පකිණ්ණකසඞ්ගහ විභාගො

3. තත්ථ වෙදනා සඞ්ගහෙ තාව තිවිධා වෙදනා සුඛං දුක්ඛං අදුක්ඛමසුඛංචාති, සුඛං දුක්ඛං, සොමනස්සං දොමනස්සං උපෙක්ඛාතිච භෙදෙන පන පඤ්චධා හොති.

4. තත්ථ සුඛ සහගතං කුසල විපාකං කායවිඤ්ඤාණ මෙක මෙව, තථා දුක්ඛ සහගතං අකුසල විපාකං කාය විඤ්ඤාණං.

5. සොමනස්ස සහගත චිත්තානි පන ලොභමූලානි චත්තාරි, ද්වාදස කාමාවචර සොභනානි, සුඛ සන්තීරණ හසනානිච ද්වෙති අට්ඨාරස කාමාවචර සොමනස්ස සහගත චිත්තානි චෙව පඨම දුතිය තතිය චතුත්ථජ්ඣාන සඞ්ඛාතානි චතුචත්තාලීස මහග්ගත ලොකුත්තර චිත්තානි චෙති ද්වාසට්ඨි විධානි භවන්ති.

6. දොමනස්ස සහගත චිත්තානි පන ද්වෙ පටිඝසම්පයුත්ත චිත්තානෙව

7. සෙසානි සබ්බානිපි පඤ්ච පඤ්ඤාස උපෙක්ඛා සහගත චිත්තානෙවාති

10. හේතු සංගහෙ හේතු නාම ලොභො, දොසො, මොහො

අලොභො අදොසො අමොහො චාති ඡබ්බිධා භවන්ති.

11. තත්ථ පඤ්චද්වාරාවජ්ජන ද්විපඤ්ච විඤ්ඤාණ සම්පටිච්ඡන

සන්තීරණ වොත්ථපන හසනවසෙන අට්ඨාරස අහේතුක චිත්තානිනාම

12. සෙසානි සබ්බානිපි එකසත්තති චිත්තානි සහේතුකානෙව

13. තත්ථාපි ද්වෙ මොමූහ චිත්තානි එකහේතුකානි

14. සෙසානි දස අකුසල චිත්තානි චෙව ඤාණ විප්පයුත්තානි ද්වා

දස කාමාවචර සොභනානි චෙති ද්වා වීසති ද්විහේතුක චිත්තානීති.

15. ද්වාදස ඤාණ සම්පයුත්ත කාමාවචර සොභනානි චෙව

පඤ්ච තිංස මහග්ගත ලොකුත්තර චිත්තානි චෙති සත්තචත්තාළීස

තිහේතුක චිත්තානීති.

18. කිච්ච සඞ්ගහෙ කිච්චානි නාම පටිසන්ධි, භවඞ්ගා වජ්ජන

දස්සන සවන ඝායන සායන ඵුසන සම්පටිච්ඡන සන්තීරණ වොත්ථපන

ජවන තදාරම්මණ චුති වසෙන චුද්දසවිධානි භවන්ති.

19. පටිසන්ධි භවඞ්ගාවජ්ජන පඤ්ච විඤ්ඤාණඨානාදි වසෙන

තෙසං දසධා ඨාන භෙදො වෙදිතබ්බො

20. තත්ථ ද්වෙ උපෙක්ඛා සහගත සන්තීරණානි චෙව අට්ඨමහා

විපාකානිච නවරූපාරූප විපාකානි චෙති එකූනවීසති පටිසන්ධි

භවඞ්ග චුති කිච්චානි නාම

21. ආවජ්ජන කිච්චානි පන ද්වෙ.

22. තථා දස්සන සවන ඝායන සායන ඵුසන සම්පටිච්ඡන කිච්චානිච.

23. තීණි සන්තීරණ කිච්චානි

24. මනොද්වාරාවජ්ජන මෙව පඤ්චද්වාරෙ වොත්‍ථපන කිච්චං සාධෙති.

25. ආවජ්ජනද්වය වජ්ජිතානි කුසලා කුසල ඵල කිරිය චිත්තානි පඤ්ච පඤ්ඤාස ජවන කිච්චානි.

