“සික්ඛෙය්ය සික්ඛිතබ්බානි” යන මේ ජාතක දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර ඇසුරු කොට මහාවනයෙහි කූටාගාර ශාලාවක වැඩවසන සමයෙහි, එක් ලිච්ඡවි කුමරකු අරබයා වදාළ සේක. ඒ ලිච්ඡවි රජ තෙමේ බුදු සසුනෙහි පහන් සිත් ඇත්තේ, බුදුපාමොක් මහා සඟනට ආරාධනා කොට තම නිවසෙහි මහදන් පැවැත්වීය. ඔහුගේ භාර්යාව වනාහි ස්ථුල අඟපසඟ ඇත්තී, ඉදිමී ගිය මළ මිනියක ස්වරූපය ඇත්තී, ආචාරශීලී හැසිරීම් නැත්තී විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දන් වැළඳීමෙන් පසු අනුමෝදනා බණ දේශනා කොට විහාරයට වැඩමවා භික්ෂූන්ට අවවාද දී ගන්ධකුටියට පිවිසි සේක. දම්සභාවෙහි රැස්වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා, “ඇවැත්නි, ඒ ලිච්ඡවි රජු එතරම් රූප සම්පත්තියෙන් හෙබි අයෙකි. එහෙත් ඔහුගේ භාර්යාව ස්ථුල අඟපසඟ ඇත්තීය, මනා පැවතුම් නැත්තීය. ඒ රජු කෙසේ නම් ඇය සමඟ සිත් අලවා වසන්නේ ද?” යැයි කථාවක් ඇති කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ දම්සභාවට වැඩම කර, “මහණෙනි, මේ දැන් කිනම් කථාවකින් යුතුව හුන්නාහු ද?” යි විචාරා, “මේ නම් කථාවෙකින්” යැයි කී කල්හි, “මහණෙනි, මේ රජ දැන් පමණක් නොව පෙරත් මෙවැනිම ස්ථුල ශරීරයක් ඇති ස්ත්රියක සමඟ සිත් අලවා විසීයැ” යි වදාරා ඔවුන් විසින් ආරාධනා කරන ලදුව අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
යටගිය දවස බරණැස් නුවර බ්රහ්මදත්ත රජු රාජ්යය කරවන කල්හි බෝසතාණෝ ඒ රජුගේ ඇමැති වූහ. එකල්හි දනව් වැසි, මහත් සිරුරු ඇති, මනා හැඩරුව නොමැති එක් ස්ත්රියක් කුලී වැඩ කරමින් රජ මිදුල අසලින් යන්නී, ශරීර කෘත්යයක් (මළපහ කිරීමේ) කිරීමේ අවශ්යතාවයෙන් පීඩාවට පත්වූවාය. ඈ තමා ඇඳ සිටි වස්ත්රයෙන් (සාටකයෙන්) සිරුර වසාගෙන හිඳ, ශරීර කෘත්යය කොට වහා නැඟී සිටියාය. එකෙණෙහි බරණැස් රජු කවුළුවෙන් රාජාංගනය දෙස බලන්නේ ඇය දැක මෙසේ සිතීය: “මෙවැනි එළිමහන් භූමියක ශරීර කෘත්යය කරන මේ ස්ත්රිය හිරිඔතප් නොහැර, ඇඳිවතින් ම ආවරණය වී ශරීර කෘත්යය කොට වහා ම නැඟී සිටියාය. එම නිසා මැය නිරෝගී විය යුතුය. මැගේ කුස ද පිරිසිදු විය යුතුය. එවැනි පිරිසිදු කුසක උපදින පුතකු ද නිරෝගී පින්වත් පුතකු වන්නේය. එබැවින් මා විසින් මැය අග මෙහෙසිය කරගැනීම වටී.” ඉක්බිති රජු ඇය විවාහක නොවන බව දැන ගෙන්වාගෙන අග මෙහෙසිය කළේය. ඕ රජුට ප්රිය මනාප වූවාය. නොබෝ කලකින් ම ඕ පුතකු ප්රසූත කළාය. ඒ පුත්රයා ද සක්විති රජෙක් වූයේය.
[රූපය: රජතුමා විසින් මැණික් ගොඩක් මත සිටුවා එම ස්ථූල කාන්තාව අගබිසව ලෙස අභිෂේක කරන අයුරු]
බෝසතාණෝ ඇගේ ඒ මහත් සම්පත්තිය දැක, කරුණු කීමට සුදුසු අවස්ථාවක් බලා, “දේවයන් වහන්ස, හික්මිය යුතු, ඉගෙන ගත යුතු යම් ශිල්පයක් වේ ද එය කුඩා වුව ද ඉගෙන ගත යුතුය. කෙසේ ද යත්, මහා පිනැති එතුමිය හිරිඔතප් නොහැර, සිරුර ආවරණය වන පරිදි ශරීර කෘත්යය සිදු කොට, ඔබගේ සිත් දිනාගෙන මෙබඳු මහත් සැපතක් ලැබුවාය” යි කියා හික්මීමේ ගුණ ප්රකාශ කරමින් මේ ගාථාව වදාළහ:
“හික්මිය යුතු දේ ඉගෙන ගත යුතුය. ලොව ඒ ඒ ශිල්පයන්හි කැමැති ජනයෝ ඇත්තාහ. පිටිසර (බාහිය) ජනපදයක තැනැත්තියක් වුව ද, ඇය මනා ලෙස ශරීර කෘත්යය කිරීමෙන් (සුහන්නෙන) රජුගේ සිත දිනා ගත්තාය.”
එහි “සන්ති සච්ඡන්දිනො” යනු ඒ ඒ ශිල්පයන් කෙරෙහි කැමැත්ත ඇති ජනයෝ ඇත්තාහ යන්නයි. “බාහියා” යනු (නගරයෙන්) පිටත දනව්වක ඉපදී වැඩුණු ස්ත්රියයි. “සුහන්නෙන” යනු හිරිඔතප් අත් නොහැර, සිරුර වසාගෙන සිටින ආකාරයෙන් ශරීර කෘත්යය කිරීම ‘සුහන්න’ නම් වේ; ඒ මනා ක්රියාව හේතුවෙනි. “රාජානමභිරාධයී” යනු රජුගේ සිත් ගෙන, සතුටු කරවා මේ සම්පත්තිය ලැබුවාය යන්නයි. මේ අයුරින් මහාසත්වයාණෝ ඉගෙන ගත යුතු ශිල්පයන්ගේ ගුණ ප්රකාශ කළහ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය සමාධාන කළ සේක. “එකල අඹුසැමි යුවළ වූයේ දැන් මේ අඹුසැමි යුවළ ම යි. පණ්ඩිත ඇමැතියා වූයේ මම ම වෙමි” යි වදාළ සේක.
අටවැනි වූ බාහිය ජාතක වර්ණනාවයි.