වීථි සඞ්ගහ

2. ඡවත්ථූනි, ඡද්වාරානි, ඡආරම්මණානි, ඡවිඤ්ඤාණානි, ඡවීථියො, ඡධා විසයප්පවත්ති චෙති වීථිසඞ්ගහෙ ඡ ඡක්කානි වෙදිතබ්බානි.

3. වීථිමුත්තානං පන කම්ම, කම්මනිමිත්ත, ගතිනිමිත්ත වසෙන තිවිධා හොති විසයප්පවත්ති.

4. තත්ථ වත්ථුද්වාරාරම්මණානි පුබ්බෙ වුත්තනයානෙව.

5. චක්ඛු විඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝාණ විඤ්ඤාණං, ජිව්හා විඤ්ඤාණං, කාය විඤ්ඤාණං, මනොවිඤ්ඤාණං චෙති ඡවිඤ්ඤාණානි.

6. ඡවීථියො පන චක්ඛුද්වාරවීථි, සොතද්වාරවීථි, ඝාණද්වාරවීථි, ජිව්හාද්වාර වීථි, කායද්වාරවීථි, මනොද්වාර වීථි චෙති ද්වාරවසෙනවා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණ වීථි, සොත විඤ්ඤාණ වීථි, ඝාණවිඤ්ඤාණ වීථි, ජිව්හා විඤ්ඤාණ වීථි, කායවිඤ්ඤාණවීථි, මනො විඤ්ඤාණ වීථි චෙති විඤ්ඤාණ වසෙනවා ද්වාරප්පවත්තා චිත්තප්පවත්තියො යොජෙතබ්බා.

7. අතිමහන්තං, මහන්තං, පරිත්තං, අතිපරිත්තං චෙති පඤ්චද්වාරෙ. මනොද්වාරෙ පන, විභූතං, අවිභූතං චෙති ඡධාවිසයප්පවත්ති වෙදිතබ්බා.

8. කථං? උප්පාදට්ඨිතිභඞ්ග වසෙන ඛණත්තයං එකචිත්තක්ඛණං නාම.

9. තානිපන සත්තරස චිත්තක්ඛණානි රූප ධම්මානං ආයු.

10. එක චිත්තක්ඛණාතීතානිවා බහු චිත්තක්ඛණාතීතානිවා ඨිතිප්පත්තානෙව පඤ්චාරම්මණානි පඤ්චද්වාරෙ ආපාථමාගච්ඡන්ති තස්මා යදි එකචිත්තක්ඛණාතීතකං රූපාරම්මණංචක්ඛුස්ස ආපාථමාගච්ඡති. තතොද්වික්ඛත්තුං භවඞ්ගෙ චලිතෙ භවඞ්ගසොතං වොච්ඡින්දිත්වා, තමෙව රූපාරම්මණං ආවජ්ජන්තං, පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චිත්තං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති. තතො තස්සානන්තරං තමෙව රූපං පස්සන්තං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සම්පටිච්ඡන්තං සම්පටිච්ඡන චිත්තං සන්තීරයමානං සන්තීරණ චිත්තං වවත්ථපෙන්තං වොත්ථපන චිත්තං චෙති යථාක්කමං උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති. තතොපරං එකූනතිංස කාමාවචරජවනෙසු යංකිඤ්චි ලද්ධප්පච්චයං යෙභුය්‍යෙන සත්තක්ඛත්තුං ජවති. ජවනානු බන්ධානි ච ද්වෙ තදාරම්මණ පාකානි යථාරහං පවත්තන්ති. තතොපරං භවඞ්ගපාතො.

11. එත්තාවතා චුද්දස වීථිචිත්තුප්පාදා ද්වෙ භවඞ්ගචලනානි පුබ්බෙවා’තීතකමෙකචිත්තක්ඛණංති කත්වා සත්තරස චිත්තක්ඛණානි පරිපූරෙන්ති, තතො පරං නිරුජ්ඣති. ආරම්මණ මෙතං අති මහන්තං නාමගොචරං.

12. යාව තදාලම්බනුප්පාදා පන අප්පහොන්තාතීතකමාපාථමාගතං ආලම්බනං මහන්තං නාම. තත්ථ ජවනාවසානෙ භවඞ්ගපාතොවහොති. නත්ථි තදාලම්බනුප්පාදො.

