චතුක්කය (හතරේ කොටස)
1. තමාගේ වචනයෙන් පත් වී, අනුන්ගේ වචනයෙන් නැගී සිටින (මිදෙන) ඇවැතක් ඇත. අනුන්ගේ වචනයෙන් පත් වී, තමාගේ වචනයෙන් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. තමාගේ වචනයෙන් පත් වී, තමාගේ වචනයෙන් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. අනුන්ගේ වචනයෙන් පත් වී, අනුන්ගේ වචනයෙන් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
කයින් පත් වී, වචනයෙන් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. වචනයෙන් පත් වී, කයින් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. කයින් පත් වී, කයින් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. වචනයෙන් පත් වී, වචනයෙන් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
නිදා සිටියදී පත් වී, අවදිව සිටියදී නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. අවදිව සිටියදී පත් වී, නිදා සිටියදී නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. නිදා සිටියදී පත් වී, නිදා සිටියදී නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. අවදිව සිටියදී පත් වී, අවදිව සිටියදී නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
සිතක් නැතිව (අචිත්තක ව) පත් වී, සිතින් යුතුව (සචිත්තක ව) නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. සිතින් යුතුව පත් වී, සිතක් නැතිව නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. සිතක් නැතිව පත් වී, සිතක් නැතිව නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. සිතින් යුතුව පත් වී, සිතින් යුතුව නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
ඇවැතට පත් වෙමින් එය දේශනා කරන, දේශනා කරමින් ඇවැතට පත් වන ඇවැතක් ඇත. ඇවැතට පත් වෙමින් නැගී සිටින, නැගී සිටිමින් ඇවැතට පත් වන ඇවැතක් ඇත.
සංඝ කර්මයකින් පත් වී, කර්මයක් නැතිව නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. කර්මයක් නැතිව පත් වී, කර්මයකින් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. කර්මයකින් පත් වී, කර්මයකින් නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. කර්මයක් නැතිව පත් වී, කර්මයක් නැතිව නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
2. නොදුටු දෙය දුටුවා යැයි කියන ගතිය, නොඇසූ දෙය ඇසුවා යැයි කියන ගතිය, නොවිඳි (ගඳ, රස, පහස ලෙස නොවිඳි) දෙය විඳියා යැයි කියන ගතිය, නොදත් දෙය දත්තා යැයි කියන ගතිය යන අනාර්ය ව්යවහාර (ආර්ය නොවන කතා කිරීම්) හතරකි.
නොදුටු දෙය නොදුටුවා යැයි කියන ගතිය, නොඇසූ දෙය නොඇසුවා යැයි කියන ගතිය, නොවිඳි දෙය නොවිඳියා යැයි කියන ගතිය, නොදත් දෙය නොදත්තා යැයි කියන ගතිය යන ආර්ය ව්යවහාර හතරකි.
දුටු දෙය නොදුටුවා යැයි කියන ගතිය, ඇසූ දෙය නොඇසුවා යැයි කියන ගතිය, විඳි දෙය නොවිඳියා යැයි කියන ගතිය, දත් දෙය නොදත්තා යැයි කියන ගතිය යන තවත් අනාර්ය ව්යවහාර හතරකි.
දුටු දෙය දුටුවා යැයි කියන ගතිය, ඇසූ දෙය ඇසුවා යැයි කියන ගතිය, විඳි දෙය විඳියා යැයි කියන ගතිය, දත් දෙය දත්තා යැයි කියන ගතිය යන ආර්ය ව්යවහාර හතරකි.
3. භික්ෂූන්ට භික්ෂුණීන් සමඟ පොදු වූ පාරාජිකා හතරකි. භික්ෂුණීන්ට භික්ෂූන් සමඟ පොදු නොවූ පාරාජිකා හතරකි.
පිරිකර හතරකි: රැකිය යුතු, ආරක්ෂා කළ යුතු, තමාගේ යැයි සැලකිය යුතු, පරිහරණය කළ යුතු පිරිකරයක් ඇත. රැකිය යුතු, ආරක්ෂා කළ යුතු, තමාගේ යැයි සැලකිය යුතු, පරිහරණය නොකළ යුතු පිරිකරයක් ඇත. රැකිය යුතු, ආරක්ෂා කළ යුතු, තමාගේ යැයි නොසැලකිය යුතු, පරිහරණය නොකළ යුතු පිරිකරයක් ඇත. නොරැකිය යුතු, ආරක්ෂා නොකළ යුතු, තමාගේ යැයි නොසැලකිය යුතු, පරිහරණය නොකළ යුතු පිරිකරයක් ඇත.
හමුවේ (ඉදිරියේ) පත් වී, නොහමුවේ (ඉදිරියේ නොවී) නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. නොහමුවේ පත් වී, හමුවේ නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. හමුවේ පත් වී, හමුවේ නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. නොහමුවේ පත් වී, නොහමුවේ නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
නොදැන පත් වී, දැන නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. දැන පත් වී, නොදැන නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. නොදැන පත් වී, නොදැන නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත. දැන පත් වී, දැන නැගී සිටින ඇවැතක් ඇත.
4. ආකාර හතරකින් ඇවැතට පත් වෙයි: කයින් පත් වෙයි, වචනයෙන් පත් වෙයි, කයින් හා වචනයෙන් පත් වෙයි, කර්ම වාක්යයෙන් පත් වෙයි. සංඝයා මැද, ගණයා මැද, පුද්ගලයෙකු ළඟ, ලිංගය වෙනස් වීමෙන් යන තවත් ආකාර හතරකින් ඇවැතට පත් වෙයි.
කයින් නැගී සිටියි, වචනයෙන් නැගී සිටියි, කයින් හා වචනයෙන් නැගී සිටියි, කර්ම වාක්යයෙන් නැගී සිටියි යන ආකාර හතරකින් ඇවැතින් නැගී සිටියි.