“යෙ න කාහන්ති ඔවාදං” (යමෙක් අවවාද පිළිනොපදින්නෝද) යන මේ ධර්ම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවාසය කරන සමයෙහි එක් කලකිරුණු භික්ෂුවක් අරබයා වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්, “මහණ, ඔබ කලකිරී සිටින බව සැබෑදැයි” විමසන ලදුව, ඒ භික්ෂුව “එසේය ස්වාමීනි, සත්‍යයකි” යැයි පිළිතුරු දුන්නේය. “කුමක් නිසාදැයි” විමසූ විට, “අලංකාර වූ එක් ස්ත්‍රියක් දැක හටගත් ක්ලේශයන් නිසා යැයි” ඔහු පැවසීය. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ භික්ෂුව අමතා, “මහණ! ස්ත්‍රීහු නම් තමන්ගේ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන පංචකාමයෙන්ද, ස්ත්‍රී මායම් විලාසිතාවන්ගෙන්ද පුරුෂයන් පොළඹවාගෙන, තමන්ට වසඟ වූ බව දැන, ඔවුන්ගේ සිල්වත්කම හා ධනවත්කම යන දෙකම විනාශ කරන අර්ථයෙන් ‘යක්ෂණියෝ’ යැයි කියනු ලැබෙති. පෙර කලෙකද යක්ෂණියෝ ස්ත්‍රී මායමෙන් වෙළඳ කණ්ඩායමක් වෙත එළඹ, වෙළඳුන් පොළඹවා තම වසඟයට ගෙන, නැවත වෙනත් පුරුෂයන් දැක, ඒ සියලු දෙනාම ජීවිතක්ෂයට පත් කොට, කට දෙපසින් ලේ වැගිරෙන සේ මුඛය පුරවාගෙන ඔවුන්ව අනුභව කළහ” යැයි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.

අතීතයේ තම්බපණ්ණි දීපයෙහි (ලක්දිව) ‘සිරීසවත්ථු’ නම් යක්ෂ නගරයක් විය. එහි යක්ෂණියෝ වාසය කළහ. නැව් බිඳී වෙළඳුන් පැමිණි කල්හි, එම යක්ෂණියෝ අලංකාර වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසී, ආහාර පාන රැගෙන, දාසියන් පිරිවරාගෙන, දරුවන් වඩාගෙන වෙළඳුන් වෙත එළඹෙති. වෙළඳුන්ට “අපි මිනිස් වාසයකට පැමිණියෙමු” යැයි හැඟෙන පරිදි, ඒ ඒ තැන්වල ගොවිතැන් හා ගව පාලනය ආදිය කරන මිනිසුන් ද, ගව රංචු ද, බල්ලන් ද ආදිය මවා පෙන්වති. වෙළඳුන් වෙත ගොස්, “මේ කැඳ බොන්න, බත් කන්න, ආහාර අනුභව කරන්න” යැයි කියති. කිසිවක් නොදත් වෙළඳුෝ ඔවුන් දුන් දේ අනුභව කරති. ඉක්බිති ඔවුන් ආහාර අනුභව කොට විවේකීව සිටින විට, යක්ෂණියෝ පිළිසඳර කතා කරමින්, “ඔබ කොහි වාසය කරන්නෝද? කොහි සිට පැමිණියහුද? කොහි යන්නහුද? කුමන කාර්යයක් සඳහා මෙහි පැමිණියහුද?” යැයි විමසති. “නැව බිඳී මෙහි පැමිණියෙමු” යැයි කී කල්හි, “ආර්යයන් වහන්ස, ඉතා යහපත්. අපගේ ස්වාමි පුරුෂයන් නැව් නැගී ගොස් දැන් වසර තුනක් ගත වී ඇත. ඔවුන් මිය යන්නට ඇත. ඔබලාත් වෙළඳුන්ය. අපි ඔබේ භාර්යාවන් වන්නෙමු” යැයි පවසා, ස්ත්‍රී ලීලා විලාසයන් පෙන්වා, ඒ වෙළඳුන් පොළඹවාගෙන යක්ෂ නගරයට රැගෙන යති. ඉදින් එහි පළමුව අල්ලා ගන්නා ලද මිනිසුන් සිටිත් නම්, ඔවුන් දේව සංලිකාවෙන් (මාංචු වැනි බැමිවලින්) බැඳ වධ දෙන ගෙයක (සිරගෙයක) දමති. තමන් වසන තැනට නැව් බිඳුණු මිනිසුන් නොපැමිණෙන කල්හි, ඔවුහු එතෙරින් කැලණිය දක්වා ද, මෙතෙරින් නාගදීපය දක්වා ද මෙසේ මුහුදු වෙරළ දිගේ සැරිසරති. මෙය ඔවුන්ගේ ස්වභාවයයි.

