භාග්යවතුන් වහන්සේ විශාලා මහනුවර සමීපයේ වාළුකාරාමයේ වැඩ වසන සේක්, සුනක්ඛත්ත හිමියන් අරබයා “සොතත්තො සොසින්නො” යන මෙම ධර්ම දේශනාව වදාළහ. එක් කාලෙක සුනක්ඛත්ත භාග්යවතුන් වහන්සේගේ උපස්ථායකව සිටියදී, උන්වහන්සේගේ පාත්රය හා සිවුර ද රැගෙන යමින් සිටියදී කෝරක්ඛත්තිය නම් තවුසාගේ ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණේය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාත්රය හා සිවුර ආපසු භාර දී කෝරක්ඛත්තිය ඇසුරු කිරීමට ගියේය. පසුව එම කෝරක්ඛත්තිය කාලකඤ්ජක නම් අසුර යෝනියෙහි උපන් කල්හි, සුනක්ඛත්ත නැවත ගිහි බවට පත්ව, “ශ්රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට උතුම් මිනිස් දහම් ඉක්මවා ගිය ආර්යයන්ට සුදුසු ඥාන දර්ශන විශේෂයක් නැත. ශ්රමණ ගෞතමයන් දහම් දෙසන්නේ තර්කයෙන් ගොතාගෙන, තමාගේ නුවණින් විමසා බලා, තමන්ට වැටහුණු පරිදිය. යමෙකු උදෙසා ඔහු දහම් දෙසයි ද, ඒ ධර්මය පිළිපදින්නාට මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස එය හේතු නොවේ” යැයි කියමින් විශාලා මහනුවර පවුරු තුන අතර ඇවිදිමින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අගුණ කියන්නට විය.
ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරණුවෝ පිඬු සිඟා වඩින අතරතුර සුනක්ඛත්ත පවසන මෙම නුගුණ කතාව අසා, පිණ්ඩපාතයෙන් ආපසු පැමිණි පසු ඒ බව බුදුරජාණන් වහන්සේට සැල කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “සාරිපුත්තය, සුනක්ඛත්ත නම් හිස් පුරුෂයා ක්රෝධ බහුල අයෙකි. ඔහු මේ දේවල් පවසන්නේ ක්රෝධයෙනි. ‘ශ්රමණ ගෞතමයන්ගේ ධර්මය පිළිපදින්නා මැනවින් දුක් කෙළවර කිරීමකට නොපමුණුවයි’ යනුවෙන් ඔහු ක්රෝධයෙන් පැවසුවද, ඔහු නොදැනුවත්වම පවසන්නේ මාගේ ගුණයක්මය. නමුත් ඒ හිස් පුරුෂයා මාගේ ගුණ නොදනී. සාරිපුත්තය, මා සතුව උත්තරීතර මනුෂ්ය ධර්මයන් වන පහත ගුණාංග ඇත:
- ෂඩ් අභිඥා (සය වැදෑරුම් විශේෂ ඥාන)
- දස බල ඥාන
- චතුර් විශාරද ඥාන (සතර ආකාර වූ විශාරද බව)
- චතුර් යෝනි පිරිසිඳ දන්නා නුවණ
- පඤ්ච ගති පිරිසිඳ දන්නා නුවණ
මෙසේ උත්තරීතර මනුෂ්ය ධර්මයන්ගෙන් යුත් මට, යමෙකු ‘ශ්රමණ ගෞතමයන්ට උත්තරීතර මනුෂ්ය ධර්ම නැතැ’යි කියන්නේ නම්,
ඔහු ඒ වචනය අත් නොහැර, ඒ සිතුවිල්ල අත් නොහැර, ඒ දෘෂ්ටිය අත් නොහැර සිටියහොත් ගෙනෙන ලද බරක් බිම තබන්නාක් මෙන්
නියත වශයෙන්ම නිරයෙහි උපදින්නේය.”
මෙසේ තමන් වහන්සේ තුළ පවත්නා උත්තරීතර මනුෂ්ය ධර්ම ගුණ ප්රකාශ කොට,
“සාරිපුත්තය, සුනක්ඛත්ත කෝරක්ඛත්තියගේ දුෂ්කර ක්රියා නම් වූ මිථ්යා තපසට පැහැදුණේය. යමෙකුට මිථ්යා තපස ගැන
පැහැදීමක් ඇති කරගන්නේ නම්, ඔහු පැහැදිය යුත්තේ මා ගැනමය. සාරිපුත්තය, මම මෙයින් අනූ එක් කල්පයකට පෙර ‘මේ බාහිර
ශාසනයන්හි යම් සාරයක් ඇද්දැ’යි විමසමින් සිව් අංගයකින් යුත් බ්රහ්මචර්යාවක විසුවෙමි. එනම්; මම තපස්වීන් අතර පරම
තපස්වී වීමි; රළු පැවතුම් ඇත්තන් අතර පරම රළු පැවතුම් ඇත්තෙක් වීමි; පාපය පිළිකුල් කරන්නන් අතර පරම ජෙගුච්ඡී
(පාපය පිළිකුල් කරන්නෙක්) වීමි; විවේකීව වසන්නන් අතර පරම විවේක ඇත්තෙක් වීමි” යැයි වදාරා තෙරුන් වහන්සේ විසින්
අයැද සිටි කල්හි අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.
