භූතාරෝචන සමුට්ඨානය
57. භූතාරෝචනය කයින් හටගනී, වචනයෙන් ද සිතින් ද හට නොගනී. වචනයෙන් ද හටගනී, කයින් ද සිතින් ද හට නොගනී.
58. කයින් හා වචනයෙන් හටගනී, සිතින් හට නොගනී. භූතාරෝචනය නම් සිකපදය මෙසේ තුන් ආකාරයකින් හටගනී.
භූතාරෝචන සමුට්ඨානය නිමි.
චෝරිවුට්ඨාපන සමුට්ඨානය
59. චෝරිවුට්ඨාපනය වචනයෙන් හා සිතින් හටගනී, කයින් හට නොගනී. කය, වචනය, සිත යන තුනෙන් හටගනී. මේ චෝරිවුට්ඨාපන සිකපදය වෙනත් සිකපදයක් හා මිශ්ර නොවූ, හටගන්නා ආකාර දෙකක් ඇති සිකපදයක් යැයි ධර්මරාජයන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.
චෝරිවුට්ඨාපන සමුට්ඨානය නිමි.
අනනුඤ්ඤාත සමුට්ඨානය
60. අනනුඤ්ඤාතය වචනයෙන් හට නොගනී, කයින් ද සිතින් ද හට නොගනී. කයින් හා වචනයෙන් හටගනී, එය සිතින් හට නොගනී.
61. වචනයෙන් හා සිතින් හටගනී, එය කයින් හට නොගනී. කය, වචනය, සිත යන තුනෙන් හටගනී. (එබැවින් මෙය) වෙනත් සිකපදයක් හා මිශ්ර නොවූ, හටගන්නා ආකාර හතරක් ඇති සිකපදයකි.
අනනුඤ්ඤාත සමුට්ඨානය නිමි.
62. සමුට්ඨාන සංක්ෂේපය (හටගන්නා ආකාරවල කෙටි සාරාංශය) දහතුනක් යැයි මනාව වදාරන ලදී. විනය පාළියට අනුකූල වූ, මුළා නොවීම ඇති කරන මේ කරුණ දරන නුවණැත්තා සමුට්ඨාන ගැන මුළා නොවේ.
සමුට්ඨාන ශීර්ෂ සංක්ෂේපය නිමියේ ය.
අන්තරපෙය්යාලය
කතිපුච්ඡා වාරය
ආපත්ති (ඇවැත්) කීයක් ද, ආපත්ති ස්කන්ධ (ඇවැත් කොටස්) කීයක් ද, විනීත වස්තු (ඇවැත්වලින් වැළකීම්) කීයක් ද, අගෞරව කීයක් ද, ගෞරව කීයක් ද, විනීත වස්තු කීයක් ද, විපත්ති (පිරිහීම්) කීයක් ද, ආපත්ති සමුට්ඨාන (ඇවැත් හටගන්නා ආකාර) කීයක් ද, විවාද මූල (විවාදවලට මුල් වන කරුණු) කීයක් ද, අනුවාද මූල (චෝදනාවලට මුල් වන කරුණු) කීයක් ද, සාරාණීය ධර්ම (විවාද හා චෝදනාවලට මුල් කරුණු නැති කරන ධර්ම) කීයක් ද, භේදකර වස්තු (භේද ඇති කරන කරුණු) කීයක් ද, අධිකරණ (සංඝයා විසින් සංසිඳවිය යුතු නඩු කරුණු) කීයක් ද, සමථ (අධිකරණ සංසිඳවන ක්රම) කීයක් ද යත්:
ආපත්ති පහකි, ආපත්ති ස්කන්ධ පහකි, විනීත වස්තු පහකි, ආපත්ති හතකි, ආපත්ති ස්කන්ධ හතකි, විනීත වස්තු හතකි, අගෞරව හයකි, ගෞරව හයකි, විනීත වස්තු හයකි, විපත්ති හතරකි, ආපත්ති සමුට්ඨාන හයකි, විවාද මූල හයකි, අනුවාද මූල හයකි, සාරාණීය ධර්ම හයකි, භේදකර වස්තු දහඅටකි, අධිකරණ හතරකි, සමථ හතකි.
1. එහි ආපත්ති පහ කවරේ ද යත්: පාරාජිකා ආපත්තිය, සංඝාදිසේස ආපත්තිය, පාචිත්තිය ආපත්තිය, පාටිදේසනීය ආපත්තිය, දුක්කට ආපත්තිය යන මේ ආපත්ති පහයි.
2. එහි ආපත්ති ස්කන්ධ පහ කවරේ ද යත්: පාරාජිකා ආපත්ති ස්කන්ධය, සංඝාදිසේස ආපත්ති ස්කන්ධය, පාචිත්තිය ආපත්ති ස්කන්ධය, පාටිදේසනීය ආපත්ති ස්කන්ධය, දුක්කට ආපත්ති ස්කන්ධය යන මේ ආපත්ති ස්කන්ධ පහයි.
3. එහි විනීත වස්තු පහ කවරේ ද යත්: ආපත්ති ස්කන්ධ පහෙන් දුරු වීම, තොර වීම, වෙන් වෙන් වශයෙන් වැළකීම, වැළකී සිටීම (වේරමණී), නොකිරීම, නොකරන බව, ඇවැතට නොපැමිණීම, සීමාව නොඉක්මවීම, ඇවැත් සමූහය නැසීම (සේතුඝාත) යන මේ විනීත වස්තු පහයි.
4. එහි ආපත්ති හත කවරේ ද යත්: පාරාජිකා ආපත්තිය, සංඝාදිසේස ආපත්තිය, ථුල්ලච්චය ආපත්තිය, පාචිත්තිය ආපත්තිය, පාටිදේසනීය ආපත්තිය, දුක්කට ආපත්තිය, දුබ්භාසිත ආපත්තිය යන මේ ආපත්ති හතයි.
5. එහි ආපත්ති ස්කන්ධ හත කවරේ ද යත්: පාරාජිකා ආපත්ති ස්කන්ධය, සංඝාදිසේස ආපත්ති ස්කන්ධය, ථුල්ලච්චය ආපත්ති ස්කන්ධය, පාචිත්තිය ආපත්ති ස්කන්ධය, පාටිදේසනීය ආපත්ති ස්කන්ධය, දුක්කට ආපත්ති ස්කන්ධය, දුබ්භාසිත ආපත්ති ස්කන්ධය යන මේ ආපත්ති ස්කන්ධ හතයි.
6. එහි විනීත වස්තු හත කවරේ ද යත්: ආපත්ති ස්කන්ධ හතෙන් දුරු වීම, තොර වීම, වෙන් වෙන් වශයෙන් වැළකීම, වැළකී සිටීම (වේරමණී), නොකිරීම, නොකරන බව, ඇවැතට නොපැමිණීම, සීමාව නොඉක්මවීම, ඇවැත් සමූහය නැසීම (සේතුඝාත) යන මේ විනීත වස්තු හතයි.
7. එහි අගෞරව (ගරු නොකිරීම්) හය කවරේ ද යත්: බුදුන් කෙරෙහි අගෞරවය, ධර්මය කෙරෙහි අගෞරවය, සංඝයා කෙරෙහි අගෞරවය, ශික්ෂාව කෙරෙහි අගෞරවය, අප්රමාදය කෙරෙහි අගෞරවය, පිළිසඳර (සුහදව පිළිගැනීම) කෙරෙහි අගෞරවය යන මේ අගෞරව හයයි.