අභිධම්මත්ථ සඞ්ගහො - පඨමො පරිච්ඡෙදො

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස

3. තත්ථ චිත්තං තාව චතුබ්බිධං හොති. කාමාවචරං, රූපාවචරං, අරූපාවචරං, ලොකුත්තරං චෙති.

4. තත්ථ කතමං කාමාවචරං? සොමනස්ස සහගතං දිට්ඨිගත සම්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, සොමනස්ස සහගතං දිට්ඨිගත විප්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං දිට්ඨිගත සම්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං දිට්ඨිගත විප්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං සසංඛාරිකමෙකංති ඉමානි අට්ඨපි ලොභසහගත චිත්තානි නාම.

5. දොමනස්ස සහගතං පටිඝසම්පයුත්තං අසංඛාරික මෙකං සසංඛාරික මෙකංති ඉමානි ද්වෙපි පටිඝසම්පයුත්ත චිත්තානිනාම,

6. උපෙක්ඛා සහගතං විචිකිච්ඡා සම්පයුත්තමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං උද්ධච්ච සම්පයුත්තමෙකංති ඉමානි ද්වෙපි මොමූහ චිත්තානි නාම.

7. ඉච්චෙවං සබ්බථාපිද්වාදස අකුසල චිත්තානි සමත්තානි.

9. උපෙක්ඛාසහගතං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තථා සොතවිඤ්ඤාණං, ඝාණවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, දුක්ඛසහගතං කායවිඤ්ඤාණං, උපෙක්ඛාසහගතං සම්පටිච්ඡනචිත්තං, උපෙක්ඛාසහගතං සන්තීරණ චිත්තං චෙති ඉමානි සත්තපි අකුසලවිපාක චිත්තානි නාම.

10. උපෙක්ඛාසහගතං කුසලවිපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තථා සොතවිඤ්ඤාණං, ඝාණවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, සුඛසහගතං කායවිඤ්ඤාණං, උපෙක්ඛා සහගතං සම්පටිච්ඡන චිත්තං, සොම නස්සසහගතං සන්තීරණ චිත්තං, උපෙක්ඛා සහගතං සන්තීරණ චිත්තඤ්චෙති ඉමානි අට්ඨපි කුසලවිපාකාහෙතුක චිත්තානි නාම.

11. උපෙක්ඛා සහගතං පඤ්චද්වාරාවජ්ජන චිත්තං තථා මනොද් වාරාවජ්ජන චිත්තං, සොමනස්ස සහගතං හසිතුප්පාද චිත්තඤ්චෙති ඉමානි තීණිපි අහෙතුක කිරිය චිත්තානි නාම.

12. ඉච්චෙවං සබ්බථාපි අට්ඨාරස අහෙතුක චිත්තානි සමත් තානි.

15. සොමනස්ස සහගතං ඤාණසම්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, සොමනස්ස සහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං අසංඛාරික මෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං ඤාණ සම්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං සසංඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණවිප්ප යුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරික මෙකංති ඉමානි අට්ඨපි කාමා වචර කුසල චිත්තානි නාම.

16. සොමනස්ස සහගතං ඤාණසම්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, සොමනස්ස සහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං අසංඛා- රික මෙකං සසංඛාරික මෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං ඤාණසම්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං අසංඛාරිකමෙකං, සසංඛාරිකමෙකංති ඉමානි අට්ඨපි සහෙතුක කාමාවචර විපාක චිත්තානි නාම.

17. සොමනස්ස සහගතං ඤාණසම්පයුත්තං අසඞ්ඛාරිකමෙකං සසඞ්ඛාරිකමෙකං, සොමනස්ස සහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං අසඞ්ඛාරිකමෙකං, සසඞ්ඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං ඤාණසම්පයුත්තං අසඞ්ඛාරිකමෙකං, සසඞ්ඛාරිකමෙකං, උපෙක්ඛා සහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං අසඞ්ඛාරික මෙකං, සසඞ්ඛාරික මෙකංති ඉමානි අට්ඨපි සහෙතුක කාමාවචර කිරිය චිත්තානි නාම.

18. ඉච්චෙවං සබ්බථාපි චතුවීසති සහෙතුක කාමාවචර කුසල විපාක කිරිය චිත්තානි සමත්තානි.

