පච්චය සඞ්ගහ විභාගො

2. පටිච්චසමුප්පාදනයො, පට්ඨානනයො චෙති පච්චය සඞ්ගහො දුවිධො වෙදිතබ්බො. තත්ථ තබ්භාවභාවීභාවාකාරමත්තොපලක්ඛිතො පටිච්චසමුප්පාදනයො පට්ඨාන නයො පන ආහච්ච පච්චයට්ඨිතිමාරබ්භ පවුච්චති. උභයං පන වොමිස්සෙත්වා පපඤ්චෙන්ති ආචරියා.

3. තත්ථ අවිජ්ජා පච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණ පච්චයා නාමරූපං, නාමරූප පච්චයා සළායතනං, සළායතන පච්චයා ඵස්සො, ඵස්ස පච්චයා වෙදනා, වෙදනා පච්චයා තණ්හා, තණ්හා පච්චයා උපාදානං, උපාදාන පච්චයා භවො, භව පච්චයා ජාති, ජාති පච්චයා ජරා මරණං සොක පරිදෙව දුක්ඛ දොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.

අයමෙත්ථ පටිච්ච සමුප්පාද නයො.

4. තත්ථ තයො අද්ධා, ද්වාදසඞ්ගානි, වීසතාකාරා, තිසන්ධි, චතුසඞ්ඛෙපා, තීණිවට්ටානි, ද්වෙමූලානිච වෙදිතබ්බානි.

5. කථං? අවිජ්ජා සඞ්ඛාරා අතීතො අද්ධා, ජාති ජරාමරණං අනාගතො අද්ධා, මජ්ඣෙ අට්ඨ පච්චුප්පන්නො අද්ධාති තයො අද්ධා.

6. අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං, නාමරූපං, සළායතනං, ඵස්සො, වෙදනා, තණ්හා, උපාදානං, භවො, ජාති, ජරාමරණන්ති ද්වාදසඞ්ගානි. සොකාදිවචනං පනෙත්ථ නිස්සන්දඵල නිදස්සනං.

7. අවිජ්ජා සඞ්ඛාරග්ගහණෙන පනෙත්ථ තණ්හූපාදාන භවාපි ගහිතා භවන්ති, තථා තණ්හූපාදාන භවග්ගහණෙනච අවිජ්ජා සඞ්ඛාරා, ජාති ජරා මරණග්ගහණෙනච විඤ්ඤාණාදි ඵලපඤ්චකමෙව ගහිතංති කත්වා.

9. අවිජ්ජා තණ්හූපාදානාච කිලෙසවට්ටං. කම්මභව සඞ්ඛාතො භවෙකදෙසො සඞ්ඛාරාච කම්මවට්ටං. උපපත්ති භව සඞ්ඛාතො භවෙකදෙසො අවසෙසාච විපාකවට්ටන්ති තීණිවට්ටානි.

10. අවිජ්ජා තණ්හා වසෙන ද්වෙමූලානිච වෙදිතබ්බානි.

12. හෙතුපච්චයො, ආරම්මණපච්චයො, අධිපති-පච්චයො, අනන්තරපච්චයො, සමනන්තරපච්චයො, සහජාතපච්චයො, අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයො, නිස්සයපච්චයො, උපනිස්සයපච්චයො, පුරෙජාත පච්චයො, පච්ඡාජාත පච්චයො, ආසෙවනපච්චයො, කම්මපච්චයො, විපාකපච්චයො, ආහාරපච්චයො, ඉන්ද්‍රිය පච්චයො, ඣානපච්චයො, මග්ගපච්චයො, සම්පයුත්ත පච්චයො, විප්පයුත්ත පච්චයො, අත්ථි පච්චයො, නත්ථි පච්චයො, විගත පච්චයො, අවිගත පච්චයොති.

අය මෙත්ථ පට්ඨාන නයො.

14. අනන්තර නිරුද්ධා චිත්ත චෙතසිකා ධම්මා පච්චුප්පන්නානං චිත්තචෙතසිකානං ධම්මානං අනන්තර, සමනන්තර, නත්ථි, විගතවසෙන, පුරිමානිජවනානි පච්ඡිමානං ජවනානං ආසෙවන වසෙන, සහජාතා චිත්ත චෙතසිකාධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්පයුත්තවසෙනෙතිච ඡධා නාමං නාමස්ස පච්චයො හොති.

