“කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ” (මෝඩය, තොපට ජටාවලින් ඇති ඵලය කිමද?) යන මේ ජාතක දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සමයෙහි, කුහක හෙවත් නැති ගුණ පෙන්වන භික්ෂුවක් අරබයා දේශනා කළ සේක. මෙහි වර්තමාන කතාව මින් පෙර දේශනා කරන ලද කතාව හා සමාන වේ.
අතීතයේ බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්ය කරන සමයෙහි බෝධිසත්වයෝ තලගොයි යෝනියෙහි උපත ලැබූහ. එකල පඤ්ච අභිඥා උපදවා ගත්, උග්ර තපස් ඇති තාපසයෙක් එක් ප්රත්යන්ත ගමක් ඇසුරු කොට වනයෙහි පන්සලක වාසය කරයි. ගම්වැසියෝ තාපසයාට සත්කාර සම්මාන කරමින් උපස්ථාන කරති. බෝධිසත්වයෝ ඔහුගේ සක්මන් මළුව කෙළවර තුඹසක වාසය කරති. එහි වසන අතරතුර දිනපතා දෙතුන් වරක් තාපසයා වෙත ගොස් අර්ථ ධර්මයෙන් යුත් කතා අසා, තාපසයාට වැඳ නැවත තමන් වසන තැනටම යයි. පසුව කාලයකදී තාපසයා ගම්වැසියන්ගෙන් විමසා එතැනින් නික්ම ගියේය. ඒ සිල්වත් තාපසයා නික්ම ගිය පසු, වෙනත් හොර තවුසෙක් අවුත් එම ආශ්රමයේ ලැගුම් ගත්තේය. බෝධිසත්වයෝ “මොහු ද සිල්වත් කෙනෙකි”යි සිතා පෙර පුරුදු ලෙසම ඔහු වෙත ද ගියහ.
එක් දිනක් ගිම්හාන සමයෙහි නොකල් වැස්සක් වැටුණු විට තුඹස්වලින් වේයන් පිටතට පැමිණියහ. උන් කෑම සඳහා තලගොයි එහි සැරිසැරූහ. ගම්වැසියෝ පිටත්ව ගොස් වේයන් කන තලගොයින් අල්ලා, තෙල් මිරිස් යොදා ලුණු ඇඹුල් සහිත රසවත් තලගොයි මස් වෑංජනයක් සාදා තාපසයාට පිළිගැන්වූහ. තාපසයා තලගොයි මස් කා රස තෘෂ්ණාවෙන් බැඳී, “මේ මස් ඉතා රසවත්ය, මේ කවර සතෙකුගේ මස්ද?” යි විමසා, “තලගොයි මස්” යැයි අසා, “මා ළඟටත් විශාල තලගොයෙක් එයි. ඌ මරා මස් කමි”යි සිතුවේය. එසේ සිතා පිසින බඳුනක් ද, ගිතෙල්, ලුණු ආදිය ද ගෙන්වාගෙන පසෙක තබා, මුගුරක් ගෙන සිවුරෙන් වසාගෙන පන්සල දොරටුවෙහි බෝධිසත්වයන්ගේ පැමිණීම බලාපොරොත්තුවෙන් වෙනදාටත් වඩා ශාන්ත ලීලාවෙන් හුන්නේය. බෝධිසත්වයෝ සවස් කාලයෙහි “තාපසයා වෙත යමි”යි නික්ම ගොස් ඔහු වෙත ළඟාවෙත්ම, ඔහුගේ ඉඳුරන්ගේ වෙනස් බව දැක මෙසේ සිතූහ: “මේ තාපසයා අන් දිනවල හිඳින ආකාරයෙන් නොව, අද මා දෙස බලන්නේ ද පවිටු ඇසිනි. මොහු පරීක්ෂා කරමි”. ඔහු තාපසයාට පහළින් හමන සුළඟ ඇති දෙසට වී (යටි හුළඟේ සිට) තලගොයි මස් ගඳ ආඝ්රාණය කොට, “මේ හොර තවුසා අද තලගොයි මස් කා ඇත. එනිසා මොහු රස තෘෂ්ණාවෙන් බැඳී, අද මා තමා වෙත එන විට මුගුරෙන් ගසා මරා මස් පිස කනු කැමතිව සිටියි” කියා ඔහු ළඟට නොගොස් ආපසු හැරී ගියේය.
