“කාමං යහිං ඉච්ඡසි තෙන ගච්ඡ” (කැමති තැනක යව) යන මේ ගාථාව ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කල්හි, සසුන ගැන කලකිරුණු එක්තරා භික්ෂුවක් අරබයා දේශනා කළ සේක. ඒ භික්ෂුව දම්සභාවට කැඳවාගෙන එන ලදී. “මහණ, ඔබ සසුන ගැන කලකිරී සිටින බව සැබෑදැ?” යි ශාස්තෲන් වහන්සේ විමසූ සේක. හෙතෙම “එසේය, ස්වාමීනි” යි පිළිතුරු දුන්නේ ය. “කුමක් නිසා කලකිරුණෙහිදැ?” යි ඇසූ විට “කාම ගුණ (පස්කම් සැප) නිසාය” යි කීවේ ය. එවිට ශාස්තෲන් වහන්සේ, “මහණ, මේ කාම ගුණයෝ නම් විකණ්ණක හෙවත් මස් කටු සහිත ඊතල වැනිය. වරක් හදවතෙහි පිහිටීමට අවස්ථාවක් ලද විට, විකණ්ණක හීයෙන් විදින ලද කිඹුලකු මරණයට පත් කරවන්නාක් මෙන් පුද්ගලයා මරණයට පමුණුවයි,” යනුවෙන් වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
යටගිය දවස බෝධිසත්ත්වයෝ බරණැස් නුවර දැහැමින් රාජ්යය කරන සමයෙහි, එක් දිනක් උයනට ගොස් පොකුණ අසලට පැමිණියහ. නැටුම් ගැයුම්හි දක්ෂ වූවෝ එහි නැටුම් ගැයුම් පැවැත්වූහ. පොකුණේ සිටි මාළුවෝ සහ ඉබ්බෝ ගී හඬට ඇති ආශාව නිසා රැස්ව රජු දෙසට පැමිණියහ. රජතුමා තල් කඳක් පමණ විශාල මත්ස්ය සමූහයක් දැක, “මේ මාළුවෝ කුමක් නිසා මා සමඟ හැසිරෙන්නාහුදැ?” යි ඇමතියන්ගෙන් විචාළේ ය. ඇමතියෝ, “දේවයන් වහන්ස, මොවුහු ඔබ වහන්සේට උපස්ථාන කරති” යි කීහ. රජතුමා “මොවුන් මට උපස්ථාන කරති” යි සතුටු වී මත්ස්යයන්ට දිනපතා නිත්ය බත් දීමට නියම කළේ ය. දිනපතා සහල් අමුණක බත් පිසයි. බත් දෙන වේලාවට ඇතැම් මාළුවෝ එති, සමහරු නොඑති. උයන ලද බත් අපතේ යයි. සේවකයෝ රජතුමාට ඒ බව දැන්වූහ. එවිට රජතුමා, “මෙතැන් පටන් බත් දෙන වේලාවට බෙරයක් ගස්වා, බෙර හඬ අසා මසුන් රැස්වූ විට බත් දෙන්න” යයි නියෝග කළේ ය. එතැන් පටන් බත් සපයන්නා බෙරයක් ගස්වා රැස්වූ මසුන්ට බත් දෙයි. ඔවුහු ද බෙර සංඥාව අසා එක්රැස් වී බත් අනුභව කරති.
ඔවුන් මෙසේ රැස්ව බත් කන අතරතුර එක් කිඹුලෙක් පැමිණ මාළුන් කන්නට විය. බත් සපයන්නා ඒ බව රජතුමාට දැන්වී ය. රජතුමා ඒ අසා, “කිඹුලා මසුන් කන අවස්ථාවේ දී ඌට විකණ්ණක ඊතලයකින් (මස් කටු සහිත හීයකින්) විදින්නැ” යි නියෝග කළේ ය. ඔහු “යහපතැ” යි කියා ගොස්, ඔරුවක සිට මසුන් කෑමට ආ කිඹුලාට ඊතලයෙන් පහර දුන්නේ ය. එය කිඹුලාගේ පිට පසාරු කරගෙන ගියේ ය. ඌ වේදනාවට පත්ව ඒ ඊතලය සහිතව ම පලා ගියේ ය. බත් සපයන්නා කිඹුලාට හී පහර වැදුණු බව දැන, ඌ අමතමින් පළමු ගාථාව කීවේ ය.