26. අට්ඨ මහා විපාකානිචෙව සන්තීරණත්තයං චෙති එකාදස තදාරම්මණ කිච්චානි.

27. තෙසු පන ද්වෙ උපෙක්ඛා සහගත සන්තීරණ චිත්තානි පටිසන්ධි භවඞ්ග චුති තදාරම්මණ සන්තීරණ වසෙන පඤ්ච කිච්චානි නාම.

28. මහා විපාකානි අට්ඨ පටිසන්ධි භවඞ්ග චුති තදාරම්මණ වසෙන චතුකිච්චානි නාම.

29. මහග්ගත විපාකානි නව පටිසන්ධි භවඞ්ග චුති වසෙන තිකිච්චානි නාම.

30. සොමනස්ස සන්තීරණං සන්තීරණ තදාරම්මණ වසෙන දුකිච්චං.

31. තථා වොත්‍ථපනං වොත්‍ථපනාවජ්ජන වසෙන.

32. සෙසානි පන සබ්බානිපි ජවන මනො ධාතුත්තික ද්විපඤ්ච විඤ්ඤාණානි යථාසම්භව මෙකකිච්චානීති.

35. ද්වාර සඞ්ගහෙ ද්වාරානි නාම චක්ඛුද්වාරං සොතද්වාරං ඝාණද්වාරං ජිව්හාද්වාරං කායද්වාරං මනොද්වාරං චෙති ඡබ්බිධානි භවන්ති.

36. තත්ථ චක්ඛුමෙව චක්ඛුද්වාරං, තථා සොතාදයො සොත ද්වාරාදීනි.

37. මනොද්වාරං පන භවඞ්ගන්ති පවුච්චති.

38. තත්ථ පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චක්ඛු විඤ්ඤාණ සම්පටිච්ඡන සන්තීරණ වොත්ථපන කාමාවචර ජවන තදාරම්මණ වසෙනඡ චත්තාලීස චිත්තානි චක්ඛුද්වාරෙ යථාරහං උප්පජ්ජන්ති.

39. තථා පඤ්චද්වාරාවජ්ජන සොතවිඤ්ඤාණාදිවසෙන සොතද්වාරාදීසුපි ඡචත්තාළීසෙව භවන්තීති සබ්බථාපි පඤ්චද්වාරෙ චතුපඤ්ඤාස චිත්තානි කාමාවචරා නෙව.

40. මනොද්වාරෙ පන මනොද්වාරාවජ්ජන පඤ්චපඤ්ඤාස ජවන තදාරම්මණ වසෙන සත්ත සට්ඨි චිත්තානි භවන්ති.

41. එකූනවීසති පටිසන්ධි භවඞ්ග චුතිවසෙන ද්වාරවිමුත්තානි.

42. තෙසුපන ද්විපඤ්ච විඤ්ඤාණානි චෙව මහග්ගත ලොකුත්තර ජවනානි චෙති ඡත්තිංස යථාරහමෙක ද්වාරික චිත්තානිනාම.

43. මනොධාතුත්තිකං පන පඤ්චද්වාරිකං

44. සුඛසන්තීරණ වොත්ථපන කාමාවචර ජවනානි ඡද්වාරික චිත්තානි.

45. උපෙක්ඛා සහගත සන්තීරණ මහාවිපාකානි ඡද්වාරිකානි චෙව ද්වාර විමුත්තානිව.

46. මහග්ගත විපාකානි නව ද්වාරවිමුත්තානෙවාති.

48. ආලම්බන සඞ්ගහෙ ආලම්බනානිනාම රූපාරම්මණං සද්දාරම්මණං, ගන්ධාරම්මණං රසාරම්මණං පොට්ඨබ්බාරම්මණං ධම්මාරම්මණං චෙති ඡබ්බිධානි භවන්ති.

49. තත්ථ රූපමෙව රූපාරම්මණං, තථා සද්දාදයොසද්දාරම්මණාදීනි

50. ධම්මාරම්මණං පන පසාද සුඛුමරූප චිත්ත චෙතසික නිබ්බාන පඤ්ඤත්ති වසෙන ඡධා සඞ්ගය්හන්ති.

