අභිධම්මත්ථ සඞ්ගහො - දුතියො පරිච්ඡෙදො

2. කථං? ඵස්සො වෙදනා සඤ්ඤා චෙතනා එකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං මනසිකාරොචෙති සත්තිමෙ චෙතසිකා සබ්බචිත්තසාධාරණා නාම.

3. විතක්කො විචාරො අධිමොක්ඛො විරියං පීති ඡන්දොචාති ඡ ඉමෙචෙතසිකා පකිණ්ණකානාම. එවමෙතෙ තෙරසචෙතසිකා අඤ්ඤ සමානාති වෙදිතබ්බා.

4. මොහො අහිරිකං අනොත්තප්පං උද්ධච්චං ලොභො දිට්ඨි මානො දොසො ඉස්සා මච්ඡරියං කුක්කුච්චං ථීනං මිද්ධං විචිකිච්ඡා චෙති චුද්දසිමෙ චෙතසිකා අකුසලානාම.

5. සද්ධා සති හිරි ඔත්තප්පං අලොභො අදොසො තත්‍රමජ්ඣත්තතා කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජ්ජුකතා චිත්තුජ්ජුකතා චෙති එකූනවීසතිමෙ චෙතසිකා සොභන සාධාරණා නාම.

6. සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො චෙති තිස්සො විරතියොනාම.

7. කරුණා මුදිතා අප්පමඤ්ඤායො නාමාති සබ්බථාපි පඤ්ඤින්ද්‍රියෙන සද්ධිං පඤ්චවීසතිමෙ චෙතසිකා සොභනාති වෙදිතබ්බා එත්තාවතාච.

11. කථං? සබ්බචිත්තසාධාරණා තාව සත්තිමෙචෙතසිකා සබ්බෙසුපි එකූනනවුති චිත්තුප්පාදෙසු ලබ්භන්ති.

12. පකිණ්ණකෙසු පන විතක්කො තාව ද්විපඤ්චවිඤ්ඤාණ වජ්ජිත කාමාවචර චිත්තෙසුචෙව එකාදසසු පඨමජ්ඣාන චිත්තෙසු චාති පඤ්ච පඤ්ඤාස චිත්තෙසු ජායති.

13. විචාරොපන තෙසුචෙව එකාදසසු දුතියජ්ඣාන චිත්තෙසු චාති ඡසට්ඨි චිත්තෙසු.

14. අධිමොක්ඛො ද්විපඤ්ච විඤ්ඤාණ විචිකිච්ඡා සහගත වජ්ජිත චිත්තෙසු.

15. වීරියං පඤ්චද්වාරාවජ්ජන ද්විපඤ්ච විඤ්ඤාණ සම්පටිච්ඡන සන්තීරණ වජ්ජිත චිත්තෙසු.

16. පීති දොමනස්සුපෙක්ඛාසහගත කායවිඤ්ඤාණ චතුත්ථජ්ඣාන වජ්ජිත චිත්තෙසු.

17. ඡන්දො අහෙතුක මොමූහවජ්ජිත චිත්තෙසු. තෙපන චිත්තුප්පාදා යථාක්කමං:-

19. අකුසලෙසුපන මොහො අහිරිකං අනොත්තප්පං උද්ධච්චං චාති චත්තාරො මෙචෙතසිකා සබ්බාකුසල සාධාරණා නාම, සබ්බෙසුපි ද්වාදසාකුසලෙසු ලබ්භන්ති.

20. ලොභො අට්ඨසු ලොභසහගත චිත්තෙස්වෙව ලබ්භති. දිට්ඨි චතූසු දිට්ඨිගත සම්පයුත්තෙසු, මානො චතූසු දිට්ඨිගත විප්පයුත්තෙසු

21. දොසො ඉස්සා මච්ඡරියං කුක්කුච්චං චාති ද්වීසුපටිඝ සම්පයුත්ත චිත්තෙසු.

22. ථීනං මිද්ධං පඤ්චසු සසඞ්ඛාරික චිත්තෙසු

23. විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡා සහගත චිත්තෙයෙවාති.

