සප්තකය (හත හත වශයෙන් වූ කරුණු)
1. ඇවැත් (ආපත්ති) හතක් ඇත. ඇවැත් කොටස් (ආපත්තිස්කන්ධ) හතක් ඇත. විනීතවස්තු හතක් ඇත. සාමීචි (සුදුසු පිළිවෙත්) හතක් ඇත. ධර්මයට පටහැනි පටිඤ්ඤාතකරණ (තමා පිළිගත් දේ අනුව කරන විනය ක්‍රියා) හතක් ඇත. ධර්මයට අනුකූල පටිඤ්ඤාතකරණ හතක් ඇත. හත් දෙනෙකු සඳහා සත්තාහකරණීයයෙන් (දින හතක් ඇතුළත ආපසු එන ලෙස) යාමෙහි ඇවැත් නොවේ. විනයධරයා කෙරෙහි ආනිසංස (යහපත් ප්‍රතිඵල) හතක් ඇත. පරම හතක් ඇත. හත්වන අරුණ නැගීමෙන් නිස්සග්ගිය වේ. සමථ හතක් ඇත. කර්ම හතක් ඇත. අමු ධාන්‍ය හතක් ඇත. හරහට ඇතුළත වියත් හතක් ඇත. ගණභෝජනය පිළිබඳ අනුප්‍රඥප්ති (පසුව පැනවූ නීති) හතක් ඇත. බෙහෙත් පිළිගෙන දින හතක් උපරිම කොට තබාගෙන වැළඳිය යුතුය. ‘නිම කළ සිවුර ගෙන පිටත්ව යයි’ යන හත ද, ‘නිම කළ සිවුර මනාව ගෙන පිටත්ව යයි’ යන හත ද, ‘භික්ෂුවට දැකිය යුතු ඇවැතක් නැත’ යන හත ද, ‘භික්ෂුවට දැකිය යුතු ඇවැතක් ඇත’ යන හත ද, ‘භික්ෂුවට පිළියම් කළ යුතු ඇවැතක් ඇත’ යන හත ද ඇත. නොදැහැමි පාතිමොක්ඛය නවතා තැබීම් හතක් ඇත. දැහැමි පාතිමොක්ඛය නවතා තැබීම් හතක් ඇත.
2. අංග හතකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව විනයධර වෙයි: ඇවැත දනී, ඇවැත් නොවන දේ දනී, සැහැල්ලු ඇවැත දනී, බරපතළ ඇවැත දනී, සිල්වත් වූයේ පාතිමොක්ඛ සංවරයෙන් සංවර වී, යහපත් හැසිරීමෙන් හා යහපත් ඇසුරෙන් (ආචාරගෝචර) යුක්ත වූයේ, ඉතා කුඩා වරදෙහි පවා බිය දකින්නේ වාසය කරයි, ශික්ෂාපද සමාදන් වී හික්මෙයි, උසස් සිතෙහි (අභිචිත්තයෙහි) උපන්, මේ ජීවිතයේදීම සැපසේ වාසය කිරීමට උපකාර වන සතර ධ්‍යාන කැමති සේ, රිසි සේ, දුකක් නැතිව ලබන්නෙක් වෙයි, ආශ්‍රවයන් (සිත කිලිටි කරන කෙලෙස්) ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය ද අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම නුවණින් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට (එයට) පැමිණ වාසය කරයි.
3. තවත් අංග හතකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව විනයධර වෙයි: ඇවැත දනී, ඇවැත් නොවන දේ දනී, සැහැල්ලු ඇවැත දනී, බරපතළ ඇවැත දනී, බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇත්තේ, ඇසූ දේ දරා ගන්නේ, ඇසූ දේ රැස් කරන්නේ වෙයි. යම් ධර්මයෝ මුල යහපත් වෙත් ද, මැද යහපත් වෙත් ද, අවසානය යහපත් වෙත් ද, අර්ථ සහිත, පද සහිත, සම්පූර්ණයෙන් පිරුණු ඒවා වෙත් ද, පිරිසිදු වූ මාර්ග බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරත් ද, එබඳු ඒ ධර්මයෝ ඔහු විසින් බොහෝ සේ අසන ලද්දාහු, දරා ගන්නා ලද්දාහු, වචනයෙන් පුරුදු කරන ලද්දාහු, සිතින් සලකා බලන ලද්දාහු, දැක්මෙන් (දෘෂ්ටියෙන්) මනාව අවබෝධ කරන ලද්දාහු වෙත්. උසස් සිත ඇසුරු කළ, මේ ජීවිතයේදීම සැපසේ වාසය කිරීමට උපකාර වන සතර ධ්‍යාන කැමති සේ ලබන්නේ, පහසුවෙන් ලබන්නේ, අපහසුවක් නැතිව ලබන්නේ වෙයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය ද අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම නුවණින් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට (එයට) පැමිණ වාසය කරයි.
4. තවත් අංග හතකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව විනයධර වෙයි: ඇවැත දනී, ඇවැත් නොවන දේ දනී, සැහැල්ලු ඇවැත දනී, බරපතළ ඇවැත දනී. පෙළ වශයෙන් ද වචනයෙන් වචනය ද විස්තර වශයෙන් ඔහු විසින් පාතිමොක්ඛ දෙක ම (භික්ෂු සහ භික්ෂුණී පාතිමොක්ඛ) මනාව පුහුණු කරන ලද, මනාව බෙදා දක්වන ලද, මනාව පවත්වන ලද, මනාව විනිශ්චය කරන ලද ඒවා වෙයි. උසස් සිත ඇසුරු කළ, මේ ජීවිතයේදීම සැපසේ වාසය කිරීමට උපකාර වන සතර ධ්‍යාන කැමති සේ, රිසි සේ, දුකක් නැතිව ලබන්නෙක් වෙයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය ද අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම නුවණින් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට (එයට) පැමිණ වාසය කරයි.