එක් දිනක් නැව් බිඳුණු පන්සියයක් වෙළෙන්දෝ ඒ යක්ෂ නගරය සමීපයට ගොඩබැස්සහ. යක්ෂණියෝ ඔවුන් වෙත ගොස්, පොළඹවාගෙන යක්ෂ නගරයට කැඳවාගෙන විත්, කලින් අල්ලාගෙන සිටි මිනිසුන් දේව සංලිකාවලින් බැඳ වධ දෙන ගෙයි දමා, ප්‍රධාන යක්ෂණිය ප්‍රධාන වෙළෙන්දා ද, සෙසු යක්ෂණියෝ සෙසු වෙළෙන්දන් ද වශයෙන් පන්සියයක් යක්ෂණියෝ ඒ පන්සියයක් වෙළඳුන් තම තමන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයන් කරගත්හ. ඉක්බිති රාත්‍රී කාලයේ වෙළඳුන් නින්දට ගිය පසු, ඒ ප්‍රධාන යක්ෂණිය නැගිට ගොස් වධ දෙන ගෙයි සිටි මිනිසුන් මරා මස් කා ආපසු එන්නීය. සෙසු යක්ෂණියෝ ද එසේම කරති. මිනිස් මස් කා පැමිණි කල්හි ප්‍රධාන යක්ෂණියගේ ශරීරය සීතල වී තිබිණි. ප්‍රධාන වෙළෙන්දා ඇයව වැළඳගන්නා විට ඇගේ යක්ෂ ස්වභාවය (සිරුරේ අස්වාභාවික සීතල බව) දැන, “මේ පන්සිය දෙනාම යක්ෂණියන් වන්නට ඇත. අප පලා යා යුතුය” යැයි සිතුවේය. පසුදින උදෑසන මුහුණ සේදීමට යන මුවාවෙන් ගොස් සෙසු වෙළඳුන්ට කරුණ දන්වමින්, “මොවුන් යක්ෂණියෝ මිස මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීහු නොවෙති. වෙනත් නැව් බිඳුණු පිරිසක් පැමිණි විට ඔවුන්ව ස්වාමිපුරුෂයන් කරගෙන අපව කනු ඇත. එනිසා අපි මෙතැනින් පලා යමු” යැයි කීවේය. එම පන්සියය අතරින් දෙසිය පනහක් දෙනා, “අපට මොවුන් අත්හැර යා නොහැක. ඔබ යන්න, අපි පලා නොයන්නෙමු” යැයි පැවසූහ. ප්‍රධාන වෙළෙන්දා තම වචනය පිළිගත් දෙසිය පනහක පිරිස රැගෙන, ඒ යක්ෂණියන්ට බියෙන් පලා ගියේය.

එකල්හි බෝධිසත්වයෝ වලාහක අශ්ව කුලයෙහි උපත ලැබූහ. ඒ අශ්වරාජයා මුළුමනින්ම සුදු පැහැති ශරීරයක් ද, කාක වර්ණ (කළු) හිසක් ද, මුඤ්ජ තණ වැනි (තද නිල් පැහැ) කේශ කලාපයක් ද ඇත්තෙක් විය; ඍද්ධියෙන් අහසින් යා හැකි විය. ඔහු හිමාලයේ සිට අහසට පැන නැගී තම්බපණ්ණි දූපතට ගොස්, එහි තම්බපණ්ණි විලෙහි ඉබේ හටගත් ඇල් වී කා ආපසු යයි. මෙසේ යන අතරතුර, “ජනපදයට (මිනිස් වාසයට/දඹදිවට) යාමට කැමති අය සිටිත්ද?” යැයි කරුණාවෙන් පිරුණු මිනිස් හඬින් තෙවරක් අසයි. ඒ වෙළෙන්දෝ බෝධිසත්වයන්ගේ වචනය අසා ළඟට පැමිණ දෑත් එක්කොට, “ස්වාමීනි, අපි මිනිස් වාසයට යාමට කැමැත්තෙමු” යැයි කීහ. “එසේනම් මගේ පිටට නගින්න” යැයි අශ්වයා පැවසීය. ඇතැමෙක් පිටට නැංගාහ; ඇතැමෙක් වලිගයෙන් අල්ලා ගත්හ; ඇතැමෙක් (ඉඩ මදි බැවින්) දෑත් එක්කොටගෙන වන්දනා කරමින් සිටියහ. බෝධිසත්වයෝ යටත් පිරිසෙයින් දෑත් එක්කොටගෙන සිටි අය ඇතුළු ඒ සියලුම දෙසිය පනහක් වෙළඳුන් තමන්ගේ ඍද්ධානුභාවයෙන් ජනපදයට (දඹදිවට) රැගෙන ගොස්, ඒ ඒ අයගේ නිවෙස්වල පිහිටුවා තම වාසස්ථානයට ගියහ. නමුත් ඒ යක්ෂණියෝ, වෙනත් පිරිසක් පැමිණි කල්හි, අශ්වයා සමඟ නොගොස් එහි රැඳී සිටි දෙසිය පනහක් මිනිසුන් මරා අනුභව කළහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා, “මහණෙනි, යම් සේ යක්ෂණියන්ගේ වසඟයට ගිය වෙළෙන්දෝ ජීවිතක්ෂයට පත් වූවාහු ද, වලාහක අශ්ව රාජයාගේ වචනයට කීකරු වූ වෙළෙන්දෝ තම තමන්ගේ ස්ථානවලට සුවසේ පැමිණියාහු ද, එලෙසම බුදුවරුන්ගේ අවවාද නොපිළිපදින භික්ෂූන්, භික්ෂුණියන්, උපාසකයන් හා උපාසිකාවන් සතර අපායෙහි වැටී පස් වැදෑරුම් වධ බන්ධන ආදියට ලක්ව මහා දුකට පැමිණෙති. එනමුත් අවවාද පිළිපදින අය ක්ෂත්‍රිය-බ්‍රාහ්මණ-ගෘහපති යන කුල සම්පත්තීන් ද, සදෙව් ලොව ද, විසි වැදෑරුම් බ්‍රහ්ම ලෝක ද යන මේ තැන්වලට පැමිණ, අවසානයේ අමා මහා නිවන පසක් කර ගනිමින් මහත් වූ සැප සම්පත් විඳින්නාහුය” යැයි වදාරා, අභිසම්බෝධියට පත්ව (බුද්ධත්වයේ ඥානයෙන් යුතුව) මේ ගාථාවන් වදාළ සේක.