25. සොභනෙසුපන සොභන සාධාරණාතාව එකූනවීසතිමෙ චෙතසිකා සබ්බෙසුපි එකූනසට්ඨිසොභන චිත්තෙසු සංවිජ්ජන්ති.

26. විරතියොපන තිස්සොපි ලොකුත්තර චිත්තෙසු සබ්බථාපි නියතා එකතොව ලබ්භන්ති, ලොකියෙසුපන කාමාවචරකුසලෙස්වෙව කදාචි සන්දිස්සන්ති විසුං විසුං.

27. අප්පමඤ්ඤායොපන ද්වාදසසු පඤ්චමජ්ඣාන වජ්ජිත මහග්ගත චිත්තෙසු චෙව කාමාවචර කුසලෙසුව සහෙතුක කාමාවචර කිරිය චිත්තෙසුවාති අට්ඨවීසති චිත්තෙස්වෙව කදාචි නානාහුත්වා ජායන්ති, උපෙක්ඛා සහගතෙසු පනෙත්ථ කරුණාමුදිතා නසන්තීති කෙචි වදන්ති.

28. පඤ්ඤාපන ද්වාදසසු ඤාණසම්පයුත්ත කාමාවචර චිත්තෙසු චෙව සබ්බෙසුපි පඤ්චතිංස මහග්ගත ලොකුත්තර චිත්තෙසුවාති සත්තචත්තාලීස චිත්තෙසු සම්පයොගං ගච්ඡතීති.

32. කථං? ලොකුත්තරෙසුතාව අට්ඨසු පඨමජ්ඣානික චිත්තෙසු අඤ්ඤසමානා තෙරස චෙතසිකා අප්පමඤ්ඤා වජ්ජිතා තෙවීසති සොභන චෙතසිකාචෙති ඡත්තිංසධම්මා සඞ්ගහංගච්ඡන්ති, තථා දුතියජ්ඣානික චිත්තෙසු විතක්කවජ්ජා, තතියජ්ඣානික චිත්තෙසු විතක්ක විචාරවජ්ජා, චතුත්ථජ්ඣානික චිත්තෙසු විතක්ක විචාර පීති වජ්ජා, පඤ්චමජ්ඣානික චිත්තෙසුපි උපෙක්ඛා සහගතා තෙ එව සංගය්හන්තී ති සබ්බථාපි අට්ඨසු ලොකුත්තර චිත්තෙසු පඤ්චකජ්ඣාන වසෙන පඤ්චධාව සඞ්ගහො හොතීති.

34. මහග්ගතෙසුපන තීසුපඨමජ්ඣානික චිත්තෙසුතාව අඤ්ඤසමානා තෙරස චෙතසිකා විරතිත්තය වජ්ජිතා ද්වා වීසති සොභන චෙතසිකා චෙති පඤ්චතිංස ධම්මා සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. කරුණා මුදිතා පනෙත්ථ පච්චෙකමෙව යොජෙතබ්බා. තථා දුතියජ්ඣානික චිත්තෙසු විතක්කවජ්ජා තතියජ්ඣානික චිත්තෙසු විතක්ක විචාර වජ්ජා චතුත්ථජ්ඣානික චිත්තෙසු විතක්ක විචාර පීති වජ්ජා පඤ්චමජ්ඣානික චිත්තෙසුපි උපෙක්ඛා සහගතා තෙ එව සඞ්ගය්හන්ති. පඤ්චමජ්ඣානික චිත්තෙසුපන පණ්ණ රසසු අප්පමඤ්ඤායො නලබ්භන්තීති සබ්බථාපි සත්තවීසති මහග්ගත චිත්තෙසු පඤ්චකජ්ඣානවසෙන පඤ්චධාව සඞ්ගහො හොතීති.