21. විතක්ක විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං පඨමජ්ඣාන කුසල චිත්තං, විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං දුතියජ්ඣාන කුසල චිත්තං, පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං තතියජ්ඣාන කුසල චිත්තං, සුඛෙකග්ගතාසහිතං චතුත්ථජ්ඣාන කුසල චිත්තං, උපෙක්ඛෙකග්ගතාසහිතං පඤ්චමජ්ඣාන කුසල චිත්තඤ්චෙති ඉමානි පඤ්චපි රූපාවචර කුසල චිත්තානි නාම

22. විතක්ක විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං පඨමජ්ඣාන විපාක චිත්තං, විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං දුතියජ්ඣාන විපාක චිත්තං, පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං තතියජ්ඣාන විපාක චිත්තං, සුඛෙකග්ගතා සහිතං චතුත්ථජ්ඣාන විපාක චිත්තං, උපෙක්ඛෙකග්ගතා සහිතං පඤ්චමජ්ඣාන විපාක චිත්තං චෙති ඉමානි පඤ්චපි රූපාවචර විපාක චිත්තානි නාම.

23. විතක්ක විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං පඨමජ්ඣාන කිරිය චිත්තං, විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං දුතියජ්ඣාන කිරිය චිත්තං, පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං තතියජ්ඣාන කිරිය චිත්තං, සුඛෙකග්ගතා සහිතං චතුත්ථජ්ඣාන කිරිය චිත්තං, උපෙක්ඛෙකග්ගතා සහිතං පඤ්චමජ්ඣාන කිරිය චිත්තං චෙති ඉමානි පඤ්චපි රූපාවචර කිරිය චිත්තානි නාම.

24. ඉච්චෙවං සබ්බථාපි පණ්ණරස රූපාවචර කුසල විපාක කිරිය චිත්තානි සමත්තානි.

26. ආකාසානඤ්චායතන කුසල චිත්තං, විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසල චිත්තං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන කුසල චිත්තං, නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතන කුසල චිත්තඤ්චෙති ඉමානි චත්තාරිපි අරූපාවචර කුසල චිත්තානි නාම.

27. ආකාසානඤ්චායතන විපාක චිත්තං, විඤ්ඤාණඤ්චායතන විපාක චිත්තං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන විපාක චිත්තං, නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතන විපාක චිත්තඤ්චෙති ඉමානි චත්තාරිපි අරූපාවචර විපාක චිත්තානි නාම.

28. ආකාසානඤ්චායතන කිරිය චිත්තං, විඤ්ඤාණඤ්චායතන කිරිය චිත්තං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන කිරිය චිත්තං නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤායතන කිරිය චිත්තඤ්චෙති ඉමානි චත්තාරිපි අරූපාවචර කිරිය චිත්තානි නාම.

29. ඉච්චෙවං සබ්බථාපිද්වාදස අරූපාවචර කුසලවිපාක කිරිය චිත්තානි සමත්තානි.

31. සොතාපත්තිමග්ග චිත්තං, සකදාගාමි මග්ග චිත්තං, අනාගාමිමග්ග චිත්තං, අරහත්තමග්ග චිත්තඤ්චෙති ඉමානි චත්තාරිපි ලොකුත්තර කුසල චිත්තානි නාම.

32. සොතාපත්ති ඵල චිත්තං, සකදාගාමිඵල චිත්තං, අනාගාමි ඵල චිත්තං, අරහත්ත ඵල චිත්තඤ්චෙති ඉමානි චත්තාරිපි ලොකුත්තර විපාක චිත්තානි නාම.

33. ඉච්චෙවං සබ්බථාපි අට්ඨ ලොකුත්තර කුසල විපාක චිත්තානි සමත්තානි.

38. කථමෙකූනනවුතිවිධං චිත්තං එකවීස සතං හොති, විතක්ක විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං පඨමජ්ඣාන සොතාපත්ති මග්ග චිත්තං, විචාර පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං දුතියජ්ඣාන සොතාපත්ති මග්ග චිත්තං, පීති සුඛෙකග්ගතා සහිතං තතියජ්ඣාන සොතාපත්ති මග්ග චිත්තං, සුඛෙකග්ගතා සහිතං චතුත්ථජ්ඣාන සොතාපත්ති මග්ග චිත්තං, උපෙක්ඛෙකග්ගතා සහිතං පඤ්චමජ්ඣාන සොතාපත්ති මග්ග චිත්තඤ්චෙති ඉමානි පඤ්චපි සොතාපත්ති මග්ග චිත්තානි නාම.

39. තථා සකදාගාමි මග්ග, අනාගාමිමග්ග, අරහත්තමග්ග චිත්තඤ්චෙති සමවීසති මග්ග චිත්තානි, තථාඵලචිත්තානිචෙති සමචත්තාළීස ලොකුත්තර චිත්තානි භවන්තීති.

ඉති අභිධම්මත්ථ සඞ්ගහෙ චිත්ත සඞ්ගහ විභාගො නාම පඨමො පරිච්ඡෙදො.