“උක්කට්ඨෙ සූරමිච්ඡන්තී” යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන මෙම ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරන සමයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අරබයා වදාළ සේක.
එක් කලෙක කොසොල් රජුගේ අන්තඃපුර ස්ත්රීහු මෙසේ සිතූහ: “බුද්ධෝත්පාදය (බුදු කෙනෙකුගේ උපත) දුර්ලභය. එසේම මිනිසත් බව ලැබීම ද, සම්පූර්ණ ඉඳුරන් ලැබීම ද දුර්ලභය. අපි මෙබඳු දුර්ලභ වූ ක්ෂණ සම්පත්තියක් ලබා සිටියද, අපගේ කැමැත්ත පරිදි විහාරයට ගොස් බණ ඇසීමට හෝ බුද්ධ පූජා පැවැත්වීමට හෝ දානයක් දීමට හෝ ඉඩක් නොලබමු. අපි මංජුසාවක (පෙට්ටියක) දමා වසන්නන් මෙන් සිරවී වසමු. එබැවින් රජතුමාට පවසා අපට ධර්මය දේශනා කිරීමට සුදුසු එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් කැඳවාගෙන, උන්වහන්සේ සමීපයෙන් බණ අසන්නෙමු. එයින් යමක් වටහා ගත හැකි නම් එය උගන්නෙමු. දානාදී පින්කම් කරන්නෙමු. මෙසේ අපට මේ ලැබූ ක්ෂණ සම්පත්තිය (මිනිසත් බව) සඵල වන්නේය” යනුවෙනි. ඒ සියලු ස්ත්රීහු රජු වෙත ගොස් තමන් සිතූ කරුණ පැවසූහ. රජතුමා “යහපතැ”යි එය පිළිගත්තේය.
ඉක්බිති එක් දිනක් රජතුමා උයන් කෙළි කෙළීමට කැමතිව උයන්පල්ලා කැඳවා “උයන පිරිසිදු කරව”යි නියම කළේය. උයන්පල්ලා උයන පිරිසිදු කරන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා ගසක් මුල වැඩ සිටිනු දැක, රජු වෙත ගොස් “දේවයන් වහන්ස, උයන පිරිසිදු කරන ලදී. එහෙත් එහි එක්තරා රුක් සෙවණක භාග්යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටින සේකැ”යි දැන්වීය. රජතුමා “යහළුව, ඉතා යහපති. අපි ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයෙන් ධර්මය අසන්නෙමු”යි කියා අලංකාර කළ රථයකට නැඟී උයනට ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළැඹියේය.
ඒ අවස්ථාවෙහි ‘ඡත්තපාණී’ නම් වූ එක් අනාගාමී උපාසකයෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි බණ අසමින් වාඩි වී සිටියේය. රජතුමා ඔහු දැක සැක උපදවාගෙන මොහොතක් නතර වී නැවතත්, “ඉදින් මේ තෙමේ පාපී පුද්ගලයෙක් වී නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයේ හිඳගෙන බණ නොඅසන්නේය. මොහු පවිටු අයෙක් නොවිය යුතුය”යි සිතා, බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය.
උපාසකයා බුදුන් කෙරෙහි ඇති ගෞරවය නිසා රජු වෙනුවෙන් හුනස්නෙන් නැගිටීමක් හෝ වැඳීමක් හෝ නොකළේය. ඒ හේතුවෙන් රජතුමා ඔහු කෙරෙහි නොසතුටට පත් විය. ශාස්තෲන් වහන්සේ රජුගේ නොසතුටු බව දැන උපාසකයාගේ ගුණ වදාළ සේක. “මහරජ, මේ උපාසක තෙමේ බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇත්තෙකි (බහුශ්රැතය), ආගම ධර්මය උගත් අයෙකි, කාමයන්හි නොඇලුණේ වෙයි” යනාදී වශයෙනි. රජතුමා “බුදුරජාණන් වහන්සේ යමෙකුගේ ගුණ වර්ණනා කරත් ද, මොහු ලාමක කෙනෙක් නොවිය යුතුය”යි සිතා “උපාසකය, ඔබට යම් අවශ්යතාවක් ඇත්නම් කියන්න”යි පැවසීය. උපාසකයා “යහපතැ”යි එය පිළිගත්තේය. රජතුමා බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා උන්වහන්සේ පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය.
