක් දී තිබුණි. “සොඳුරිය, ඔබ කැමති යමක් ඉල්ලන්නැ”යි රජු කීවේය. ඈ මෙසේ කීවාය: “මට වෙනත් වරයක් නම් දුර්ලභ නොවේ. මෙතැන් පටන් ඔබතුමා වෙනත් ස්ත්රියක් දෙස ක්ලේශ වශයෙකින් නොබැලිය යුතුය.” රජතුමා එය ප්රතික්ෂේප කළ නමුත්, නැවත නැවතත් ඇවිටිලි කරන නිසා ඇගේ වචනය ඉක්මවා සිටීමට නොහැකි වී, එය පිළිගෙන එතැන් පටන් දහසය දහසක් පමණ වූ නාටක ස්ත්රීන් අතරින් එකම ස්ත්රියක් දෙසවත් රාග සිතින් නොබැලුවේය.
ඉක්බිති රජුගේ පසල් දනව්වක් කිපුණේය (කැරලි ගැසීය). පසල් දනව්වෙහි සිටි යෝධයෝ සොරුන් සමග දෙතුන් වරක් යුද කොට “මෙයින් මත්තෙහි අපට සටන් කළ නොහැකිය” යි රජුට හසුන් යැවූහ. රජතුමා එහි යනු කැමැත්තේ, බල සෙනග රැස් කරවා අග බිසව කැඳවා, “සොඳුරිය, මම පසල් දනව්වට යමි. එහි නොයෙක් ආකාර යුද්ධ ඇති වේ. ජය පරාජය ද අස්ථිරය. එබඳු තැනක ස්ත්රියකගේ රැකවරණය දුෂ්කරය. ඒ නිසා ඔබ මෙහිම නවතින්නැ” යි කීවේය. ඈ “දේවයන් වහන්ස, මට නැවතී සිටිය නොහැක” යි කීවාය. රජතුමා විසින් නැවත නැවතත් එය ප්රතික්ෂේප කරනු ලැබූ කල්හි ඈ මෙසේ කීවාය: “එසේ නම් එක් එක් යොදුනක් ගොස් මට සැප දුක් දැන ගැනීම පිණිස එක් එක් මිනිසා එවන්නේ නම් මැනවි.” රජතුමා “යහපතැ”යි ඊට එකඟ වී බෝසතුන් නුවර ආරක්ෂාවට තබා මහත් බල සෙනඟින් යුතුව නික්මී යන්නේ, යොදුනෙන් යොදුන එක් එක් පුරුෂයා අමතා “අපගේ සුවදුක් දන්වා දේවියගේ සුවදුක් ද දැනගෙන එව” යි පිටත් කර හැරියේය. ඈ එසේ පැමිණි සෑම පුරුෂයෙකුගෙන්ම “රජතුමා ඔබව එව්වේ කුමක් සඳහාදැ”යි විමසා, “ඔබ වහන්සේගේ සුවදුක් දැන ගැනීම පිණිසයැ”යි කී කල්හි, “එසේ නම් එව” යි පවසා ඔහු සමග අනාචාරයේ හැසිරෙයි. රජතුමා දෙතිස් යොදුන් මඟ යන්නේ දෙතිස් දෙනෙකු පිටත් කළ අතර, ඈ ඒ සියලු දෙනා සමගම එසේ කළාය.