“යෙ න කාහන්ති ඔවාදං - නරා බුද්ධෙන දෙසිතං
බ්යසනං තෙ ගමිස්සන්ති - රක්ඛසීහිව වාණිජා.”

(යම් කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද අවවාද අනුව ක්‍රියා නොකරත්ද, ඒ මිනිස්සු යක්ෂණියන් විසින් විනාශ කළ වෙළෙන්දන් මෙන් විපතට පත් වන්නාහ.)

“යෙ ච කාහන්ති ඔවාදං - නරා බුද්ධෙන දෙසිතං
සොත්ථිං පාරං ගමිස්සන්ති - වලාහෙනෙව වාණිජා.”

(යම් කෙනෙක් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද අවවාද අනුව ක්‍රියා කරත්ද, ඒ මිනිස්සු වලාහක අශ්වයා මගින් බේරී ගිය වෙළෙන්දන් මෙන් අනතුරක් නැතිව පරතෙරට [නිවනට] පැමිණෙන්නාහ.)

යනුවෙන් මෙම ගාථා දේශනා කළ සේක.

එහි අර්ථය මෙසේය:
යෙ න කාහන්ති යනු යමෙක් නොකරන්නාහු නම් ය;
බ්යසනං තෙ ගමිස්සන්ති යනු ඔවුහු මහත් විපතකට පත්වන්නාහුය;
රක්ඛසීහිව වාණිජා යනු යක්ෂණියන් විසින් පොළඹවා ගනු ලැබූ වෙළෙන්දන් මෙනි.
සොත්ථිං පාරං ගමිස්සන්ති යනු කිසිදු අනතුරක් නොමැතිව නිවනට පැමිණෙන්නාහුය;
වලාහෙනෙව වාණිජා යනු වලාහක අශ්වයා විසින් “එන්න” යැයි කී කල්හි ඔහුගේ වචනයට කීකරු වූ වෙළෙන්දන් මෙනි.

යම් සේ ඔවුහු මුහුදෙන් එතෙර වී තම තමන්ගේ නිවෙස් වෙත ගියාහු ද, එලෙසම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාද පිළිපදින්නෝ සසරින් එතෙර වී නිවනට පැමිණෙන්නාහ. මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ අමා මහා නිවනින් මෙම ධර්ම දේශනාව අවසන් කළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කොට ජාතක කථාව නිම කළ සේක. සත්‍ය දේශනාව අවසානයේ කලකිරුණු භික්ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. සෙසු බොහෝ දෙනා ද සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී හා අර්හත් ඵලවලට පැමිණියහ. “එකල වලාහක අශ්ව රාජයාගේ වචනයට කීකරු වූ දෙසිය පනහක් වූ වෙළෙන්දෝ දැන් බුදු පිරිස වූහ. වලාහක අශ්ව රාජයා නම් ලොව්තුරා බුදු වූ මම ම වෙමි” යි වදාළ සේක.

හයවැනි වූ වලාහකස්ස ජාතක වර්ණනාව නිමි.