රජතුමා එක් දිනක් මාලිගාවේ ඉහළ මාලයේ විශාල කවුළුවක් හැර සිටින විට, උදෑසන ආහාරය ගෙන කුඩය ද රැගෙන ජේතවනයට යන එම උපාසකයා දැක ඔහු කැඳවා මෙසේ කීවේය. “උපාසකය, ඔබ බහුශ්රැත උගතෙක් බව කියනු ලැබේ. අපගේ අන්තඃපුර ස්ත්රීහු ද ධර්මය ඇසීමටත් ඉගෙන ගැනීමටත් කැමැත්තෙන් සිටිති. ඉදින් ඔබ ඔවුන්ට ධර්මය උගන්වන්නේ නම් මැනවි”.
“දේවයන් වහන්ස, රජ මැදුරේ අන්තඃපුරය තුළ ධර්මය දේශනා කිරීමට හෝ ඉගැන්වීමට ගිහියන්ට සුදුසු නැත. ඒ සඳහා සුදුසු වන්නේ ආර්යයන් වහන්සේලාට (භික්ෂූන් වහන්සේලාට) පමණි”.
රජතුමා “මොහු කියන්නේ සත්යයකි”යි සිතා ඔහු පිටත් කර යවා, අන්තඃපුර ස්ත්රීන් කැඳවා, “පින්වතියනි, මම නුඹලාට බණ කීමට සහ ඉගැන්වීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් එක් භික්ෂුවක් ඉල්ලමි. අසූ මහා ශ්රාවකයන් අතුරින් කවරකු ඉල්ලම් දැ”යි ඇසීය. ඒ සියලු ස්ත්රීහු සාකච්ඡා කොට ධර්ම භාණ්ඩාගාරික වූ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේවම තෝරා ගත් බව දැන්වූහ.
රජතුමා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ එකත්පසෙක හිඳ, “ස්වාමීනි, අපගේ මාලිගාවේ ස්ත්රීහු ආනන්ද තෙරුන් සමීපයෙන් ධර්මය ඇසීමටත් ඉගෙන ගැනීමටත් කැමැති වෙති. ඉදින් තෙරුන් වහන්සේ අපගේ මාලිගාවේ දී ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම් සහ උගන්වන්නේ නම් ඉතා යහපති”යි කීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ “යහපතැ”යි එය ඉවසා තෙරුන්ට අණ කළ සේක. එතැන් පටන් රජුගේ ස්ත්රීහු තෙරුන් සමීපයෙන් බණ අසති, දහම් උගනිති.
ඉක්බිති එක් දිනක් රජුගේ චූඩාමාණික්යය (සිළුමිණ) නැති විය. රජතුමා එය නැති වූ බව අසා ඇමතිවරුන්ට අණ කළේය. “මාලිගාව ඇතුළත ගැවසෙන සියලුම මනුෂ්යයන් අත්අඩංගුවට ගෙන චූඩාමාණික්යය සොයා ගනිව්”. ඇමතිවරු ස්ත්රීන්ගේ පටන් සියල්ලන්ගෙන් මාණික්යය ගැන ප්රශ්න කරමින්, එය නොදැක මහජනයාට පීඩා කළහ.