5. තවත් අංග හතකින් යුක්ත වූ භික්ෂුව විනයධර වෙයි: ඇවැත දනී, ඇවැත් නොවන දේ දනී, සැහැල්ලු ඇවැත දනී, බරපතළ ඇවැත දනී, නොයෙක් ආකාර වූ පෙර විසූ ජීවිත පිළිවෙළ සිහි කරයි. එනම්: එක් ජාතියක් (ජීවිතයක්) ද, ජාති දෙකක් ද, ජාති තුනක් ද, ජාති හතරක් ද, ජාති පහක් ද, ජාති දහයක් ද, ජාති විස්සක් ද, ජාති තිහක් ද, ජාති හතළිහක් ද, ජාති පනහක් ද, ජාති සියයක් ද, ජාති දහසක් ද, ජාති ලක්ෂයක් ද, ලෝකය නැසෙන නොයෙක් කල්ප ද, ලෝකය හටගෙන වැඩෙන නොයෙක් කල්ප ද, ලෝකය නැසෙන හා වැඩෙන නොයෙක් කල්ප ද සිහි කරයි: “අසවල් තැන මෙබඳු නමක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු පැහැයක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු සැප දුක් විඳින්නෙක් වීමි, මෙබඳු ආයු අවසානයක් ඇත්තෙක් වීමි, ඒ මම එතැනින් චුත වී (මිය ගොස්) මෙහි උපන්නෙමි” යි. මෙසේ ආකාර සහිත වූ, විස්තර සහිත වූ, නොයෙක් ආකාර වූ පෙර විසූ ජීවිත පිළිවෙළ සිහි කරයි.
පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිවැසින්, චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, උතුම් වූ ද, මනා පැහැ ඇත්තා වූ ද, නොමනා පැහැ ඇත්තා වූ ද, සුගතියට ගියා වූ ද, දුගතියට ගියා වූ ද සත්වයන් දකී. කර්මය පරිදි ගියා වූ සත්වයන් දනී: “ඒකාන්තයෙන් මේ භවත් සත්වයෝ කායික දුසිරිතෙන් යුක්ත වූවාහු, වාචසික දුසිරිතෙන් යුක්ත වූවාහු, මානසික දුසිරිතෙන් යුක්ත වූවාහු, ආර්යයන්ට (උතුමන්ට) අපහාස කළාහු, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික (වැරදි දැක්ම ඇති) වූවාහු, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අනුව කරන කර්ම සමාදන් වූවාහු, කය බිඳී මරණයෙන් පසු සැපයෙන් තොර වූ, නපුරු ගති ඇති, අසරණව ඇද වැටෙන තැන වූ නිරයෙහි උපන්නාහු ය. මේ භවත් සත්වයෝ වනාහි කායික සුසිරිතෙන් යුක්ත වූවාහු, වාචසික සුසිරිතෙන් යුක්ත වූවාහු, මානසික සුසිරිතෙන් යුක්ත වූවාහු, ආර්යයන්ට අපහාස නොකළාහු, සම්මා දෘෂ්ටික (නිවැරදි දැක්ම ඇති) වූවාහු, සම්මා දෘෂ්ටිය අනුව කරන කර්ම සමාදන් වූවාහු, කය බිඳී මරණයෙන් පසු යහපත් ගති ඇති ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහු ය” යි. මෙසේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිවැසින්, චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, උතුම් වූ ද, මනා පැහැ ඇත්තා වූ ද, නොමනා පැහැ ඇත්තා වූ ද, සුගතියට ගියා වූ ද, දුගතියට ගියා වූ ද සත්වයන් දකී, කර්මය පරිදි ගියා වූ සත්වයන් දනී.
ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය ද අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම නුවණින් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට (එයට) පැමිණ වාසය කරයි.
6. අංග හතකින් යුක්ත වූ විනයධරයා බබළයි: ඇවැත (වරද) දනී, ඇවැත් නොවන දේ දනී, සැහැල්ලු ඇවැත් දනී, බරපතළ ඇවැත් දනී, සිල්වත් වූයේ -පෙ- ශික්ෂාපදවල සමාදන් වී හික්මෙයි. උතුම් සිත ඇසුරු කළා වූ, මේ ජීවිතයේදීම සැපසේ වාසය කිරීම ඇති කරන සතර ධ්‍යාන කැමති සේ ලබන්නේ, පහසුවෙන් ලබන්නේ, බහුල ලෙස ලබන්නේ වෙයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය ද අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම නුවණින් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට (එයට) පැමිණ වාසය කරයි.
7. තවත් අංග හතකින් යුක්ත වූ විනයධරයා බබළයි: ඇවැත දනී, ඇවැත් නොවන දේ දනී, සැහැල්ලු ඇවැත් දනී, බරපතළ ඇවැත් දනී, බොහෝ ඇසූ පිරූ දහම් දැනුම ඇත්තේ වෙයි -පෙ- (ඒ ධර්මයෝ) දැක්මෙන් (නුවණින්) මනාව අවබෝධ කරන ලද්දාහු වෙති. උතුම් සිත ඇසුරු කළා වූ, මේ ජීවිතයේදීම සැපසේ වාසය කිරීම ඇති කරන සතර ධ්‍යාන කැමති සේ ලබන්නේ, පහසුවෙන් ලබන්නේ, බහුල ලෙස ලබන්නේ වෙයි. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය ද අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව ද මේ ජීවිතයේදීම තමාම නුවණින් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට (එයට) පැමිණ වාසය කරයි.