4. 3. 10.
දුතිය සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය
1714. මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ චක්ඛුන්ද්‍රිය නොදනිත් ද, චක්ඛුන්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව නොදනිත් ද, චක්ඛුන්ද්‍රිය නිරෝධය නොදනිත් ද, චක්ඛුන්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය නොදනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව නොදනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය නිරෝධය නොදනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය නොදනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව නොදනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය නිරෝධය නොදනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය නොදනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව නොදනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය නිරෝධය නොදනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද, කායින්ද්‍රිය නොදනිත් ද, කායින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව නොදනිත් ද, කායින්ද්‍රිය නිරෝධය නොදනිත් ද, කායින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද, මනින්ද්‍රිය නොදනිත් ද, මනින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව නොදනිත් ද, මනින්ද්‍රිය නිරෝධය නොදනිත් ද, මනින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව නොදනිත් ද, මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය හා අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව මේ ආත්මභාවයේදීම තමන්ම විශේෂ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට එයට පැමිණ වාසය නොකරති. මහණෙනි, යම්කිසි ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ චක්ඛුන්ද්‍රිය දනිත් ද, චක්ඛුන්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව දනිත් ද, චක්ඛුන්ද්‍රිය නිරෝධය දනිත් ද, චක්ඛුන්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය දනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව දනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය නිරෝධය දනිත් ද, සොතින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය දනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව දනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය නිරෝධය දනිත් ද, ඝානින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය දනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව දනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය නිරෝධය දනිත් ද, ජිව්හින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, කායින්ද්‍රිය දනිත් ද, කායින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව දනිත් ද, කායින්ද්‍රිය නිරෝධය දනිත් ද, කායින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, මනින්ද්‍රිය දනිත් ද, මනින්ද්‍රිය ඇතිවීමේ හේතුව දනිත් ද, මනින්ද්‍රිය නිරෝධය දනිත් ද, මනින්ද්‍රිය නිරෝධගාමිනී ප්‍රතිපදාව දනිත් ද, මහණෙනි, ඒ ශ්‍රමණයෝ හෝ බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ අර්හත්ඵල සමාධිය හා අර්හත්ඵල ප්‍රඥාව මේ ආත්මභාවයේදීම තමන්ම විශේෂ ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට එයට පැමිණ වාසය කරති.
තුන්වැනි ඡළින්ද්‍රිය වර්ගය නිමි.
එහි උද්දානය:
පුනබ්භව ද, ජීවිත සහ අඤ්ඤා ද, එකබීජී සහ සුද්ධක ද, සොතාපන්න, අරහං, බුද්ධ සහ සමණබ්‍රාහ්මණ සූත්‍ර දෙකක් ද වේ.
4. සුඛින්ද්‍රිය වර්ගය
4. 4. 1.
වෙදනින්ද්‍රිය සූත්‍රය
1715. මා විසින් මෙසේ අසනලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර සමීපයෙහි වූ අනේපිඬු සිටුහු විසින් කරවනලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසනසේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’යි කියා භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ‘ස්වාමීනියි’ කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උත්තර දුන්හ. (එවිට) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක. “මහණෙනි, මේ ඉන්ද්‍රියයෝ පසක් වෙත්. කවර පසක්ද? සුඛින්ද්‍රිය, දුක්ඛින්ද්‍රිය, සොමනස්සින්ද්‍රියය, දොමනස්සින්ද්‍රිය, උපෙක්ඛින්ද්‍රිය යනුයි. මහණෙනි, මොව්හු වනාහි ඉන්ද්‍රිය පස වෙත්”
4. 4. 2.
වෙදනින්ද්‍රිය සෝතාපන්න සූත්‍රය
1716. “මහණෙනි, මේ ඉන්ද්‍රියයෝ පසක් වෙත්. කවර පසක්ද? සුඛින්ද්‍රිය, දුක්ඛින්ද්‍රිය, සොමනස්සින්ද්‍රිය, දොමනස්සින්ද්‍රිය උපෙක්ඛින්ද්‍රිය යනුයි. මහණෙනි, යම් කලෙක පටන් ආර්‍ය්‍ය ශ්‍රාවකතෙමේ මේ පඤ්චෙන්ද්‍රියයන්ගේ ඇතිවීමද නැතිවීමද, ආශ්වාදයද, ආදීනවයද නිස්සරණයද තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගනියිද? මහණෙනි, ඒ ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවකතෙමේ අපායෙහි නොවැටෙන ස්වභාවය ඇත්තාවූ අර්හත් මාර්ගයට නියතවූ නිර්වාණය පිහිටකොට ඇති සෝවාන් පුද්ගලයායයි කියනු ලැබේ.”
4. 4. 3.
වෙදනින්ද්‍රිය අරහන්ත සූත්‍රය
1717. “මහණෙනි, මේ ඉන්ද්‍රියයෝ පසෙක් වෙත්. කවර පසෙක්ද? සුඛින්ද්‍රිය, දුක්ඛින්ද්‍රිය, සොමනස්සින්ද්‍රිය, දොමනස්සින්ද්‍රිය, උපෙක්ඛින්ද්‍රිය යනුයි. “මහණෙනි, යම් කලෙක මහණතෙමේ මේ පඤ්චෙන්ද්‍රියයන්ගේ ඇතිවීමද, නැතිවීමද, ආශ්වාදයද, ආදීනවයද නිස්සරණයද තත්වූ පරිද්දෙන් දැන තෘෂ්ණා දාෂ්ටීන්ගෙන් අල්වා නොගෙන මිදුනේවේද, මහණෙනි, මේ මහණතෙමේ ක්ෂය කරනලද ආශ්‍රවයන් ඇති වැස නිමවන මාර්ගබ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යාව ඇති කරනලද කටයුතු ඇති, බහා තැබූ කෙලෙස් බර ඇති, තමාගේ අර්ථයට පැමිණියාවූ, මනාකොට දැන මිදුනාවූ අර්හත් පුද්ගලයා යයි කියනු ලැබේ.