එදින ආනන්ද තෙරණුවෝ රජ මාළිගාවට වැඩියහ. පෙර දිනවලදී එම ස්ත්රීන් තෙරුන් දැක සතුටු සිතින් බණ අසන නමුත්, මෙදින එසේ නොකොට සියල්ලෝම දොම්නසට පත්ව සිටියහ. එවිට තෙරුන් විසින් “කුමක් හෙයින් ඔබලා අද මෙබඳු තත්ත්වයකට පත්ව සිටින්ාහු දැ”යි විචාරන ලදී. ඔවුහු මෙසේ කීහ. “ස්වාමීනි, රජුගේ සිළුමිණ සොයන්නෙමු යැයි කියා ඇමතිවරු ස්ත්රීන්ගේ පටන් මාලිගාව ඇතුළත සිටින සියල්ලන්ට හිරිහැර කරති. කාට කුමක් සිදුවේදැයි අපි නොදනිමු. ඒ නිසා අපි දොම්නසට පත්ව සිටිමු”.
තෙරුන් වහන්සේ “ශෝක නොකරන්න”යි ඔවුන් සනසා රජු වෙත ගොස් පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ හිඳ, “මහරජ, ඔබේ මැණික නැතිවී දැ”යි ඇසූහ. “එසේය ස්වාමීනි”. “එය ආපසු ගෙන්වා ගැනීමට නොහැකි වී ද?”. “ස්වාමීනි, ඇතුළත පිරිස අත්අඩංගුවට ගෙන පීඩා කළ නමුත් ගෙන්වා ගැනීමට නොහැකි විය”. “මහරජ, මහජනයාට පීඩා නොකරම එය ගෙන්වා ගැනීමේ උපායක් ඇත”. “ස්වාමීනි, ඒ කවර උපායක් ද?”. “මහරජ, පිණ්ඩ දානය (පිඬු දීම) යි”. “ස්වාමීනි, කුමන පිණ්ඩ දානයක් ද?”.
“මහරජ, සැක කටයුතු යම් පමණ පිරිසක් ඇද්ද, ඔවුන් ගෙන්වා ගණන් බලා, එක් අයෙකුට පිදුරු පිඬක් හෝ මැටි පිඬක් බැගින් දී, ‘මෙය හෙට අලුයම් කාලයේ ගෙනැවිත් අසවල් තැනට දමන්න’යි කිව යුතුය. යමෙකු විසින් මැණික ගන්නා ලද්දේ නම්, ඔහු එම පිඬ ඇතුළේ මැණික දමා ගෙනැවිත් දමනු ඇත. ඉදින් පළමු දවසේම දමති නම් එය ඉතා යහපති. නොදමති නම් දෙවැනි දවසේත්, තුන්වැනි දවසේත් එසේම කළ යුතුය. මෙසේ කළ විට මහජනයාට වෙහෙසක් නොවී මැණික ද ලැබෙනු ඇත”. මෙසේ වදාරා තෙරුන් වහන්සේ වැඩියහ.
රජතුමා කියන ලද ක්රමයට දින තුනක් පිඬු ලබා දුන්නේය. එහෙත් මැණික ගෙනැවිත් නොදැමූහ. තෙරණුවෝ තුන්වැනි දිනයේ පැමිණ “කිම මහරජ, මැණික දමා තිබුණේ දැ”යි ඇසූහ. “නැත ස්වාමීනි, නොදැමූහ”. “එසේ නම් මහරජ, උඩුමහල් තලයේම ආවරණය වූ තැනක ලොකු සැළියක් තබවා, එයට වතුර පුරවා, වටා තිරයක් ඇද, ‘මාලිගාව ඇතුළත වසන සියලු පිරිමින් සහ ගැහැණුන් උතුරු සළුව පොරවාගෙන, තනි තනිව තිරය ඇතුළට ගොස් අත් සෝදාගෙන එන්න’යි කියන්න”. තෙරණුවෝ මේ උපාය කියා දී වැඩියහ.