රජතුමා පසල් දනව්ව සංසිඳුවා ජනපදය සන්සුන් කර නැවත එන්නේ ද, එසේම තිස් දෙදෙනෙකු යැවීය. ඈ ඔවුන් සමග ද එසේම අනාචාරයේ හැසිරුණාය. රජතුමා පැමිණ ජය ටැඹ දොරටුව ළඟ සිට “නගරය සරසා පිළියෙල කරවනු” යැයි බෝසතාණන් වහන්සේට හසුනක් යැවීය. බෝසත්හු මුළු නගරයම සරසවා රජ ගෙදර ද සරසා පිළියෙල කරවමින් දේවිය වසන තැනට ගියහ. ඈ බෝසතාණන් වහන්සේගේ රූපයෙන් අග තැන්පත් සිරුර දැක, කාම සිත මැඩපවත්වා ගැනීමට නොහැකිව, “එව බමුණ, යහනට නඟින්නැ”යි කීවාය. බෝසත්හු, “එසේ නොකියන්න. රජතුමා මට ගුරුවරයෙකි. මම පවට ද බිය වෙමි. මා විසින් මෙසේ කරන්නට නොහැකිය” යි කීහ. “හැට හතරක් සේවක ජනයන්ට රජතුමා ගැන ගෞරවයක් හෝ අකුසලයට බියක් හෝ තිබුණේ නැත. රජතුමාට ගරු කරන්නේත්, අකුසලයට බිය වන්නේත් ඔබ විතර ද?” “එසේය දේවිය, ඉදින් ඔවුන්ටත් එසේ වූයේ නම් ඔවුන් මෙබඳු දෙයක් නොකරනු ඇත. මම වනාහි දන්නා නිසා මෙබඳු සැහැසි ක්රියාවක් නොකරන්නෙමි.” “වැඩිපුර කථා කුමටද? ඉදින් මගේ කීම නොකරන්නේ නම් ඔබේ හිස සිඳවන්නෙමි.” “එක් ආත්ම භාවයක හිස තබා ආත්ම භාව දහසක හිස් සිඳුණත් මා විසින් මෙබන්දක් කළ නොහැකිය.” ඇය, “හොඳයි එසේනම්, කළ යුත්ත දනිමි” යි බෝසතුන්ට තර්ජනය කොට, තමන්ගේ කාමරයට ගොස් සිරුරෙහි නිය පහරවල් සාදාගෙන, තෙලින් සිරුර ගල්වා, කිලිටි වස්ත්රයක් ඇඳ, ගිලන් ස්වභාවයක් මවාගෙන, “රජතුමා දේවිය කොහිදැ යි ඇසූ විට අසනීප බව කියවු” යයි දාසියන්ට අණ කළාය.
බෝසත්හු ද රජු ඉදිරියට ගියහ. රජතුමා නගරය පැදකුණු කොට ප්රාසාදයට නැඟී දේවිය නොදකින්නේ, “දේවිය කොහිදැ” යි විචාළේය. “දේවයන් වහන්ස, ඇය ගිලන් වී ඇතැ”යි කීහ. රජතුමා ද සිරි යහන් ගැබට පිවිස ඇගේ පිට පිරිමදිමින්, “සොඳුරිය, ඇති අපහසුතාව කුමක්දැ” යි විචාළේය. ඈ නිහඬ වූවාය. තුන්වැනි වර රජු දෙස බලා, “මහරජ, ඔබ ද ජීවත්ව සිටියදී මා වැනි ස්ත්රියක් ස්වාමි සහිත නම් වේ ද!” යි කීවාය. “ඒ කුමක්ද සොඳුරිය?” “ඔබ වහන්සේ විසින් නගරය ආරක්ෂා කිරීම පිණිස පත්කළ පුරෝහිත බමුණා ‘ඔබගේ නිවස පිළියෙල කරමි’ යි මෙහි අවුත්, තමාගේ වචනයට අවනත නොවූ මට පහර දී තමාගේ අදහස ඉටු කරගෙන ගියේය.” රජතුමා ගින්නෙහි දැමූ ලුණු කැට මෙන් කෝපයෙන් පුපුරමින් සිරි යහන් ගැබින් නික්මී දොරටුපාල සේවකාදීන් කැඳවා, “බොලව් යවු, පුරෝහිත බමුණාගේ දෑත් පිටුපසට කර බැඳ වධයට සුදුස්සකු කොට නගරයෙන් බැහැර කර වධක ස්ථානයට පමුණුවා මොහුගේ හිස සිඳ දමවු” යයි අණ කළේය. ඔවුහු වේගයෙන් ගොස් ඔහුගේ දෑත් පිටුපසට කර බැඳ වද බෙරය වාදනය කරවූහ.