සඟවා ගත් පොල්ල ඇති කූට තාපසයා දෙස බෝධිසත්ත්ව ගොයානන් සැකයෙන් බලා සිටීම.
තාපසයා බෝධිසත්වයන් නොපැමිණෙන බව දැන, “මොහු විසින් ‘මේ තෙම මා මරනු කැමැත්තේය’ යන්න දැනගත්තා විය යුතුය. ඒ කරුණෙන් ඔහු නොඑයි. එසේ නොආවත් අද මාගෙන් ගැලවීමක් කොයින්ද?” යි සිතා මුගුර එළියට ගෙන දමා ගැසුවේය. එය තලගොයාගේ වලිගයේ අග වැදී ගියේය. බෝධිසත්වයෝ වේගයෙන් තුඹස තුළට වැදී වෙනත් සිදුරකින් හිස ඔසවා, “එම්බා හොර තවුස, මා ඔබ වෙත පැමිණියේ ‘සිල්වතෙක’ යන හැඟීමෙනි. දැන් මම ඔබේ කූට (වංචනික) ස්වභාවය දැන ගත්තෙමි. ඔබ වැනි මහා හොරෙකුට මේ පැවිදි වෙස් පෑමෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද?” යි පවසා ඔහුට ගරහමින් මේ ගාථාව කීහ.
“එම්බා මෝඩය! තොපගේ ජටාවලින් ඇති ඵලය කිමද? තොපගේ අඳුන් දිවි සමෙන් ඇති ඵලය කිමද? තොපගේ අභ්යන්තරය කෙලෙස්වලින් ගහනය. එසේ තිබියදී තොප බාහිරය පමණක් පිරිමදින්නෙහිය (ඔප දමන්නෙහිය).”
එහි කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ: එම්බා මෝඩය, නුවණ නැත්ත, මේ ජටාවන් පැවිද්දෙකු විසින් දැරිය යුතුය. එහෙත් පැවිදි ගුණ නොමැති තොපට ඒ ජටාවලින් ඇති ඵලය කුමක්ද? කිං තෙ අජිනසාටියා යනු, අඳුන් දිවි සමට ගැලපෙන සංවරයක් නැති බැවින් තොපට අඳුන් දිවි සමෙන් කවර ප්රයෝජනයක්ද? අබ්භන්තරං තෙ ගහනං යනු, තොපගේ අභ්යන්තර හදවත රාග, ද්වේෂ, මෝහ නමැති වනාන්තරයෙන් වැසී ඇත. බාහිරං පරිමජ්ජසී යනු, අභ්යන්තරය කෙලෙස්වලින් ගහනව තිබියදී තොප නෑමෙන් සහ ශ්රමණ වේෂය ගැනීමෙන් බාහිරය පමණක් පිරිසිදු කරන්නෙහිය. එසේ පිරිසිදු කිරීම කැඳ පිරවූ ලබු කබලක් මෙන් ද, විෂ පිරවූ මුට්ටියක් මෙන් ද, විෂ සහිත සර්පයන් පිරුණු තුඹසක් මෙන් ද, අසුචි පිරවූ (පිටතින් ඔප දැමූ) කළයක් මෙන් ද පිටතින් පමණක් ඔපවත් වීමකි. තොප වැනි සොරෙකු මෙහි විසීමෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? වහාම මෙතැනින් පලා යව. ඉදින් පලා නොයන්නෙහි නම්, ගම්වාසීන්ට තොප ගැන දන්වා තොපට නිග්රහ කරවන්නෙමි.
මෙසේ බෝධිසත්වයෝ ඒ හොර තවුසා බිය ගන්වා තුඹසටම පිවිසියහ. හොර තවුසා ද එතැනින් පලා ගියේය.
ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය සමාධාන කළ සේක: “එකල සිටි හොර තවුසා නම් දැන් මේ කුහක භික්ෂුවය. පළමු සිටි සිල්වත් තාපසයා නම් සාරිපුත්ත ස්ථවිරයන්ය. ගෝධ පණ්ඩිතව උපන්නේ මම ම වෙමි.”
අටවන ගෝධ ජාතක වර්ණනාව නිමියේය.