රජතුමා එසේම කරවීය. මැණික් සොරා මෙසේ සිතුවේය: “ධර්ම භාණ්ඩාගාරික වූ තෙරුන් වහන්සේ මේ කටයුත්ත භාරගෙන තිබේ. මැණික නොපෙන්වා දැන් ගැලවීමක් නැත. මේ කාරණය ලෙහෙසියෙන් අත් නොහරිනු ඇත. දැන් මැණික දැමීම සුදුසුය”. හෙතෙම මැණික සඟවාගෙන ගොස් තිරය ඇතුළට වැදී සැළියට අත දමා එහි මැණික අතහැර නික්මුණේය. සියල්ලන් ගිය පසු වතුර ඉවත් කර බලන විට මැණික හමු විය.
රජතුමා “තෙරුන් වහන්සේ නිසා මහජනයාට පීඩා නොකරම මාගේ මැණික ලැබුණේය”යි සතුටු විය. මාලිගාව ඇතුළත ජනයා ද “තෙරුන් වහන්සේ නිසා අපි මහත් වූ දුකින් මිදුනෙමු”යි සතුටු වූහ. “තෙරුන්ගේ ආනුභාවයෙන් රජුගේ සිළුමිණ ලැබුණේය”යි තෙරුන් වහන්සේගේ ආනුභාවය මුළු නගරයේත් භික්ෂු සංඝයා අතරත් ප්රකට විය.
දම් සභාවෙහි රැස්ව සිටි භික්ෂූහු තෙරුන්ගේ ගුණ වර්ණනා කළහ. “ඇවැත්නි, ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ බහුශ්රැත බව නිසාත්, නුවණැති බව නිසාත්, උපායෙහි දක්ෂ බව නිසාත් මහජනයා වෙහෙසට පත් නොකර උපායෙන්ම රජුට මැණික සොයා දුන්හ”. බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩම කර, “මහණෙනි, දැන් කවර කථාවකින් යුක්තව සිටියහු දැ”යි විමසා, එම කාරණය දැනගත් පසු, “මහණෙනි, ආනන්ද තෙරුන් විසින් අනුන් අතට පත් වූ භාණ්ඩයක් උපායෙන් නැවත ලබා දුන්නේ දැන් පමණක් නොවේ. පෙර ද නුවණැත්තෝ මහජනයාට පීඩා නොකර උපායෙන්ම තිරිසනුන් අතට පත් වූ භාණ්ඩ ලබා දී ඇත්තාහ”යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජ රජ කරන සමයෙහි බෝධිසත්වයෝ සියලු ශිල්පයන්හි කෙළ පැමිණ එම රජුගේ අර්ථ සහ ධර්මය අනුශාසනා කරන අමාත්යයා වී සිටියහ.
ඉක්බිති එක් දිනක් රජතුමා මහත් පිරිවරින් යුතුව උයනට ගොස් වනයෙහි ඇවිද, දිය කෙළි කිරීමට කැමතිව මංගල පොකුණට බැස අන්තඃපුර ස්ත්රීන්ට ද කතා කළේය. ඒ ස්ත්රීහු තම තමන්ගේ හිස් පළඳනා, ගෙල පළඳනා ආදී ආභරණ ගලවා උතුරු සළුවල ඔතා මංජුසා (පෙට්ටි) මත තබා, ඒවා බලා ගැනීම දාසියන්ට පවරා පොකුණට බැස්සහ.
එකල උයනේ සිටි එක් වැඳිරියක් ගස් අතු අතර හිඳගෙන, දේවිය ආභරණ ගලවා උතුරු සළුවෙහි දමා පෙට්ටිය මත තබනු දැක, ඇගේ මුතුහර පැළඳ ගැනීමට ආශා උපදවා දාසියගේ ප්රමාදයක් බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියාය. දාසිය ද එය රකිමින් වටපිට බලමින් සිටින අතරතුරම නිදි කිරන්නට පටන් ගත්තාය. වැඳිරිය ඇය ප්රමාද බව (නොසැලකිලිමත් බව) දැන, සුළඟක් මෙන් වේගයෙන් ගසෙන් බැස මහා මුතුහර ගෙලෙහි දමාගෙන, ආපසු වේගයෙන් උඩ පැන අතු අතර වාඩි වූවාය. අනෙක් වැඳිරියන් දකීවි යන බියෙන් ඇය එක්තරා ගස් බෙනයක මුතුහර සඟවා තබා, ඉතා ශාන්ත දාන්ත තැනැත්තියක මෙන් එය රකිමින් වාඩි වී සිටියාය.