බෝසත්හු මෙසේ සිතූහ: “ඒකාන්තයෙන්ම ඒ දුෂ්ට දේවිය විසින් රජතුමා කල්තියාම බිඳවන ලදී. දැන් මම මාගේම නුවණින් මා මුදාගන්නෙමි.” හෙතෙම ඒ රාජ පුරුෂයන්ට කතා කොට, “පින්වත්නි, තොප මාව මරන්නේ නම් රජතුමාට පළමුව පෙන්වා මරවු” යැයි කීවේය. “කුමක් නිසාද?” “මම රාජ්ය සේවකයෙකි. මා විසින් බොහෝ කටයුතු කරන ලදී. බොහෝ මහා නිධානයන් ඇති තැන් මම දනිමි. රාජකීය ධනය මා විසින් පාලනය කරන ලදී. ඉදින් මා රජතුමාට නොපෙන්වා මැරුවහොත් බොහෝ ධනය විනාශ වන්නේය. මා රජතුමාට ධනය ගැන කී කල්හි පසුව කළ යුත්තක් කරවු.” ඔවුහු ඒ බව රජතුමාට දැක්වූහ. රජතුමා ඔහු දුටු විගස, “එම්බා බමුණ, කුමක් නිසා මට ලජ්ජා නොකළෙහිද? කුමක් නිසා නුඹ මෙබඳු පාප ක්රියාවක් කළෙහිදැ” යි ඇසීය. “මහරජතුමනි, මම සොත්ථිය නම් බමුණු කුලයේ උපන්නෙමි. මා විසින් කුඩා කූඹියකු පමණවත් ප්රාණඝාතයක් පෙර නොකරන ලදී. තණකොළ ගසක දෙයක්වත් සොරකම් නොකළෙමි. කාමුක හැඟීමෙන් අනුන්ගේ ස්ත්රියක දෙස ඇස ඇරවත් නොබැලුවෙමි. විහිලුවටවත් බොරුවක් පෙර නොකීවෙමි. කුස තණ අගකින් ගතහැකි තරම්වත් මත්පැන් නොබීවෙමි. මම ඔබ වහන්සේ කෙරෙහි අපරාධ නැත්තෙක්මි. ඈ වනාහි මෝඩය. ලෝභ වශයෙන් මගේ අතින් අල්ලා ගත් විට, මා විසින් එය ප්රතික්ෂේප කරනු ලැබූ හෙයින් මට තර්ජනය කොට, තමා විසින් කරන ලද පාපය මතුකර මට පවරා ඇතුල් කාමරයට පිවිසියාය. මම අපරාධ නැත්තෙක්මි. හසුන්පත් ගෙන ආවා වූ හැට හතරක් ජනයා අපරාධ කළහ. ඔවුන් කැඳවා, ‘දේවියනි, ඇගේ වචනය කරන ලදද? නොකරන ලදද?’ යි විචාරනු මැනවි.” රජතුමා ඒ හැට හතර දෙනා අත්අඩංගුවට ගෙන දේවිය ද කැඳවා, “තී මොවුන් සමග පාපයක් කළාද? නොකළාදැ” යි විචාළේය. “දේවයන් වහන්ස, කරන ලද්දෙමි” යි කී කල්හි, ඔවුන් අත් පිටුපසට කර බැඳ, “මේ හැට හතර දෙනාගේම හිස් සිඳ දමවු” යයි අණ කළේය.
බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ රජු ඉදිරියෙහි තමාගේ නිර්දෝෂීභාවය ප්රකාශ කරන අයුරු.
