“න මායමග්ගි තපති” යන මේ ධර්ම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවාසය කරන සමයේ පැරණි බිරිඳගේ පෙළඹවීමක් අරබයා වදාළ සේක. ශාස්තෲන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුවගෙන් “මහණ! නුඹ කලකිරී සිටින්නේ යැයි කියනු ලබන්නේ සැබෑදැයි?” විචාරා, “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි පැවසූ කල්හි, “කවුරුන් විසින් කලකිරවන ලද්දේදැයි?” විමසූ සේක. හෙතෙම “පැරණි බිරිඳ විසිනැ”යි පිළිතුරු දුන්නේය. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ “මහණ! මේ ස්ත්රිය තොපට අනර්ථ කරන්නියකි. පෙර ආත්මයේදීත් නුඹ මේ තැනැත්තිය නිසා උලෙහි අමුණා අඟුරු මත පිස කෑ යුතු තත්ත්වයට පත්ව, පණ්ඩිතයන් නිසා දිවි ලැබුවේ යැයි” වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
පෙර බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන සමයේ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ඔහුගේ පුරෝහිත බමුණා වූ සේක. ඉක්බිති එක් දිනක් මසුන් මරන්නෝ දැලෙහි පැටලුණු මාළුවෙකු ගොඩට ගෙන, උණු වැලි මත තබා, “ගිනි අඟුරුවලින් මොහු පිස කන්නෙමු”යි සිතා උලක් සැසූහ. මාළුවා මැසිනිය (මාළු දෙන) ගැන සිතමින් වැලපෙන්නේ මේ ගාථාවන් පැවසීය.
“මේ ගින්න මා නොතවයි. මනාකොට සසින ලද උල ද මා නොතවයි. එහෙත් මාගේ ස්වාමියා අන් මාළු දෙනක වෙත ගියේ යැයි මාළු දෙන යම් මොහොතක සිතයි ද, එය මට දුකකි.”
“ඒ රාග නමැති ගින්න මා දවයි. රාගයෙන් යුත් සිත ද මා තවයි. එබැවින් මසුන් මරන්නනි! මා නිදහස් කරව. කාම හේතුවෙන් හැසිරෙන කිසිවෙක් කිසි තැනකදී නොනසනු ලැබේවා!”
යනුවෙන් මෙම ගාථාවන් පැවසීය.
එහි, න මායමග්ගි තපති යනු “මේ ගින්න මා නොතවයි; දැවීමක් හෝ ශෝකයක් නූපදවයි” යන අර්ථයි. න සූලො යනු “මේ මනාව සසින ලද උල ද මා නොතවයි; මට ශෝකයක් නූපදවයි” යන්නයි. යඤ්ච මං මඤ්ඤතෙ යනු “ඔහු (මගේ සැමියා) පංචකාමයට ඇති ඇල්මෙන් වෙනත් මාළු දෙනක වෙත ගියේයැ”යි මා ගැන මගේ මැසිනිය යමක් සිතයි නම්, එයම මා තවයි; ශෝක කරවයි. සො මං දහති යනු “යම් මේ රාග ගින්නක් ඇද්ද, ඒ ගින්න මා දවයි” යන්නයි. චිත්තං චූපතපෙති මං යනු “රාගය හා එක්වූ මගේ සිතම මා තවයි; ක්ලාන්ත කරයි; වෙහෙසට පත් කරයි” යන්නයි. ජාලිනො යනු මසුන් මරන්නන් අමතන වචනයයි; ඔවුහු දැල් ඇති නිසා ‘ජාලිනො’ (දැල් ඇත්තෝ) යැයි කියනු ලැබෙත්. මුඤ්චථායිරා මං යනු “ස්වාමීනි, මා නිදහස් කරන්නැ”යි කරන ඉල්ලීමයි. න කාමෙ හඤ්ඤතෙ ක්වචී යනු “කාමයෙහි පිහිටි, කාමයෙන් මෙහෙයවනු ලබන සත්ත්වයා කිසිවෙක් නොනසනු ලැබේ; නුඹලා වැනි අය මා වැනි සතෙකු මරන්නට නුසුදුස්සෝ යැ”යි ඔහු වැළපෙයි. නැතහොත්, කාමෙ යනු හේතු අර්ථයෙහි යෙදුණු සප්තමී විභක්තියයි. එනම් “කාම හේතුවෙන් (ලිංගික සුව පතා) මැසිනිය ලුහුබැඳ යන කිසිදු මාළුවෙක් නුඹලා වැනි අය විසින් නොනැසිය යුතුයැ”යි හෙතෙම වැලපෙයි. එකල්හි ගංතෙරට ගිය බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ, ඒ මාළුවාගේ වැළපීම අසා මසුන් මරන්නන් (කේවට්ටයන්) වෙත එළඹ ඒ මාළුවා නිදහස් කළ සේක.
බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ධීවරයන්ගෙන් මාළුවා බේරා ගැනීම.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා චතුරාර්ය සත්යය ප්රකාශ කොට ජාතක කථාව නිමාවට පත් කළ සේක. සත්ය දේශනාව අවසානයේ කලකිරුණු භික්ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. “එකල මැසිනිය (මාළු දෙන) වූයේ මේ පැරණි බිරිඳයි. මාළුවා වූයේ මේ කලකිරුණු භික්ෂුවයි. එසමයේ පුරෝහිත බමුණා වනාහි මම ම වෙමි”යි වදාළ සේක.
හයවන මච්ඡ ජාතක වර්ණනාවයි.