ඒ දාසිය ද හදිසියේ අවදි වී බලන විට මුතුහර නොදැක බියෙන් වෙවුලමින් වෙනත් උපායක් නොදැක, “මිනිසෙක් දේවියගේ මුතුහර රැගෙන පලා ගියේයෝ!”යි මහ හඬින් කෑගැසුවාය. ආරක්ෂක භටයෝ ඒ ඒ තැනින් දිවවිත් ඇගේ බස අසා රජුට දැන්වූහ. රජතුමා “සොරා අල්ලා ගනිව්”යි අණ කළේය. රාජ පුරුෂයෝ උයනෙන් නික්ම “සොරා අල්ලව්! සොරා අල්ලව්!”යි කියමින් ඒ මේ අත සොයා බැලූහ.
එවිට පිටිසර සිට බදු ගෙවීමට පැමිණි එක් ගැමියෙක් ඒ හඬ අසා බිය වී පලා ගියේය. රාජ පුරුෂයෝ ඔහු දැක “මේ සොරා විය යුතුය”යි ලුහුබැඳ ගොස් ඔහු අල්ලා තළා පෙළා, “එම්බල දුෂ්ට සොර, නුඹ මෙබඳු මහාසාර (වටිනා) ආභරණයක් සොරා ගත්තෙහිදැ”යි තර්ජනය කළහ. හෙතෙම මෙසේ සිතුවේය: “ඉදින් මම ‘නොගත්තෙමි’යි කීවොත් මගේ ජීවිතය නැති වන්නේය. මොවුන් තළා පෙළා ම මා මරා දමනු ඇත. එබැවින් වරද භාරගනිමි”. මෙසේ සිතා ඔහු “එසේය ස්වාමීනි, මා විසින් එය ගන්නා ලදී”යි කීවේය.
ඉක්බිති ඔහු බැඳ රජු වෙත ගෙන ගියහ. රජතුමා ද “නුඹ විසින් මහාසාර පළඳනාව ගන්නා ලද්දේ දැ”යි ඇසීය. “එසේය දේවයන් වහන්ස”. “දැන් එය කොහි ද?”. “දේවයන් වහන්ස, මම ‘මහාසාර’ නම් වූ ඇඳක් පුටුවක් වත් පෙර දැක නැත්තෙමි. සිටුතුමා මා ලවා එම මහාසාර පළඳනාව ගෙන්වා ගත්තේය. මම එය ගෙන ඔහුට දුනිමි. ඔහු ඒ ගැන දනී”.
රජතුමා සිටුවරයා කැඳවා, “නුඹ මොහු අතින් මහාසාර පළඳනාව ලබා ගත්තෙහි දැ”යි ඇසීය. “එසේය දේවයන් වහන්ස”. “එය දැන් කොහි ද?”. “මම එය පුරෝහිත බමුණාට දුනිමි”.
රජු පුරෝහිතයා ද කැඳවා එලෙසම ප්රශ්න කළේය. ඔහු ද එය පිළිගෙන “මම එය ගාන්ධර්වයාට (සංගීතකරුවාට) දුනිමි”යි කීවේය. ගාන්ධර්වයා ද කැඳවා “පුරෝහිතයාගේ අතින් නුඹ මහාසාර පළඳනාව ගත්තෙහි දැ”යි ඇසූ විට, “එසේය දේවයන් වහන්ස” යැයි කීය. “එය දැන් කොහි ද?”. “මම කෙලෙස් වසඟව (ආශාව නිසා) වර්ණ දාසියට (ගණිකාවට) දුනිමි”.