මහ වනයෙහි හුදකලාව දුෂ්කර තපස් රකින බෝධිසත්වයන් වහන්සේ
අතීතයේ මෙයින් අනූ එක්වැනි කල්පයෙහි බෝසතාණන් වහන්සේ “බාහිර තපස් ක්රම විමසා බලන්නෙමි” යි සිතා ආජීවක පැවිද්දෙන්
පැවිදිව වස්ත්ර රහිත අචේලකයෙක් විය. සිරුරේ දූවිලි බැඳී තිබුණි. හුදෙකලාව වාසය කළ අතර මිනිසුන් දුටු විට මුවෙකු
මෙන් පලා ගියේය. මහා විකෘති භෝජන ඇත්තෙක් වී, මිනිස් මළ හා වසු පැටවුන්ගේ ගොම ආදිය ආහාරයට ගත්තේය. අප්රමාදීව
විවේකීව විසීම සඳහා බිහිසුණු වන ලැහැබක වාසය කළේය.
එහි වසන ඔහු, හිම වැටෙන කාලයෙහි එනම් අන්තර් අෂ්ටක
දිනයන්හි රාත්රියේ වන ලැහැබින් එළිමහනට පැමිණ වාසය කරන අතර, හිරු උදාවූ විට නැවත වන ලැහැබට පිවිසෙයි. රාත්රියේ
ඔහු හිම දියෙන් තෙමෙයි; දවල් කාලයේ වන ලැහැබේ ගස්වලින් වැගිරෙන දිය බිඳුවලින් තෙමෙයි. මෙසේ රෑ දවල් දෙකෙහිම ශීත
දුක අනුභව කරයි. ගිම්හාන සෘතුවේ අන්තිම මාසයේදී දවල් කාලයේ එළිමහනේ වසන ඔහු, රාත්රියේ වන ලැහැබට පිවිසෙයි. දවල්
කාලයේ එළිමහනේ සූර්ය තාපයෙන් තැවෙන ඔහු, රාත්රියේ සුළං රහිත වන ලැහැබ තුළ දාහයෙන් පීඩා විඳියි. ශරීරයෙන් දහදිය
ධාරා ගලා යයි. එවිට ඔහුට පෙර කිසි දිනෙක නොඇසූ විරූ මෙම ගාථාව සිතට නැගුණි.
“මම හිරු රැසින් දැඩිව තැවුණෙමි. හිම දියෙන් ද දැඩිව තෙත් වූයෙමි. බියකරු වනයෙහි හුදකලාව විසුවෙමි. නිරුවත් වූ මම ගිනි තපින්නට ද නොගියෙමි. මෙසේ මම (නිවන) සොයමින් මුනි භාවය පතා වීර්යය වැඩුවෙමි.”
එහි අර්ථය මෙසේය:
“සොතත්තො” යනු සූර්ය තාපයෙන් ඉතා දැඩිව තැවුණු බවයි.
“සොසින්නො” යනු හිම
දියෙන් ඉතා දැඩිව තෙත් වූ බවයි.
“එකො භිංසනකෙ වනෙ” යනු යම් තැනකට පිවිසි විට බියෙන් ලොම් ඩැහැගැනෙයි
ද, එබඳු වූ බිහිසුණු වන ලැහැබක සහායකයෙකු නොමැතිව තනිව විසූ බවයි.
“නග්ගො න චග්ගිමාසීනො” යනු නග්නව
විසූ නමුත් සීතල දුරු කරගැනීමට ගිනි හෝ ඇසුරු නොකළ බවයි; සීතලෙන් පීඩා වින්ද ද ඇඳුම් ඇඳීමක් හෝ ගින්දර ළඟ
හිඳීමක් නොකළ බවයි.
“එසනාපසුතො” යනු මෙය සැබෑ බ්රහ්මචර්යාව නොවුණත්, ‘මෙයම බ්රහ්මචර්යාවයි, මෙය
බ්රහ්ම ලෝකය පිණිස උපාය මාර්ගයයි’ යනුවෙන් සිතා එම බ්රහ්මචර්යාව සෙවීමෙහි යෙදුණු බවයි.
“මුනී” යනු
‘මේ තැනැත්තා මෞනය (නුවණ) සඳහා පිළිපන් මුනිවරයෙකැ’යි ලෝකයා විසින් සම්භාවනාවට පාත්ර වූ බවයි.
මෙසේ සිව් අංගයකින් යුත් එම තපස් බ්රහ්මචර්යාවේ හැසිරුණු බෝසතාණන් වහන්සේ, මරණ මොහොතේදී නිරය නිමිත්තක් පහළ වනු දැක, “මේ වෘත සමාදානය නිශ්ඵල එකකි” යි දැනගෙන, ඒ මොහොතේම එම මිථ්යා දෘෂ්ටිය බිඳ දමා, සම්මා දිට්ඨිය (නිවැරදි දැකීම) උපදවාගෙන මරණින් මතු දෙව්ලොව උපන් සේක.
ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය සමාප්ත කළ සේක. “එකල ඒ ආජීවක තවුසා වී සිටියේ මම ය.”
සිව්වන වූ ලෝමහංස ජාතක වර්ණනාව නිමාවිය.