15. හෙතු, ඣානඞ්ග, මග්ගඞ්ගානි සහජාතානං නාමරූපානං හෙතාදිවසෙන, සහජාතා චෙතනා සහජාතානං නාමරූපානං නානාක්ඛණිකා චෙතනා කම්මාභිනිබ්බත්තානං නාමරූපානං කම්මවසෙන, විපාකක්ඛන්ධා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාතානං රූපානං විපාකවසෙනෙතිච පඤ්චධා නාමං, නාමරූපානං පච්චයො හොති.

16. පච්ඡාජාතා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස කායස්ස පච්ඡාජාතවසෙනෙති එකධාව නාමං රූපස්ස පච්චයො හොති.

17. ඡ වත්ථූනි පවත්තියං සත්තන්නං විඤ්ඤාණධාතූනං පඤ්චාරම්මණානිච පඤ්චවිඤ්ඤාණ වීථියා පුරෙජාත වසෙනෙති එකධාව රූපං නාමස්ස පච්චයො හොති.

18. ආරම්මණවසෙන උපනිස්සයවසෙනෙතිච දුවිධා පඤ්ඤත්ති නාමරූපානි නාමස්සෙව පච්චයා හොන්ති.

19. තත්ථ රූපාදිවසෙන ඡබ්බිධංහොති ආරම්මණං.

20. උපනිස්සයොපන තිවිධොහොති, ආරම්මණූපනිස්සයො, අනන්තරූප නිස්සයො, පකතූපනිස්සයො චෙති

21. තත්ථ ආරම්මණමෙව ගරුකතං ආරම්මණූපනිස්සයො.

22. අනන්තර නිරුද්ධා චිත්ත චෙතසිකා ධම්මා අනන්තරූපනිස්සයො.

23. රාගාදයො පන ධම්මා සද්ධාදයොච සුඛං දුක්ඛං පුග්ගලො භොජනං, උතු, සෙනාසනංච යථාරහං අජ්ඣත්තංච බහිද්ධාච කුසලාදිධම්මානං කම්මං විපාකානංතිච බහුධා හොති පකතූපනිස්සයො.

24. අධිපති, සහජාත, අඤ්ඤමඤ්ඤ, නිස්සය, ආහාර, ඉන්ද්‍රිය, විප්පයුත්ත, අත්ථි, අවිගත, වසෙනෙති යථාරහං නවධා නාමරූපානි නාමරූපානං පච්චයා භවන්ති.

25. තත්ථ ගරුකතමාරම්මණං ආරම්මණාධිපති වසෙන නාමානං, සහජාතාධිපති චතුබ්බිධොපි සහජාත වසෙන සහජාතානං නාමරූපානංතිච දුවිධො හොති අධිපති පච්චයො.

26. චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාත රූපානංච මහාභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං උපාදාරූපානංච පටිසන්ධික්ඛණෙ වත්ථු විපාකා අඤ්ඤමඤ්ඤංතිච තිවිධො හොති සහජාත පච්චයො.

27. චිත්ත චෙතසිකා ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං, මහාභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං, පටිසන්ධික්ඛණෙ වත්ථු විපාකා අඤ්ඤමඤ්ඤංතිච තිවිධොහොති අඤ්ඤමඤ්ඤ පච්චයො.

28. චිත්තචෙතසිකා ධම්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාත රූපානංච, මහාභූතා අඤ්ඤමඤ්ඤං උපාදාරූපානංච, ඡවත්ථූනි සත්තන්නං විඤ්ඤාණධාතූනංතිච තිවිධො හොති නිස්සය පච්චයො.

29. කබලීකාරො ආහාරො ඉමස්ස කායස්ස අරූපිනො ආහාරා සහජාතානං නාමරූපානංතිව දුවිධො හොති ආහාර පච්චයො.

30. පඤ්චප්පසාදා පඤ්චන්නං විඤ්ඤාණානං, රූපජීවිතින්ද්‍රියං උපාදින්න රූපානං, අරූපිනො ඉන්ද්‍රියා සහජාතානං නාමරූපානංතිව තිවිධො හොති ඉන්ද්‍රිය පච්චයො.