ඇය ද කැඳවා විමසූ විට ඇය “මම නොගත්තෙමි”යි කීවාය. මේ පස් දෙනාගෙන් ප්රශ්න කරද්දීම හිරු අවරට ගියේය. රජතුමා “දැන් අවේලාවයි (රෑ වී ඇත), හෙට ඒ ගැන බලමු”යි කියා ඒ පස් දෙනා ඇමතිවරුන්ට භාර දී නගරයට පිවිසියේය.
බෝධිසත්වයෝ (නුවණැති අමාත්යයා) මෙසේ සිතූහ: “මේ පළඳනාව නැති වූයේ ඇතුළත පරිශ්රයේදීය. මේ ගැමියා පිටතින් පැමිණියෙකි. දොරටුවේ ද බලවත් ආරක්ෂාවක් ඇත. එබැවින් ඇතුළත සිටින අයට වුවද එය රැගෙන පලා යා නොහැක. එසේම පිටත අයට ඇතුළට පැමිණීමට ද නොහැක. උයනේ ගැවසෙන සතෙකුට මෙය ගත හැකි බව පෙනේ. මේ දුප්පත් ගැමියා ‘සිටුවරයාට දුන්නෙමි’යි කීවේ තමාට වන හිරිහැරයෙන් බේරීමට විය යුතුය. සිටුවරයා ද ‘පුරෝහිතයාට දුන්නෙමි’යි කීවේ ‘අපි දෙදෙනා එක්ව මේ කරදරයෙන් ගැලවෙමු’යි සිතා විය යුතුය. පුරෝහිතයා ද ‘ගාන්ධර්වයාට දුන්නෙමි’යි කීවේ ‘සිරගෙදර සිටින විට ගාන්ධර්වයා ලවා ගී කියවාගෙන සුවසේ ඉමු’යි සිතා විය යුතුය. ගාන්ධර්වයා ද ‘වර්ණ දාසියට දුන්නෙමි’යි කීවේ ‘සිරගෙදරදී පාළුවක් නැතිව සිටිමු’යි සිතා විය යුතුය. එබැවින් මේ පස්දෙනාම සොරුන් නොවිය යුතුය. උයනේ බොහෝ වඳුරෝ සිටිති. එක් වැඳිරියකගේ අතේ මේ පළඳනාව තිබිය යුතුය”.
ඔහු රජු වෙත එළැඹ, “මහරජ, සොරුන් මා වෙත භාරදුන මැනවි. මම මේ නඩුව විසඳන්නෙමි”යි ඉල්ලා සිටියේය. රජතුමා “යහපත පණ්ඩිතයෙනි, විමසා බලනු”යි සොරුන් ඔහුට භාර දුන්නේය.
බෝධිසත්වයෝ තමාගේ සේවක පුරුෂයන් කැඳවා, සැකකරුවන් පස් දෙනා එකම තැනක රඳවා, අවට රැකවල් යොදා, “මොවුන් ඔවුනොවුන් අතර කතා කරගන්නා දේ අසා මට ඇවිත් කියව්”යි චරපුරුෂයන් යොදවා පිටව ගියහ.
ඉක්බිති රාත්රියේ මිනිසුන් නිශ්ශබ්ද වූ වේලාවෙහි සිටුවරයා අර ගැමියාට කතා කොට මෙසේ ඇසීය. “එම්බල දුෂ්ට ගැමිය, තා විසින් මා හෝ, මා විසින් තා හෝ මීට පෙර කොතැනක දී දැක තිබේ ද? තා මට පළඳනාව දුන්නේ කවදා ද?”.
එවිට ඔහු පිළිතුරු දෙමින්, “ස්වාමීනි මහා සිටුතුමනි, මම ‘මහාසාර’ නම් වූ වටිනා පළඳනාවක් තබා ගස් හරයෙන් කළ පා ඇති ඇඳක් පුටුවක්වත් හඳුනන්නේ නැත්තෙමි. ‘ඔබ වැනි බලවතුන් නිසා මේ වරදින් මට ගැලවීමක් ලැබෙතැ’යි සිතා මා එසේ කීවෙමි. ස්වාමීනි, මට උදහස් නොවනු මැනවි”යි කීය.