36. කාමාවචර සොභනෙසුපන කුසලෙසුතාව පඨමද්වයෙ අඤ්ඤසමානා තෙරස චෙතසිකා පඤ්චවීසති සොභන චෙතසිකාචෙති අට්ඨතිංස ධම්මා සංගහංගච්ඡන්ති. අප්පමඤ්ඤා විරතියො පනෙත්ථ පඤ්චපි පච්චෙක මෙව යොජෙතබ්බා. තථා දුතියද්වයෙ ඤාණවජ්ජිතා තතියද්වයෙ ඤාණ සම්පයුත්තා පීතිවජ්ජිතා. චතුත්ථද්වයෙ ඤාණ පීතිවජ්ජිතා තෙඑව සඞ්ගය්හන්ති.

37. කිරිය චිත්තෙසුපි විරතිවජ්ජිතා තථෙව චතූසුපිදුකෙසු චතුධාව සඞ්ගය්හන්ති.

38. තථා විපාකෙසුච අප්පමඤ්ඤා විරතිවජ්ජිතා තෙ එව සඞ්ගය්හන්ති.

42. අකුසලෙසු පන ලොභමූලෙසු තාව පඨමෙ අසඞ්ඛාරිකෙ අඤ්ඤසමානා තෙරස චෙතසිකා අකුසලසාධාරණා චත්තාරොචාති සත්තරස ලොභදිට්ඨීහි සද්ධිං එකූන වීසති ධම්මා සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති.

43. තථෙව දුතියෙ අසඞ්ඛාරිකෙ ලොභ මානෙන.

44. තතියෙ තථෙව පීති වජ්ජිතා ලොභදිට්ඨීහි සහ අට්ඨාරස.

45. චතුත්ථෙ තථෙව ලොභමානෙන.

46. පඤ්චමෙ පන පටිඝසම්පයුත්තෙ අසඞ්ඛාරිකෙ දොසො ඉස්සා මච්ඡරියං කුක්කුච්චඤ්චාති චතූහි සද්ධිං පීති වජ්ජිතා තෙ එව වීසති ධම්මා සඞ්ගය්හන්ති. ඉස්සාමච්ඡරිය කුක්කුච්චානි පනෙත්ථ පච්චෙකමෙව යොජෙතබ්බානි.

47. සසඞ්ඛාරික පඤ්චකෙපි තථෙව ථින මිද්ධෙන විසෙසෙත්වා යොජෙතබ්බා.

48. ඡන්ද පීති වජ්ජිතා පන අඤ්ඤසමානා එකාදස අකුසල සාධාරණාචත්තාරොචාති පණ්ණරස ධම්මා උද්ධච්චසහගතෙ සම්පයුජ්ජන්ති.

49. විචිකිච්ඡා සහගත චිත්තෙච අධිමොක්ඛ විරහිතා විචිකිච්ඡා සහගතා තථෙව පණ්ණරස ධම්මා සමුපලබ්භන්තීති සබ්බථාපිද්වාදසා කුසල චිත්තුප්පාදෙසු පච්චෙකං යොජියමානාපි ගණනවසෙන සත්තධාවසඞ්ගහිතා භවන්තීති.

52. අහෙතුකෙසු පන හසන චිත්තෙතාව ඡන්දවජ්ජිතා අඤ්ඤසමානා ද්වාදස ධම්මා සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති.

53. තථා වොට්ඨපනෙ ඡන්දපීතිවජ්ජිතා.

54. සුඛසන්තීරණෙ ඡන්ද විරිය වජ්ජිතා

55. මනො ධාතුත්තිකාහෙතුක පටිසන්ධි යුගලෙඡන්ද පීති විරිය වජ්ජිතා

56. ද්විපඤ්ච විඤ්ඤාණෙ පකිණ්ණක වජ්ජිතා තෙයෙව සඞ්ගය්හන්තීති සබ්බථාපි අට්ඨාරසසු අහෙතුකෙසු ගණන වසෙන චතුධාව සඞ්ගහොහොතීති.

H

ඉති අභිධම්මත්ථ සඞ්ගහෙ චෙතසික සඞ්ගහ විභාගොනාම.

දුතියො පරිච්ඡෙදො