13. යාව ජවනුප්පාදාපි අප්පහොන්තාතීතකමාපාථමාගතං ආරම්මණං පරිත්තං නාම, තත්ථ ජවනම්පි අනුප්පජ්ජිත්වා ද්වත්තික්ඛත්තුං වොත්ථපන මෙව පවත්තති. තතොපරං භවඞ්ගපාතොව හොති.

14. යාව වොත්ථපනුප්පාදා ච පන අප්පහොන්තාතීතකමාපාථමාගතං නිරොධාසන්නමාරම්මණං අතිපරිත්තංනාම. තත්ථ භවඞ්ගචලනමෙව හොති. නත්ථි වීථිචිත්තුප්පාදො.

15. ඉච්චෙවං චක්ඛුද්වාරෙ තථා සොතද්වාරාදීසු චෙති. සබ්බථාපි පඤ්චද්වාරෙ තදාලම්බන ජවන වොත්ථපන මොඝවාර සඞ්ඛාතානං චතුන්නං වාරානං යථාක්කමං ආලම්බනභූතා විසයප්පවත්ති චතුධා වෙදිතබ්බා.

අයමෙත්ථ පඤ්චද්වාරෙ වීථිචිත්තප්පවත්ති නයො

17. මනොද්වාරෙපන යදි විභූතමාලම්බනං ආපාථමාගච්ඡති--

තතොපරං භවඞ්ගචලන මනොද්වාරාවජ්ජන ජවනාවසානෙ තදාරම්--

මණපාකානිපවත්තන්ති. තතො පරං භවඞ්ග පාතො.

18. අවිභූතෙ පනාලම්බනෙ ජවනාවසානෙ භවඞ්ග පාතොව

හොති. නත්ථි තදාරම්මණුප්පාදොති.

අයමෙත්ථ පරිත්තජවනවාරො-

20. අප්පණා ජවන වාරෙ පන විභූතාවිභූතභෙදො නත්ථි තථා--

තදාලම්බනුප්පාදොච.

21. තත්ථහි ඤාණ සම්පයුත්ත කාමාවචර ජවනානමට්ඨන්නං

අඤ්ඤතරස්මිං පරිකම්මොපචාරානුලොම ගොත්‍රභූ නාමෙන චතුක්

ඛත්තුංතික්ඛත්තුමෙවවා යථාක්කමං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙ තදන

න්තර මෙව යථාරහං චතුත්ථං පඤ්චමංවා ඡබ්බීසති මහග්ගත

ලොකුත්තර ජවනෙසු යථාභිනීහාරවසෙන යංකිඤ්චි ජවනං අප්පණා

වීථිමොතරති. තතොපරං අප්පණාවසානෙ භවඞ්ගපාතොවහොති.

22. තත්ථ සොමනස්ස සහගත ජවනානන්තරං අප්පණාපි සොම

නස්සසහගතාව පාටිකඞ්ඛිතබ්බා. උපෙක්ඛා සහගත ජවනානන්-

තරං උපෙක්ඛා සහගතාව.

23. තත්ථාපි කුසලජවනානන්තරං කුසල ජවනංචෙව හෙට්ඨිමංච

ඵලත්තයමප්පෙති, කිරියා ජවනානන්තරං කිරියා ජවනං අරහත්ත-

ඵලංචාති.

අයමෙත්ථ මනොද්වාරෙ වීථි චිත්තප්පවත්තිනයො-

26. සබ්බත්ථාපි පනෙත්ථ අනිට්ඨෙ ආරම්මණෙ අකුසලවිපාකා නෙව පඤ්චවිඤ්ඤාණ සම්පටිච්ඡන සන්තීරණ තදාරම්මණානි.

27. ඉට්ඨෙ කුසල විපාකානි.

28. අතිඉට්ඨෙ පන සොමනස්ස සහගතා නෙව සන්තීරණ තදාරම්මණානි.

29. තත්ථාපි සොමනස්ස සහගත කිරියජවනාවසානෙ සොමනස්ස සහගතානෙව තදාරම්මණානි භවන්ති.

30. උපෙක්ඛා සහගත කිරිය ජවනාවසානෙ උපෙක්ඛාසහගතා නෙවහොන්ති.

31. දොමනස්ස සහගත ජවනාවසානෙචපන තදාරම්මණානි චෙව භවඞ්ගානිච උපෙක්ඛා සහගතා නෙව භවන්ති. තස්මා යදි සොමනස්ස පටිසන්ධිකස්ස දොමනස්ස ජවනාවසානෙ තදාරම්මණ සම්භවො නත්ථි. තදා යං කිඤ්චි පරිචිතපුබ්බං පරිත්තාරම්මණමාරබ්භ උපෙක්ඛා සහගත සන්තීරණං උප්පජ්ජති. තමනන්තරිත්වා භවඞ්ගපාතොව හොතීති වදන්ති ආචරියා.