පුරෝහිතයා ද සිටුවරයාගෙන් මෙසේ ඇසීය. “මහා සිටුවරය, ඔබ තමන්ට නොලැබුණ දෙයක් මට දුන්නේ යැයි කීවේ මන්ද?”. “අපි දෙදෙනාම ප්රභූවරු වෙමු. අප දෙදෙනා එකට සිටින විට මේ නඩුව ඉක්මනින් විසඳෙනු ඇතැයි සිතා එසේ කීවෙමි”.
ගාන්ධර්වයා පුරෝහිතයාගෙන් මෙසේ ඇසීය. “බ්රාහ්මණය, ඔබ මට පළඳනාව දුන්නේ කවදා ද?”. “මා හිරගෙදර වසන විට ඔබ නිසා සංගීතය අසමින් සුවසේ විසිය හැකි යැයි සිතා එසේ කීවෙමි”.
වර්ණ දාසිය ද ගාන්ධර්වයාගෙන්, “එම්බල දුෂ්ට ගාන්ධර්වය, මම කවදා ඔබ ළඟට ගියෙම් ද? ඔබ කවදා මා ළඟට ආවේ ද? කවදා ද ඔබ මට පළඳනාව දුන්නේ?”යි ඇසුවාය. “නැගණියනි, කුමට කිපෙන්නෙහි ද? අප පස් දෙනාම එකට වසන විට එය ගෘහ ජීවිතයක් මෙන් වන්නේය. පාළුවක් නැතිව අපට සුවසේ විසිය හැකි යැයි සිතා එසේ කීවෙමි”.
බෝධිසත්වයෝ චරපුරුෂයන් මගින් මේ කථාව අසා, ඔවුන් සැබවින්ම සොරුන් නොවන බව තහවුරු කරගෙන, “වැඳිරිය විසින් ගන්නා ලද පළඳනාව උපායෙන්ම අත්පත් කර ගනිමි”යි සිතූහ. ඔහු ලුහුඬු (පාට පාට ඇට හෝ රෙදි කැබලි වැනි) ද්රව්යවලින් බොහෝ ආභරණ සාදවා, උයනේ සිටින වැඳිරියන් අල්ලා ඔවුන්ගේ අත්, පා සහ බෙල්ලේ එම ආභරණ පළඳවා මුදා හැරියේය. නියම සොරා වූ වැඳිරිය මුතුහර රකිමින් උයනේම වාඩි වී සිටියාය.
බෝධිසත්වයෝ රාජ පුරුෂයන්ට අණ කළහ. “තොපි ගොස් උයනේ සිටින සියලුම වැඳිරියන් පරීක්ෂා කරව්. යම් වැඳිරියක ළඟ අර මුතුහර තිබෙනු දුටුවොත්, ඇය බිය ගන්වා පළඳනාව ලබා ගනිව්”.
අනෙක් වැඳිරියෝ “අපට පළඳනා ලැබුණේය”යි සතුටුව උයනේ ඔබමොබ හැසිරෙන්නාහු, මුතුහර ගත් වැඳිරිය සමීපයට ගොස් “අපේ පළඳනා බලව”යි පෙන්වූහ. ඒ වැඳිරිය ඊර්ෂ්යාවෙන් එය ඉවසාගත නොහැකිව, “මේ ඇට පළඳනාවලින් ඇති ඵලය කුමක් ද?”යි කියා තමා සඟවාගෙන සිටි මුතුහර ගෙන ගෙල පැළඳ එළියට ආවාය.