අමාත්යයා ඔරුවක නැඟී කිඹුලාට උල් ආයුධයකින් පහර දෙන අයුරු
“කිඹුල, නුඹට කැමති තැනක යන්නට පුළුවන,
නුඹේ මර්මස්ථානයට ම විකණ්ණක හීයෙන් පහර වැදී ඇත.
රසවත් වූ බතට ලොල්
වී, මසුන් පසුපස හඹා ආ නුඹ,
දැන් මරණයට පත් වූයෙහි ය.”
එහි කාමං යනු ඒකාන්තයෙන් ම ය. යහිං ඉච්ඡසි තෙන ගච්ඡ යනු යම් තැනකට කැමති නම් එතැනට යන්න. මම්මම්හි යනු මර්මස්ථානයෙහි ය. විකණ්ණකෙන යනු (මස් කටු සහිත) විකණ්ණක ඊතලයෙනි. හතොසි භත්තෙන... යනු නුඹ බෙර හඬ සංඥාවෙන් බත් දෙනු ලබන කල්හි, ඊට ලොල් වී කෑම පිණිස මසුන් ලුහුබඳින අතරතුර, ඒ රසවත් බත නිසා නැසුනෙහිය; නුඹ ගිය තැනක දී වුව ද නුඹට ජීවිතයක් නැත යන අර්ථයි. හෙතෙම තමාගේ වාසස්ථානයට ගොස් ජීවිතක්ෂයට පත්විය.
ශාස්තෲන් වහන්සේ මේ කරුණ ගෙනහැර දක්වා, (බුද්ධත්වයට පත්ව) දෙවන ගාථාව ද වදාළ සේක.
“යමෙක් ලෝකාමිසයට (පස්කම් සැපට) ගිජු වී,
තමාගේ සිතට වසඟව කටයුතු කරයි ද, හෙතෙම පීඩාවට පත් වෙයි.
මසුන්
ලුහුබැඳ ගිය කිඹුලා මෙන්,
හෙතෙම නෑ මිතුරන් මැද වැනසී යයි.”
එහි ලොකාමිසං යනු පස්කම් සැපයයි. ලෝක සත්ත්වයා ඒවා ඉෂ්ට වශයෙන්, ප්රිය වශයෙන්, මනාප වශයෙන් ගන්නා බැවින් ඊට ‘ලෝකාමිස’ යයි කියනු ලැබේ. ඔපතන්තො යනු කෙලෙස් වශයෙන් ඒ ලෝකාමිසයට ඇදී යන්නා වූ ය. චිත්තවසානුවත්තී යනු (කෙලෙස්) සිතට වසඟව ක්රියා කරන පුද්ගලයා ය; විහඤ්ඤති යනු වෙහෙසට පත්වෙයි. සො හඤ්ඤති යනු එබඳු වූ පුද්ගලයා නෑයන් සහ මිතුරන් මැද දී, විකණ්ණක ඊතලයෙන් විදිනු ලැබූ, මසුන් පසුපස ගිය කිඹුලා මෙන් පස්කම් සැප මනාප යැයි ගෙන මහත් විනාශයට පත්වෙයි; දුකට පත්වෙයි.
මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, චතුරාර්ය සත්යය ප්රකාශ කොට ජාතකය ගළපා වදාළ සේක. සත්ය දේශනාව අවසානයේ කලකිරුණු භික්ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේ ය. “එකල කිඹුලා නම් දේවදත්ත ය. මත්ස්යයෝ නම් බුදු පිරිස ය. බරණැස් රජව උපන්නේ මම ම ය” යි වදාළ සේක.
තෙවන විකණ්ණක ජාතක වර්ණනාව නිමාවිය.