32. තථාකාමාවචර ජවනාවසානෙ කාමාවචර සත්තානං කාමාවචර ධම්මෙ ස්වෙව ආරම්මණභූතෙසු තදාරම්මණං ඉච්ඡන්තීති.

34. ජවනෙසුච පරිත්තජවන වීථියං කාමාවචර ජවනානි සත්තක්ඛත්තුං ඡක්ඛත්තුමෙව වා ජවන්ති.

35. මන්දප්පවත්තියං පන මරණ කාලාදීසු පඤ්චවාරමෙව.

36. භගවතො පන යමක පාටිහාරිය කාලාදීසු ලහුකප්පවත්තියං චත්තාරි පඤ්චවා පච්චවෙක්ඛණ චිත්තානි භවන්තීතිපි වදන්ති.

37. ආදිකම්මිකස්ස පන පඨමකප්පනායං මහග්ගත ජවනානි අභිඤ්ඤා ජවනානි ච සබ්බදාපි එකවාරමෙව ජවන්ති. තතො පරං භවඞ්ගපාතො.

38. චත්තාරොපන මග්ගුප්පාදා එකචිත්තක්ඛණිකා තතොපරං

ද්වෙතීණි ඵල චිත්තානි යථාරහං උප්පජ්ජන්ති. තතොපරං භවඞ්ග

පාතො.

39. නිරොධ සමාපත්ති කාලෙ ද්වික්ඛත්තුංචතුත්ථාරුප්පජවනං

ජවති, තතො පරං නිරොධං ඵුසති. වුට්ඨාන කාලෙච අනාගාමි

ඵලංවා අරහත්තඵලංවා යථාරහමෙකවාරං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙ

භවඞ්ග පාතොව හොති.

40. සබ්බත්ථාපි සමාපත්තිවීථියං භවඞ්ග සොතො විය වීථිනිය

මො නත්ථීති කත්වා බහූනිපි ලබ්භන්තීති.

අයමෙත්ථ ජවන නියමො

42. දුහෙතුකානමහෙතුකානංච පනෙත්ථ කිරියජවනානි චෙව

අප්පනාජවනානිච නලබ්භන්ති.

43. තථා ඤාණ සම්පයුත්ත විපාකානිච සුගතියං

44. දුග්ගතියං පන ඤාණ විප්ප යුත්තානිච මහාවිපාකානි නලබ්-

භන්ති.

45. තිහෙතුකෙසුච ඛීණාසවානං කුසලාකුසල ජවනානි

නලබ්භන්ති.

46. තථා සෙක්ඛ පුථුජ්ජනානං කිරියජවනානි.

47. දිට්ඨිගත සම්පයුත්ත විචිකිච්ඡා ජවනානිච සෙක්ඛානං

48. අනාගාමි පුග්ගලානං පන පටිඝජවනානිච නලබ්භන්ති.

49. ලොකුත්තර ජවනානිච යථාසකං අරියානමෙව සමුප්පජ්ජන්

තීති.

අයමෙත්ථ පුග්ගලභෙදො 51. කාමාවචර භූමියං පනෙතානි සබ්බානිපි වීථි චිත්තානි යථාරහමුපලබ්භන්ති.

52. රූපාවචර භූමියං පටිඝජවන තදාරම්මණ වජ්ජිතානි.

53. අරූපාවචර භූමියං පඨමමග්ගරූපාවචරහසන හෙට්ඨිමාරුප්ප වජ්ජිතානිච ලබ්භන්ති.

54. සබ්බත්ථාපිචතංතං පසාදරහිතානං තං තං ද්වාරික වීථිචිත්තානිනලබ්භන්තෙව.

55. අසඤ්ඤසත්තානං පන සබ්බථාපි චිත්තප්පවත්ති නත්ථෙවාති.

57. ඉච්චෙවං ඡද්වාරික චිත්තප්පවත්ති යථා සම්භවං භවඞ්ගන්තරිතා යාවතායුකමබ්බොච්ඡින්නා පවත්තති.

ඉතිඅභිධම්මත්ථ සඞ්ගහෙ වීථි සඞ්ගහ විභාගොනාම

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.