“ලිත්තං පරමෙන තෙජසා” යන මේ ජාතක දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරන සමයෙහි, සිව්පසය (සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස) ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට පරිභෝග කිරීම අරබයා වදාළ සේක. එකල්හි භික්ෂූහු සිවුරු ආදිය ලබා බොහෝ සෙයින් ප්රත්යවේක්ෂා නොකොටම පරිභෝග කරති. ඒ සිව්පසය ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට පරිභෝග කරන ඇතැම්හු බොහෝ විට නිරයෙහි හෝ තිරිසන් යෝනියෙහි ඉපදීමෙන් නොමිදෙති. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ කාරණය දැන භික්ෂූන්ට නොයෙක් ආකාරයෙන් දහම් දෙසා ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට පරිභෝග කිරීමෙහි ආදීනව පෙන්වා දුන් සේක. “මහණෙනි, භික්ෂූන් විසින් සිව්පසය ලැබ ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට පරිභෝග කිරීම නුසුදුසුය. එනිසා මෙතැන් පටන් ප්රත්යවේක්ෂා කොටම පරිභෝග කළ යුතුය” යි වදාරා ප්රත්යවේක්ෂා කරන විධිය මෙසේ දැක්වූ සේක: “මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුව නුවණින් මෙනෙහි කොට සිවුරු පරිභෝග කරන්නේ හුදෙක් ශීත නැසීම සඳහාය...” යනාදී වශයෙන් ශික්ෂා පදය තබා, “මහණෙනි, සිව්පසය මෙසේ ප්රත්යවේක්ෂා කොට පරිභෝග කිරීම වටී. ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට පරිභෝග කිරීම හලාහල විෂ අනුභව කිරීමට සමාන වේ. අතීතයේ ද එක් අයෙක් ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට, එහි දොස් නොදැන විෂ අනුභව කොට විපාක දෙන කල්හි මහත් දුක් අනුභව කළේය” යි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
අතීතයේ බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන සමයෙහි බෝධිසත්වයෝ එක්තරා මහා භෝග සම්පත් ඇති කුලයක ඉපදී, වැඩිවියට පැමිණ දාදු ක්රීඩාවේ දක්ෂයෙක් (අක්ෂ ධූර්තයෙක්) වූහ. එකල්හි වෙනත් කපටි දාදු ක්රීඩකයෙක් බෝධිසත්වයන් සමඟ ක්රීඩා කරන විට, තමන්ට ජය ලැබෙන අවස්ථාවලදී ක්රීඩා මණ්ඩලය (කෙළිමඬල) නොබිඳියි. නමුත් තමා පරදින කල්හි දාදු කැටය කටේ දමාගෙන “දාදු කැටය නැති විය” යැයි කියමින් කෙළිමඬල බිඳ දමා යයි. බෝධිසත්වයෝ ඔහුගේ ඒ ස්වභාවය දැන, “කමක් නැත, මීට කළ යුතු සුදුසු දේ මම දනිමි” යි සිතා දාදු කැට රැගෙන තමාගේ නිවසට ගොස් හලාහල විෂ ආලේප කොට නැවත නැවත වියළවා, ඒවා රැගෙන ඔහු වෙත ගොස් “යහළුව, එන්න. දාදු ක්රීඩා කරමු” යැයි කීහ. ඔහු ද “යහපතැ” යි එය පිළිගෙන කෙළිමඬල සකසා බෝධිසත්වයන් සමඟ ක්රීඩා කළේය. ක්රීඩා කරන අතරතුර තමාට පරාජය පැමිණෙන විට (පුරුදු පරිදි) විෂ පෙවූ එක් දාදු කැටයක් මුවෙහි දා ගත්තේය. බෝධිසත්වයෝ ඔහු එසේ කරනු දැක, “දැන්ම ගිල දමව, පසුව තොපට සිදුවන දේ දැනගන්නෙහිය” යැයි චෝදනා කිරීම සඳහා මේ ගාථාව ප්රකාශ කළහ:
බෝසතාණන් ඉදිරියේ වංචනික දූ පෝ තෙම දාදු කැටය මුවට දමා ගැනීම.
“මහත් වූ තේජස් ඇති හලාහල විෂයෙන් ආලේප කරන ලද දාදු කැටය ගිලින පුරුෂයා (එහි විෂ ඇති බව) නොදනී. එම්බා පාපී ධූර්තය, ගිල දමව! ගිල දමව! පසුව තොපට මෙහි කටුක විපාක දැනෙනු ඇත.”
එහි ලිත්තං යනු ගාන ලද හෙවත් රංජනය කරන ලද බවයි. පරමෙන තෙජසා යනු උත්තම තේජසින් යුතු හලාහල විෂයෙනි. ගිලං යනු ගිලින්නා වූ තැනැත්තායි. අක්ඛං යනු දාදු කැටයයි. න බුජ්ඣති යනු “මා මෙය ගිලින විට මට මෙබඳු දෙයක් වන්නේය” යැයි නොදනී. ගිල රෙ යනු “එම්බා, ගිල දමව!” යනුයි. ගිලා යනු නැවත නැවතත් චෝදනා කරමින් කියන වදනකි. පච්ඡා තෙ කටුකං භවිස්සති යනු තොප මේ දාදු කැටය ගිල දැමූ පසු මෙම විෂ දරුණු ලෙස ක්රියාත්මක වනු ඇත යන අර්ථයි.
හෙතෙම බෝධිසත්වයන් මෙසේ කියද්දී ම විෂ වේගයෙන් මුසපත් වී, ඇස් පෙරළී, සිරුර නැමී ඇද වැටුණේය. බෝධිසත්වයෝ “දැන් මොහුට ජීවිත දානය දිය යුතුය” යි සිතා ඖෂධ යෙදූ වමන කාරකයක් ලබා දී වමනය කරවා; ගිතෙල්, පැණි, මී පැණි සහ හකුරු ආදිය කවා සුවපත් කරවූහ. ඉන්පසු “නැවත මෙබඳු දේ නොකරව” යි අවවාද කොට දානාදී පින්කම් කොට කම් වූ පරිදි මිය ගියහ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, “මහණෙනි, ප්රත්යවේක්ෂා නොකොට (නුවණින් නොවිමසා) සිව්පසය පරිභෝග කිරීම නම්, විෂ ඇති බව නොවිමසා කළ විෂ පරිභෝගයක් හා සමාන වෙයි” වදාරා ජාතක කථාව නිම කළ සේක. “එකල නුවණ ඇති ධූර්තයා නම් මම ම වෙමි. කපටි ධූර්තයා ගැන මෙහි සඳහන් නොවේ. මෙලෙසින් සියලු තැන්හි අදාළ කරගත යුතුය. යමෙකු වර්තමාන කථාවෙහි (ජාතක පූර්වාපර සන්ධියෙහි) පැහැදිලිව නොපෙනේ ද, ඔහු ගැන සඳහන් කරනු නොලැබේ.”
ලිත්ත ජාතක වර්ණනාව පළමු වැන්නයි.