ඉක්බිති බෝසත්හු රජුට මෙසේ කීහ: “මහරජතුමනි, මොවුන් අත දෝෂයක් නැත. දේවිය තමාගේ කැමැත්ත කරවූවාය. මොවුන් නිරපරාධියි. ඒ නිසා මොවුන්ට සමාව දෙනු මැනවි. ඇගේ ද දෝෂයක් නැත. ස්ත්රීහු නම් මෛථුන ධර්මයෙහි සෑහීමක් නැත්තෝය. මෙය ඔවුන්ගේ ස්වභාවයයි. එබැවින් ඇයටත් සමාව දීම සුදුසුය.” මෙසේ නොයෙක් ආකාරයෙන් රජුට කරුණු අවබෝධ කරවා, ඒ හැට හතර දෙනා ද, ඒ බාල තැනැත්තිය ද මුදවා සියල්ලන්ටම ඔවුන්ගේ පැරණි තනතුරු ලබා දුන්නේය. මෙසේ ඒ සියලු දෙනාම නිදහස් කරවා ස්වකීය ස්ථානවල පිහිටුවා බෝසත්හු රජු වෙත එළැඹ, “මහරජතුමනි, අන්ධබාලයන්ගේ (මෝඩයන්ගේ) අසත්ය වචන නිසා බන්ධනයට පත් නොවිය යුතු නුවණැත්තන් දෑත් පිටුපසට කොට බඳින ලදී. නුවණැත්තන්ගේ සහේතුක වචනය නිසා පිටුපසට කොට බැඳි දෑත් මුදන ලදී. මෙසේ බාලයෝ නම් නොබැඳිය යුත්තන් බන්දවති; නුවණැත්තෝ බැඳුනවුන් පවා මුදා හරිති” යයි පවසා මේ ගාථාව වදාළහ:
“යම් තැනක බාලයෝ (අඥානයෝ) බණිත් ද (ප්රධාන වෙත් ද), එහි නොබැඳිය යුත්තෝ ද බැඳෙති.
යම් තැනක ධීරයෝ
(නුවණැත්තෝ) බණිත් ද, එහි බැඳුනෝ පවා (බන්ධනයෙන්) මිදෙති.”
එහි අබද්ධා යනු නොබැඳිය යුත්තෝය. පභාසරෙ යනු කියති හෙවත් ප්රකාශ කරති.
මෙසේ මහසත්හු මේ ගාථාවෙන් රජුට දහම් දෙසා, “මා විසින් මේ දුක ලබන ලද්දේ ගිහි ගෙයි වසන නිසාය. දැන් මට ගිහි ගෙයින් පලක් නැත. දේවයන් වහන්ස, මට පැවිද්ද අනුදැන වදාළ මැනවැ”යි ඉල්ලා සිටියහ. පැවිද්දට අවසර ලබාගෙන, කඳුළු පිරුණු මුහුණු ඇති ඤාති ජනයා ද මහත් වූ සම්පත් ද හැර දමා, ඍෂි ප්රව්රජ්යාවෙන් පැවිදි ව හිමාලය වනයෙහි වාසය කරමින්, පඤ්ච අභිඥා සහ අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා ජීවිතාන්තයේ බ්රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්හ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙන හැර දක්වා ජාතකය නිමා කළ සේක. “එකල දුෂ්ට දේවිය වූයේ දැන් මේ චිංචි මානවිකාවයි. රජතුමා වූයේ ආනන්ද ස්ථවිරයන්ය. පුරෝහිත බමුණා වූයේ මම ම වෙමි.”
දහවැනි බන්ධනමොක්ඛ ජාතක වර්ණනාවයි.
දොළොස් වැනි හංචි වර්ගයයි.
එහි සාරාංශ ගාථාව මෙසේය:
“ගද්රභපඤ්හ, අමරා, සිඟාල, මිත්තවින්ද, අනුසාසික, දුබ්බච, තිත්තිර, වට්ටක, අකාලරාවි සහ බන්ධනමොක්ඛ (යන ජාතක දහය මෙහි වේ).”