51. තත්ථ චක්ඛුද්වාරික චිත්තානං සබ්බෙසම්පි රූපමෙව ආරම්මණං, තංචපච්චුප්පන්නං, තථා සොතද්වාරික චිත්තාදීනම්පි සද්දාදීනි, තානිච පච්චුප්පන්නානි යෙව

52. මනොද්වාරික චිත්තානං පන ඡබ්බිධම්පි පච්චුප්පන්නමතීතං අනාගතං කාලවිමුත්තංච යථාරහමාරම්මණං හොති.

53. ද්වාරවිමුත්තානංච පටිසන්ධි භවංග චුති සඞ්ඛාතානං ඡබ්බිධං යථාසම්භවං යෙභුය්‍යෙන භවන්තරෙ ඡද්වාරග්ගහිතං පච්චුප්පන්නමතීතං පඤ්ඤත්ති භූතං වා කම්ම කම්මනිමිත්ත ගතිනිමිත්ත සම්මතං ආරම්මණං හොති.

54. තෙසු චක්ඛු විඤ්ඤාණාදීනි යථාක්කමං රූපාදි එකෙකාරම්මණා නෙව.

55. මනොධාතුත්තිකං පන රූපාදිපඤ්චාරම්මණං

56. සෙසානි කාමාවචර විපාකානි හසන චිත්තං චෙති සබ්බථාපි කාමාවචරාරම්මණා නෙව.

57. අකුසලානි චෙව ඤාණවිප්පයුත්ත කාමාවචරජවනානි චෙති ලොකුත්තර වජ්ජිත සබ්බාරම්මණානි.

58. ඤාණ සම්පයුත්ත කාමාවචර කුසලානිචෙව පඤ්චමජ්ඣාන සඞ්ඛාතං අභිඤ්ඤා කුසලං චෙති අරහත්ත මග්ග ඵල වජ්ජිත සබ්බාරම්මණානි.

59. ඤාණසම්පයුත්ත කාමාවචර කිරියානි චෙව කිරියාභිඤ්ඤා වොත්ථපනං චෙති සබ්බථාපි සබ්බාරම්මණානි.

60. ආරුප්පෙසු දුතිය චතුත්ථානි මහග්ගතාරම්මණානි.

61. සෙසානි මහග්ගත චිත්තානි සබ්බානිපි පඤ්ඤත්තාරම්මණානි.

62. ලොකුත්තර චිත්තානි නිබ්බානාරම්මණානීති.

65. වත්ථු සඞ්ගහෙ වත්ථූනිනාම චක්ඛු සොත, ඝාණ, ජිව්හා කාය, හදයවත්ථු චෙති ඡබ්බිධානි භවන්ති.

66. තානි කාම ලොකෙ සබ්බානි පි ලබ්භන්ති.

67. රූපලොකෙපන ඝාණාදිත්තයං නත්ථි

68. අරූපලොකෙ පන සබ්බානිපි නසං විජ්ජන්ති

69. තත්ථ පඤ්ච විඤ්ඤාණ ධාතුයො යථාක්කමං එකන්තෙන පඤ්චප්පසාද වත්ථූනි නිස්සා යෙව පවත්තන්ති.

70. පඤ්චද්වාරාවජ්ජන සම්පටිච්ඡන සඞ්ඛාතා පන මනොධාතුච හදයං නිස්සිතා යෙව පවත්තන්ති.

71. අවසෙසාපන මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සඞ්ඛාතාච සන්තීරණ මහා විපාක පටිඝද්වය පඨමමග්ග හසන රූපාවචර වසෙන හදයං නිස්සායෙව පවත්තන්ති.

72. අවසෙසාකුසලාකුසලකිරියානුත්තර වසෙන පන නිස්සායවා අනිස්සායවා

73. ආරුප්පවිපාක වසෙන හදයං අනිස්සායෙවාති

ඉති අභිධම්මත්ථ සඞ්ගහෙ පකිණ්ණක සඞ්ගහ විභාගොනාම තතියො පරිච්ඡෙදො