එවිට රාජ පුරුෂයෝ ඇය දැක, බිය ගන්වා පළඳනාව දමා යන්නට සලස්වා, එය රැගෙන විත් බෝධිසත්වයන්ට දුන්හ. එතුමා එය රජුට පෙන්වා, “දේවයන් වහන්ස, මේ තිබෙන්නේ ඔබේ පළඳනාවයි. අර අත්අඩංගුවේ සිටින පස් දෙනාම සොරු නොවෙති. මෙය උයනේ සිටි වැඳිරියක විසින් ගෙන යන ලද්දකි”යි කීවේය.
“පණ්ඩිතයෙනි, මෙය වැඳිරියකගේ අතට පත් වූ බව ඔබ දැනගත්තේ කෙසේ ද? එය නැවත ලබා ගත්තේ කෙසේ ද?”යි රජු විමසීය. බෝධිසත්වයෝ සියලු විස්තර ප්රකාශ කළහ. රජතුමා සතුටු සිතින්, “යුද්ධයකදී නම් ශූරයන් (වීරයන්) අවශ්ය වන්නා සේ, මෙබඳු අවස්ථාවල නුවණැත්තන් අවශ්ය වන්නේය”යි බෝධිසත්වයන්ට ස්තුති කරමින් මෙම ගාථාව පැවසීය.
වැඳිරිය මහාසාර පළඳනාව එළියට ගත් අයුරු
“යුද්ධයක් පැමිණි කල්හි ශූරයා (වීරයා) ද, මන්ත්රණය කරන (සාකච්ඡා කරන) කල්හි රහස් හෙළි නොකරන තැනැත්තා ද, ආහාරපාන ලැබුණු කල්හි ප්රියමනාප පුද්ගලයා ද, යම් ගැඹුරු කාරණයක් (ප්රශ්නයක්) පැන නැගුණු කල්හි නුවණැත්තා (පණ්ඩිතයා) ද අවශ්ය වන්නේය (පැතිය යුත්තේය).”
එහි උක්කට්ඨෙ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ළඟටම පැමිණි, දෙපසින්ම වට කරන ලද යුද්ධයක් පවතින අවස්ථාවයි. සූරමිච්ඡන්ති යනු හිස මත හෙණ වැදුණත් පලා නොයන නිර්භීත වීරයෙකු එවැනි මොහොතක බලාපොරොත්තු වන බවයි.
මන්තීසු අකුතූහලං යනු කළ යුතු නොකළ යුතු දේ ගැන සාකච්ඡා කරන විට, ඒ රහස් පිටතට නොදී (වාචාල නොවී), සාකච්ඡාව නොබිඳින විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයායි. එවැනි තැන්හිදී එබඳු අයෙක් අවශ්ය වේ.
පියඤ්ච අන්නපානම්හි යනු රසවත් ආහාර පාන ලැබුණු විට තමා සමඟ සතුටින් ආහාර ගැනීමට ප්රිය මනාප පුද්ගලයෙකු බලාපොරොත්තු වන බවයි.
අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං යනු යම් අර්ථවත් ගැඹුරු කරුණක් හෝ ධර්ම ගැටලුවක් මතු වූ විට, එය විසඳා ගැනීමට තියුණු නුවණ ඇති පණ්ඩිතයෙකු අවශ්ය වන බවයි. මෙබඳු අවස්ථාවක එවැනි අයෙකු පැතිය යුතු වේ.
මෙසේ රජතුමා බෝධිසත්වයන් වර්ණනා කොට, මහ වැස්සක් වස්සන මේඝයක් මෙන් සත් රුවනින් පුදා, ඔහුගේ අවවාදයේ පිහිටා දානාදී පින්කම් කොට කම් වූ පරිදි මිය ගියේය. බෝධිසත්වයෝ ද කම් වූ පරිදි මිය ගියහ.
ශාස්තෲන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ආනන්ද තෙරුන්ගේ ගුණ කියා ජාතකය ගැලපූ සේක. “එකල රජු වූයේ දැන් මේ ආනන්ද තෙරුන්ය. එදා නුවණැති අමාත්යයා වූයේ මම ම වෙමි”.
මහාසාර ජාතක කථාව නිමාවිය.