31. ඔක්කන්තික්ඛණෙ වත්ථු විපාකානං, චිත්තචෙතසිකා ධම්මා සහජාතරූපානං සහජාත වසෙන, පච්ඡාජාතා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස කායස්ස පච්ඡාජාත වසෙන, ඡවත්ථූනි පවත්තියං සත්තන්නං විඤ්ඤාණ ධාතූනං පුරෙජාතවසෙනෙතිව තිවිධොහොති විප්පයුත්ත පච්චයො.

පඤ්චවිධොහොති අත්ථි පච්චයො අවිගත පච්චයොව.

33. ආරම්මණූපනිස්සය කම්මත්ථි පච්චයෙසුව සබ්බෙපි පච්චයා සමොධානං ගච්ඡන්ති.

34. සහජාත රූපංති පනෙත්ථ සබ්බත්ථාපි පවත්තෙ චිත්ත සමුට්ඨානානං, පටිසන්ධියං කටත්තාරූපානංව වසෙන දුවිධං හොතීති වෙදිතබ්බං.

36. තත්ථ රූප ධම්මා රූපක්ඛන්ධොව චිත්තචෙතසික සඞ්ඛාතා චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා නිබ්බානං චෙති පඤ්චවිධංපි අරූපංතිව නාමන්තිව පවුච්චති.

37. තතො අවසෙසා පඤ්ඤත්ති පන පඤ්ඤාපියත්තා පඤ්ඤත්ති පඤ්ඤාපනතො පඤ්ඤත්තී තිව දුවිධා හොති.

38. කථං තන්තම්භූත විපරිණාමාකාරමුපාදාය තථා

තථා පඤ්ඤත්තා භූමිපබ්බතාදිකා, සම්භාර සන්නිවෙසා-

කාරමුපාදාය ගෙහ රථ සකටාදිකා, ඛන්ධපඤ්චකමුපාදාය

පුරිසපුග්ගලාදිකා, චන්දාවත්තනාදිකමුපාදාය දිසාකාලාදිකා,

අසම්ඵුට්ඨාකාරමුපාදාය කූප ගුහාදිකා, තංතංභූත නිමිත්තං

භාවනා විසෙසංච උපාදාය කසිණ නිමිත්තාදිකා චෙති

එවමාදිප්පභෙදා පන පරමත්ථතො අවිජ්ජමානාපි අත්ථච්ඡායා

කාරෙන චිත්තුප්පාදාන මාරම්මණ භූතා තං තං උපාදාය උප

නිධාය කාරණං කත්වා තථා තථා පරිකප්පියමානා සඞ්ඛායති

සමඤ්ඤායති වොහරීයති පඤ්ඤාපීයතීති පඤ්ඤත්තීති

පවුච්චති.

අයං පඤ්ඤත්ති පඤ්ඤාපියත්තා පඤ්ඤත්ති නාම.

39. පඤ්ඤාපනතො පඤ්ඤත්ති පන නාම නාම

කම්මාදිනාමෙන පරිදීපිතා, සා විජ්ජමාන පඤ්ඤත්ති,

අවිජ්ජමාන පඤ්ඤත්ති, විජ්ජමානෙන අවිජ්ජමාන

පඤ්ඤත්ති, අවිජ්ජමානෙන විජ්ජමාන පඤ්ඤත්ති විජ්ජ-

මානෙන විජ්ජමාන පඤ්ඤත්ති, අවිජ්ජමානෙන අවිජ්ජමාන

පඤ්ඤත්ති චෙති ඡබ්බිධා හොති.

40. තත්ථ යදා පන පරමත්ථතො විජ්ජමානං රූප

වෙදනාදිං එතාය පඤ්ඤාපෙන්ති තදායං විජ්ජමාන

පඤ්ඤත්ති. යදාපන පරමත්ථතො අවිජ්ජමානං භූමි

පබ්බතාදිං එතාය පඤ්ඤාපෙන්ති තදායං අවිජ්ජමාන

පඤ්ඤත්තීති පවුච්චති උභින්නං පන වොමිස්සකවසෙන

සෙසා යථාක්කමං ඡළභිඤ්ඤො ඉත්ථිසද්දො, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං

රාජපුත්තොච වෙදිතබ්බා.

ඉති අභිධම්මත්ථසඞ්ගහෙ පච්චය සඞ්ගහ විභාගො නාම

අට්ඨමො පරිච්ඡෙදො.